17 Νοεμβρίου – Γιορτή σήμερα: Πολυτεχνείο

Διαβάστε το Εορτολόγιο σήμερα και κάθε ημέρα από την ΕΚΚΛΗΣΙΑ Online.

Εδώ Πολυτεχνείο!

Η εξέγερση του Πολυτεχνείου, το Νοέμβρη του 1973, ασφαλώς δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία, αν και πολλοί αιφνιδιάστηκαν από το ραγδαίο των εξελίξεων.

Όταν ξέσπασε, το καθεστώς της 21ης Απριλίου βρισκόταν στη δίνη μιας βαθιάς και παρατεταμένης κρίσης, παρόλο που το ίδιο επιχειρούσε, με μια σειρά μέτρα που έπαιρνε, να δείξει ότι ήταν στο ζενίθ της σταθερότητάς του.

Για παράδειγμα το καλοκαίρι και το φθινόπωρο του 1973 η χούντα πήρε μια σειρά μέτρα που επιφανειακά αν τα εξετάσει κανείς σχηματίζει την εντύπωση ότι το καθεστώς ήταν στην καλύτερη στιγμή του:

Παραχωρήθηκε πολιτική αμνηστία, πραγματοποιήθηκε το ψευτοδημοψήφισμα για τη «Δημοκρατία», όπου υπερίσχυσε το «ΝΑΙ στην αβασίλευτο», μπήκε σε εφαρμογή η «φιλελευθεροποίηση» του καθεστώτος και ανέλαβε πρωθυπουργός ο Σπυρίδων Μαρκεζίνης, ο οποίος υποσχέθηκε εκλογές για το Φλεβάρη του ’74.

Όλα αυτά όμως στην πραγματικότητα υποδήλωναν την αδυναμία και όχι τη δύναμη της δικτατορίας, μια αδυναμία που όσο περνούσε ο καιρός γινόταν όλο και μεγαλύτερη, υποχρεώνοντας τους δικτάτορες και τους ξένους προστάτες τους, τους Αμερικανούς, να προετοιμάσουν μια διάδοχη ελεγχόμενη πολιτική λύση.

Οι φοιτητικές εκδηλώσεις πριν το Πολυτεχνείο, το κίνημα του ναυτικού και μια σειρά άλλα γεγονότα, όπως για παράδειγμα η διακοπή των αναβολών στράτευσης των φοιτητών, φανερώνουν την κρίση που περνούσε το καθεστώς. Μια κρίση που οξυνόταν ακόμη περισσότερο, αν υπολογίσει κανείς το γεγονός ότι καθημερινά χειροτέρευε το βιοτικό επίπεδο του λαού.

Ήδη από τα τέλη του ’72 έκανε την εμφάνισή του ο πληθωρισμός, η άνοδος του οποίου στην αρχή ήταν βραδεία, αλλά μέσα στο 1973 μετατράπηκε σε ραγδαία. Ακόμη, από το 1971-72 παρουσιάζεται μια επιδείνωση στον τομέα της αγοράς εργασίας και η ανεργία κάνει την εμφάνισή της απειλητικά, ενισχυόμενη και από τη σημαντική συρρίκνωση των οικοδομικών δραστηριοτήτων.

Επίσης, μεταξύ άλλων, τα οικονομικά σκάνδαλα, όπως αυτό με τα κρέατα του Μπαλόπουλου, καθώς και η ασύδοτη δράση στη χώρα του ντόπιου και ξένου κεφαλαίου προκαλούν αναταραχή ανάμεσα στους εργαζόμενους και την κατακραυγή προς το καθεστώς.

Την κρίση του καθεστώτος επιδεινώνουν και οι διεθνείς εξελίξεις.

Ο αραβοϊσραηλινός πόλεμος που ξέσπασε τον Οκτώβρη του ’73, οι αμερικανικές απειλές για άμεση επέμβαση στις αραβικές πετρελαιοπηγές, η απόφαση του Προέδρου Νίξον στις 23 Οκτωβρίου 1973 να θέσει τις αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις ανά τον κόσμο – και αυτές που στάθμευαν στην Ελλάδα – «εις συναγερμόν πυρηνικού πολέμου» και εν τέλει ο άμεσος κίνδυνος να μετατραπεί το ελληνικό έδαφος σε πολεμικό ορμητήριο των αμερικανικών δυνάμεων, έφερναν τη χούντα σε δεινή θέση, αν και αυτή για να καθησυχάσει τα πνεύματα και να κάμψει τις λαϊκές αντιδράσεις έσπευσε να δηλώσει «ουδετερότητα» της χώρας μπρος στο διαγραφόμενο κίνδυνο του πολέμου.

Είναι πάντως γεγονός ότι αυτή η κατάσταση ενίσχυε το μίσος των λαϊκών μαζών ενάντια στον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό που ήταν και το στήριγμα της χούντας.

Τα αντιιμπεριαλιστικά αισθήματα του λαού και της νεολαίας ενίσχυαν επίσης η χοντροκομμένη αμερικανική επέμβαση στη Χιλή και η επιβολή του δικτατορικού καθεστώτος του Πινοτσέτ, καθώς και οι παρεμβάσεις της χούντας στην Κύπρο, που στόχευαν στην υπονόμευση την ανεξαρτησίας του νησιού και στη μετατροπή του σε ΝΑΤΟική βάση.

Από την άλλη, οι επιτυχίες μιας σειράς εθνικοαπελευθερωτικών κινημάτων ανά τον κόσμο (εξέγερση λαού και φοιτητών στην Ταϊλάνδη, νίκες της επανάστασης στο Βιετνάμ, άνοδος του κινήματος στην Αφρική κλπ.) δυνάμωναν την πίστη του λαού στις δυνάμεις του και ενίσχυαν μέσα στις τάξεις του τις αγωνιστικές διαθέσεις για την ανατροπή του δικτατορικού καθεστώτος.

Ας δούμε όμως πώς αυτές οι διεργασίες εμφανίζονται στο λαϊκό κίνημα και ιδιαίτερα στο κίνημα της σπουδάζουσας νεολαίας, που σήκωσε το κύριο βάρος της εξέγερσης.

Ισχυρό ήταν το χτύπημα που κατάφερε η χούντα και στο προδικτατορικό φοιτητικό κίνημα. Τα πιο μαχητικά στελέχη αυτού του κινήματος που ανήκαν κατά κανόνα στην Αριστερά και τη Νεολαία Λαμπράκη βρέθηκαν στις φυλακές, τις εξορίες ή στην παρανομία. Από την άλλη η βία, η συνεχής αστυνόμευση, ο χαφιεδισμός και η τρομοκρατία κυριαρχούν ανοιχτά στα πανεπιστημιακά ιδρύματα. Ο φόβος της χούντας απέναντι στα πανεπιστήμια – ως χώρος που κυοφορούνται, αναπτύσσονται και ανταλλάσσονται οι ιδέες – είναι έντονος κι αυτό φαίνεται από τα μέτρα που παίρνει.

Έτσι:

• Διαλύει τους περισσότερους φοιτητικούς συλλόγους και αναστέλλει τη λειτουργία άλλων. Ιδρύει καινούριους συλλόγους και τροποποιεί τα καταστατικά εκείνων που δε διέλυσε και, τέλος, διορίζει στους συλλόγους ελεγχόμενα απ’ αυτήν ΔΣ, που καθοδηγούνται από τα όργανά της και κυρίως από το σπουδαστικό τμήμα της Ασφάλειας.
• Απολύει από τα πανεπιστήμια τους δημοκρατικούς καθηγητές και υπαλλήλους.
• Καταργεί την αυτοτέλεια και την αυτοδιοίκηση των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων, απαγορεύει τις συγκεντρώσεις στα πανεπιστήμια και δίνει τη δυνατότητα στα πειθαρχικά συμβούλια των σχολών να αποβάλλουν από τις σχολές πρόσκαιρα ή οριστικά φοιτητές, δηλαδή εκείνους τους φοιτητές που θα υποδείξουν τα όργανα του καθεστώτος.
• Με νομοθετικό διάταγμα του 1970 ο υπουργός Αμυνας αποκτάει το δικαίωμα να διακόπτει κατά την κρίση του τις αναβολές στράτευσης των νέων και να καλεί στο στράτευμα τους φοιτητές εκείνους που θα υποδείκνυε η Ασφάλεια.

Το φοιτητικό κίνημα, που υπήρξε πρωταγωνιστής της εξέγερσης του Νοέμβρη, από το 1972, με κεντρικό του αίτημα τη διενέργεια ελεύθερων εκλογών στους φοιτητικούς συλλόγους, δείχνει εμφανή στοιχεία ουσιαστικής ανάκαμψης. Η πορεία, όμως, προς την εξέγερση δεν ήταν μια απλή πορεία διεκδίκησης φοιτητικών αιτημάτων, όσο σοβαρά κι αν θεωρηθούν αυτά.

Ήταν ταυτόχρονα μια πορεία προς την πολιτικοποίηση των φοιτητών και των αγώνων τους, προς την άρρηκτη εν τέλει σύνδεση των φοιτητικών προβλημάτων με το βασικό πολιτικό πρόβλημα της χώρας.

Έτσι, σιγά – σιγά το αίτημα για ελεύθερες εκλογές στους φοιτητικούς συλλόγους, συνδέεται με τα γενικότερα αιτήματα για πολιτικές και κοινωνικές ελευθερίες, με τα αιτήματα για πτώση του δικτατορικού καθεστώτος, αποκατάσταση των δημοκρατικών ελευθεριών και κατοχύρωση της εθνικής ανεξαρτησίας ως βασική προϋπόθεση για να μπορεί ο λαός να ασκήσει τα κυριαρχικά δικαιώματά του και να είναι αφέντης στον τόπο του.

Την πορεία αυτή της πολιτικοποίησης και «κοινωνικοποίησης» των φοιτητικών αγώνων μπορούμε να τη δούμε – ακόμη και στις λεπτομέρειές της – αν παρακολουθήσουμε όλες τις βασικές στιγμές που οι φοιτητές συγκρούονται με το καθεστώς (διεκδίκηση ελεύθερων φοιτητικών εκλογών, νόθες φοιτητικές εκλογές – Νοέμβρης του ’72, γεγονότα της Νομικής – Μάρτης ’73 κλπ.) και ως τη στιγμή της κορύφωσης, τότε που με κεντρικά συνθήματα την πτώση της χούντας και την απαλλαγή της χώρας από την εξάρτηση των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ θα εκδηλωθεί η εξέγερση με επίκεντρο το Πολυτεχνείο.

Η κατάσταση που περιγράψαμε, σε πολύ χοντρές γραμμές, παραπάνω, μπορεί να μας βοηθήσει να αντιληφθούμε τις αιτίες και τους όρους εξέγερσης του Πολυτεχνείου, αν συνδυαστεί και με το γεγονός ότι η χούντα ουδέποτε απέκτησε τη λαϊκή ανοχή κι ότι από την πρώτη στιγμή που επιβλήθηκε ξεσήκωσε στην Ελλάδα και το εξωτερικό μια πλούσια και συνεχώς ογκούμενη αντιδικτατορική δραστηριότητα.

Η όλη κατάσταση οδήγησε στις 13 του Νοέμβρη να πραγματοποιούνται μεγάλες συγκεντρώσεις των φοιτητών της Ανωτάτης Εμπορικής, της Φιλοσοφικής και των σχολών του Πολυτεχνείου, στις οποίες καταγγέλλονται τα μέτρα για τις αρχαιρεσίες. Παράλληλα από τις 17 Οκτώβρη συνεχίζεται η αποχή των φοιτητών της Γεωπονικής, ενώ σε αποχή κατέρχονται και οι φοιτητές του Χημικού.

Την επομένη, 14 του Νοέμβρη, ημέρα Τετάρτη, το Πολυτεχνείο βρίσκεται σε αναβρασμό. Από τις 10 το πρωί στο προαύλιο του ιδρύματος, εκατοντάδες φοιτητές φωνάζοντας αντιχουντικά συνθήματα δημιουργούν κλίμα ενθουσιασμού και αγωνιστικής ανάτασης. Πλήθος κόσμου, δειλά δειλά στην αρχή, αρχίζουν να συγκεντρώνονται στα γύρω και απέναντι από το κτίριο του Πολυτεχνείου πεζοδρόμια της Πατησίων και Στουρνάρα.

Αργότερα, φοιτητές σε παμφοιτητική συγκέντρωση στη Νομική συγκροτούν πορεία προς το Πολυτεχνείο και αρκετοί απ’ αυτούς, παρά τη λυσσώδη επίθεση της αστυνομίας, καταφέρνουν και μπαίνουν μέσα, γεγονός που προξενεί νέο ενθουσιασμό και ανεβάζει την αγωνιστική έξαρση.

Στα κιγκλιδώματα εκατοντάδες φοιτητών φωνάζουν ρυθμικά:

«ΕΣΑ – ΕΣ- ΕΣ – Βασανιστές», «Λαέ πεινάς, γιατί τους προσκυνάς…», «’Η τώρα ή ποτέ…».

Το μεσημέρι, ισχυρές αστυνομικές δυνάμεις, που από νωρίς έχουν κυκλώσει το κτίριο, προχωρούν στον αποκλεισμό του, κλείνοντας όλες τις προσβάσεις, ενώ με σπρωξιές και απειλές επιχειρούν να διαλύσουν τους συγκεντρωμένους που βρίσκονται στην ευρύτερη περιοχή.

Στο μεταξύ οι συνελεύσεις των φοιτητών αποφασίζουν αποχή από τα μαθήματα, ενώ κερδίζει έδαφος η άποψη για κατάληψη του Πολυτεχνείου. Το απόγευμα έξω από το κτίριο οι συγκεντρωμένοι φτάνουν τις 3-4 χιλιάδες.

Σ’ αυτούς θα προστεθούν και εκατοντάδες σπουδαστές της Ανώτατης Βιομηχανικής σχολής Πειραιά.

Βραδιάζει…

Οι εκδηλώσεις εναντίον του καθεστώτος συνεχίζονται μέσα και έξω. Σε λίγο, με απόφαση της προσωρινής συντονιστικής επιτροπής, αφού πρώτα μπήκαν μέσα όσοι ήθελαν, κλείνει η κεντρική πύλη. Το ίδιο βράδυ θ’ αρχίσει η λειτουργία πολυγράφου για την έκδοση ανακοινώσεων.

Λίγο μετά τα μεσάνυχτα και ενώ ο κόσμος αρχίζει να διαλύεται κάνουν την εμφάνισή τους ομάδες τραμπούκων οι οποίοι προκαλούν τους έγκλειστους φοιτητές.

Πέμπτη 15 Νοέμβρη. Το Πολυτεχνείο αντιστέκεται… παρά τα κάποια συμπτώματα πτώσης της μαζικότητας και του ενθουσιασμού.

Προς το μεσημέρι η λαϊκή συμπαράσταση που εκδηλώνεται, αλλάζει το σκηνικό. Δεκάδες χιλιάδες άτομα κάθε ηλικίας κατεβαίνουν στο Πολυτεχνείο και δίνουν το «παρών» στον ξεσηκωμό κατά της στρατιωτικοφασιστικής χούντας και των ξένων αφεντικών της.

Αρχίζει να λειτουργεί ο ραδιοφωνικός σταθμός των φοιτητών, στη θέση του παλιού πομπού, που η εμβέλειά του δεν ξεπερνούσε τα τρακόσια μέτρα. Τώρα με τον καινούριο, που λειτουργεί στους 1.015 χιλιοκύκλους, ολόκληρο το Λεκανοπέδιο γίνεται δέκτης των μηνυμάτων και των εξελίξεων που διαδραματίζονται στο κέντρο της Αθήνας.

Λίγο μετά το μεσημέρι μεταδίδει:

«Εδώ Πολυτεχνείο… Εδώ Πολυτεχνείο… Ελληνικέ λαέ, το χουντικό καθεστώς χρεοκόπησε σ’ όλους τους τομείς. Προσπαθεί να διασωθεί με σπασμωδικές ενέργειες που το κάνουν όλο και τυραννικότερο, όλο και πιο ανυπόφορο. Ξέροντας ότι δεν μπορεί να περιμένει καμιά υποστήριξη από σένα, σε περιφρονεί και σε εξευτελίζει.

Αποτέλεσμα της αδιαφορίας του είναι οι αλματώδεις αυξήσεις όλων τιμών, που σαν μόνο σκοπό έχουν να γιομίζουν τις τσέπες των υποστηριχτών της χούντας. Λαέ σε καλούμε να κατέβεις σε γενική απεργία».

Όσοι δε βρίσκονται στο Μετσόβιο ακούνε, μετά από 6 ολόκληρα χρόνια τυραννίας και λογοκρισίας, τον πρώτο ελεύθερο σταθμό.

Το Πολυτεχνείο γίνεται ο πόλος έλξης και συσπείρωσης του Αθηναϊκού λαού. Το κέντρο της Αθήνας δονείται από τα συνθήματα, «Κάτω η χούντα», «Κάτω ο φασισμός», «ΝΑΤΟ – ΣΙΑ – Προδοσία», «Ψωμί – Παιδεία – Ελευθερία», «Μαρκεζίνη μασκαρά»…

Η κυκλοφορία των αυτοκινήτων στην Πατησίων έχει διακοπεί. Ομάδες φοιτητών και εργαζομένων νέων που βρίσκονται στους γύρω από το Πολυτεχνείο δρόμους μοιράζουν προκηρύξεις, τρικ, γράφουν συνθήματα στα διερχόμενα αυτοκίνητα. Η συμμετοχή των εργατών, των υπαλλήλων, των επιστημόνων, των καλλιτεχνών, των μαθητών μεγαλώνει.

Προσφέρουν λουλούδια, τσιγάρα, τρόφιμα, λεφτά. Τα μεγάφωνα που είναι τοποθετημένα γύρω – γύρω στο προαύλιο του ιδρύματος μεταδίδουν συνθήματα, σύντομες ομιλίες και σχόλια, τραγούδια. Η “Ρωμιοσύνη” του Μίκη, ηλεκτρίζει τον αέρα εξεγείρει καρδιές και συνειδήσεις.

Στο μεταξύ, η Σύγκλητος του Πολυτεχνείου, παρά τις πιέσεις της χούντας, αποφασίζει ομόφωνα να μην επιτρέψει κατάλυση του ασύλου και να μην νομιμοποιήσει την παραβίασή του. Θ’ ακολουθήσει σύσκεψη στο γραφείο του δικτάτορα με τη συμμετοχή του ίδιου και εκλεκτών στελεχών του – Σιφναίου, Θεράπου, υπουργών Παιδείας και Δημόσιας Τάξης και του δοτού πρωθυπουργού Μαρκεζίνη.

Η χούντα ανησυχεί και μετρά τα υπέρ και τα κατά μιας ανοιχτής σύγκρουσης με τους εξεγερμένους.

Μέσα στο Πολυτεχνείο πυρετός και έξαρση. Προβληματισμός και ζυμώσεις για την εξέλιξη των γεγονότων. Η δύναμη των ελεύθερων – πολιορκημένων έχει ενισχυθεί ποσοτικά, αλλά και ποιοτικά.

Σε θέση μάχης μπαίνουν εκτός από τους φοιτητές και τους μαθητές και οι εργάτες. Λίγο αργότερα θα συγκροτηθούν μεικτές επιτροπές που στέλνονται στους τόπους δουλειάς για να ζητήσουν την ενεργητική συμπαράσταση των εργαζομένων.

Ξημερώματα της Παρασκευής οι Συνελεύσεις των Σχολών θα εκλέξουν τη νέα Συντονιστική Επιτροπή, η οποία και θα καθοδηγήσει τον αγώνα της κατάληψης μέχρι το τέλος.

Εκατοντάδες φοιτητές μοιράζουν προκηρύξεις στους δρόμους. Άλλοι γαντζωμένοι στα κιγκλιδώματα φωνάζουν αντιχουντικά και αντιιμπεριαλιστικά συνθήματα.

Ο σταθμός εκπέμπει και τα μεγάφωνα μεταδίδουν τη φωνή των ελεύθερων φοιτητών, των αγωνιζόμενων Ελλήνων. Χιλιάδες λαού συγκεντρώνονται από νωρίς έξω από το κτίριο.

Το μεσημέρι συνεδριάζει για πρώτη φορά ύστερα από την εκλογή της η νέα Συντονιστική Επιτροπή. Η συνεδρίαση είναι θυελλώδης. Συζητιέται το περιεχόμενο της Διακήρυξης, που, εκ των πραγμάτων, θα προσδιορίζει τον πολιτικό χαρακτήρα της κατάληψης. Τελικά, εγκρίνεται η ιστορική ανακοίνωση που προσδιορίζει με απόλυτη σαφήνεια ότι ο χαρακτήρας της εκδήλωσης είναι αντιφασιστικός – αντιιμπεριαλιστικός.

Από το απόγευμα της Παρασκευής, ιδιαίτερα δε τις πρώτες βραδινές ώρες, φαίνεται ότι τα πράγματα οδηγούνται σε σύγκρουση. Έξω από το Πολυτεχνείο, στο κέντρο της Αθήνας πραγματοποιούνται συμπλοκές διαδηλωτών με την Αστυνομία. Τα δακρυγόνα και τα καπνογόνα πέφτουν βροχή στο κέντρο της πόλης.

Πολλά άτομα τραυματίζονται και μεταφέρονται στο Πολυτεχνείο. Επίσης ο Σταθμός Α Βοηθειών είναι γεμάτος από τραυματίες. Ο σταθμός των φοιτητών κάνει έκκληση για φάρμακα, ιατρικά εργαλεία, γιατρούς και ασθενοφόρα.

Τώρα πια το ενδιαφέρον των φοιτητών και των άλλων διαδηλωτών έχει στραφεί εντελώς στο πρόβλημα της επικείμενης επίθεσης των καθεστωτικών δυνάμεων. έτσι, ανεγείρονται οδοφράγματα κοντά στο Πολυτεχνείο και γι’ αυτό το σκοπό χρησιμοποιούνται αυτοκίνητα, τρόλεϊ, λεωφορεία και ό,τι άλλο είναι πρόσφορο γι’ αυτή τη δουλειά.

Γύρω στις 10 το βράδυ, στην περιοχή του Πολυτεχνείου, ακούγονται πυροβολισμοί. Τα δακρυγόνα και τα καπνογόνα πέφτουν βροχή, οι τραυματίες πολλαπλασιάζονται, το ίδιο και οι εκκλήσεις για φαρμακευτικό υλικό, γιατρούς και ασθενοφόρα. Κατά τις 11, οι πυροβολισμοί γενικεύονται, οι διαδηλωτές ενισχύουν τα οδοφράγματα και ο σταθμός των φοιτητών απευθύνει εκκλήσεις στο λαό των Αθηνών για ενεργό συμπαράσταση.

Ώρα δώδεκα τα μεσάνυχτα: Από τους στρατώνες στο Γουδί και το Διόνυσο, βγαίνουν οι πρώτες στρατιωτικές μονάδες και κατευθύνονται προς το Πολυτεχνείο.

Σάββατο 17 Νοέμβρη 1973: Από τη στιγμή που ο στρατός θα κάνει την εμφάνισή του στο Πολυτεχνείο, ο ραδιοσταθμός της εξέγερσης, αλλά και οι φοιτητές που είναι γαντζωμένοι στα κάγκελα ρίχνουν συνθήματα συναδέλφωσης λαού και στρατού. Μπροστά στην πύλη του Πολυτεχνείου, τα τανκ θα φτάσουν στις 2 πάρα τέταρτο, το πρωί του Σαββάτου 17 Νοέμβρη.

Κι ενώ οι προβολείς τους θα φωτίζουν το χώρο, ενώ οι κάννες τους θα τους σημαδεύουν, οι εξεγερμένοι φοιτητές θα τραγουδούν τον Εθνικό Ύμνο και θα φωνάζουν: «Ο στρατός με το λαό», «Είσαστε αδέλφια μας», «Όχι άλλο αδελφικό αίμα», «Ο στρατός μαζί μας».

Στις 3 παρά τέταρτο, οι αστυνομικές και εισαγγελικές αρχές καλούν με τηλεβόα τους φοιτητές να εκκενώσουν το χώρο της κατάληψης.

Στις 3 ακριβώς, ένα τανκ πέφτει στην κεντρική πύλη του Πολυτεχνείου και την γκρεμίζει. Θα ακολουθήσουν συμπλοκές αστυνομικών και φοιτητών μέσα στους χώρους του ιδρύματος και τους γύρω δρόμους.

Λίγα λεπτά πριν ο σταθμός των ελεύθερων πολιορκημένων έδινε το τελευταίο μήνυμά του:

Τώρα μπαίνουν μέσα. Βλέπω έναν έφεδρο ανθυπολοχαγό. Ξέρω τι με περιμένει. Εδώ Πολυτεχνείο… εδώ Πολυτεχνείο… Αγαπητοί ακροατές θα διακόψουμε για λίγο τη μετάδοση. Μείνετε στους δέκτες σας στο ίδιο μήκος κύματος.

Ακολούθησε ο Εθνικός Ύμνος και στη συνέχεια ο σταθμός καταστράφηκε, για να μη χρησιμοποιηθεί από το στρατό και την Αστυνομία.

Οι συγκρούσεις του λαού με το δικτατορικό καθεστώς δε σταματάνε με την «άλωση» Πολυτεχνείου από τα τανκ και το μακελειό που ακολούθησε. Το Σαββατοκύριακο, 17 και 18 Νοέμβρη, οι μαζικές συγκεντρώσεις, οι διαδηλώσεις και οι συγκρούσεις με τα όργανα της τάξης συνεχίζονται. Τώρα στους δρόμους κυριαρχούν οι εργάτες, οι οικοδόμοι, ο μαθητόκοσμος και μετά έρχονται οι φοιτητές.

Το Σάββατο το πρωί, οι οικοδόμοι δεν πάνε στα γιαπιά, πολλά εργοστάσια αδειάζουν, τα γραφεία κλείνουν και οι μαθητές από τα σχολεία κατεβαίνουν στους δρόμους τους ελεγχόμενους από τα άρματα μάχης.

Στις 10 το πρωί διαδηλώσεις ξεφυτρώνουν παντού: Στην πλατεία Κοτζιά, στην Ομόνοια, στην Πειραιώς, στην Πατησίων μπροστά στον ΟΤΕ, στη Βικτώρια, στην πλατεία Αμερικής, στα Χαυτεία, στη Σταδίου και λίγο αργότερα στη Βάθης, στη Μητρόπολη, στην Ακαδημίας, στου Φιξ, στο Σύνταγμα. Στο Αιγάλεω, ο μαθητόκοσμος ξεσηκώνεται και καταλαμβάνει πρόσκαιρα το Δημαρχείο. Από τη Ριζούπολη ένας παράνομος πομπός καλεί το λαό να ξεσηκωθεί. Σε λίγο, τα ραδιογωνιόμετρα της Ασφάλειας θα τον ανακαλύψουν.

Απέναντι στον άοπλο, λαό τα όργανα του καθεστώτος δε θα διστάσουν να πυροβολήσουν στον ψαχνό, με αποτέλεσμα να υπάρξουν πολλοί νεκροί και τραυματίες. Όμως, ο λαός δε γονατίζει. Νέο κύμα διαδηλώσεων θα ξεχυθεί στους δρόμους της στρατοκρατούμενης πρωτεύουσας την Κυριακή 18 Νοέμβρη και θα κρατήσουν ως αργά το βράδυ.

Τα όργανα της χούντας χτυπάνε και πάλι στο ψαχνό ό,τι κινείται και οι συλλήψεις πολιτών δίνουν και παίρνουν. Δύο μέρες αργότερα, το καθεστώς θα παραδεχτεί τη σύλληψη 866 προσώπων (στην πραγματικότητα, οι συλλήψεις ήταν πολλαπλάσιες) και δίνει στοιχεία για την κοινωνική τους ταυτότητα: 475 εργάτες, 268 φοιτητές, 74 μαθητές και 49 σπουδαστές του Πολυτεχνείου.

Τη Δευτέρα, η «τάξις» έχει αποκατασταθεί. Ο στρατιωτικός νόμος εν πλήρει ισχύι, οι συλλήψεις συνεχίζονται, η πρωτεύουσα στρατοκρατείται και ο επίσημος απολογισμός – που σε αριθμούς σίγουρα υστερεί της πραγματικότητας – κάνει λόγο για 18 νεκρούς «πλήρως βεβαιωθέντες», για 16, τουλάχιστον, νεκρούς «βασίμως προκύπτοντες» και τραυματισμένους 1.103 πολίτες και 61 αστυνομικούς.

Όπως αργότερα κατατέθηκε, με επίσημα στοιχεία, στη δίκη του Πολυτεχνείου, τις μέρες του ξεσηκωμού η Αστυνομία έριξε 34 χιλιάδες σφαίρες και 300 χιλιάδες έριξε ο στρατός. Είναι κι αυτό ένα στοιχείο απολογισμού.

Μα, πάνω από κάθε τέτοιο ή άλλο απολογισμό, είναι το μήνυμα εκείνων των ημερών, ότι χωρίς αντίσταση, χωρίς αγώνα και θυσίες τίποτα δεν κερδίζεται. Αν, λοιπόν, άφησε κάτι μεγάλο και σημαντικό το Πολυτεχνείο, πέρα από τη θυσία και την αυτοθυσία ως στάση ζωής, είναι αυτό το ανυπότακτο πνεύμα αντίστασης σε κάθε ντόπιο και ξένο δυνάστη.

Στην επέτειο του Πολυτεχνείου μνημονεύονται 88 δολοφονημένοι ήρωες μάρτυρες από τη χούντα.

Το «Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών» στο ιστορικό πόρισμά του με τίτλο «Τεκμηριώνοντας τα γεγονότα του Νοεμβρίου 1973» που αφορά στους νεκρούς του Πολυτεχνείου κατά τη διάρκεια της εξέγερσης και αμέσως μετά την καταστολή της, μας δίνει τα εξής γεγονότα:

• Διομήδης Κομνηνός του Ιωάννη, 17 ετών, μαθητής, κάτοικος Λευκάδος 7, Αθήνα. Στις 16/11/1973, μεταξύ 21.30 και 21.45, στη διασταύρωση των οδών Αβέρωφ και Μάρνη τραυματίστηκε θανάσιμα στην καρδιά από πυρά της φρουράς του υπουργείου Δημοσίας Τάξεως. Μεταφέρθηκε νεκρός στο «Ρυθμιστικό Κέντρο Αθηνών».
• Toril Margrethe Engeland του Per Reidar, 22 ετών, φοιτήτρια από το Molde της Νορβηγίας. Στις 16/11/1973, γύρω στις 23.30, τραυματίστηκε θανάσιμα στο στήθος από πυρά της φρουράς του υπουργείου Δημοσίας Τάξεως. Μεταφέρθηκε από διαδηλωτές στο ξενοδοχείο «Ακροπόλ» και αργότερα, νεκρή ήδη, στο Σταθμό Πρώτων Βοηθειών του ΙΚΑ.
• Βασίλειος Φάμελλος του Παναγιώτη, 26 ετών, ιδιωτικός υπάλληλος, από τον Πύργο Ηλείας, κάτοικος Κάσου 1, Κυψέλη, Αθήνα. Στις 16/11/1973, γύρω στις 23.30, τραυματίστηκε θανάσιμα στο κεφάλι από πυρά της φρουράς του υπουργείου Δημοσίας Τάξεως. Μεταφέρθηκε νεκρός στο «Ρυθμιστικό Κέντρο Αθηνών».
• Γεώργιος Σαμούρης του Ανδρέα, 22 ετών, φοιτητής Παντείου, από την Πάτρα, κάτοικος πλατείας Κουντουριώτου 7, Κουκάκι. Στις 16.11.1973 γύρω στις 24.00, ενώ βρισκόταν στην ευρύτερη περιοχή του Πολυτεχνείου (Καλλιδρομίου και Ζωσιμάδων), τραυματίστηκε θανάσιμα στον τράχηλο από πυρά της αστυνομίας. Μεταφέρθηκε νεκρός στο Σταθμό Πρώτων Βοηθειών του ΙΚΑ.
• Δημήτριος Κυριακόπουλος του Αντωνίου, 35 ετών, οικοδόμος, από τα Καλάβρυτα, κάτοικος Περιστερίου Αττικής. Κατά τις βραδινές ώρες της 16/11/1973, ενώ βρισκόταν στην περιοχή του Πολυτεχνείου, χτυπήθηκε από αστυνομικούς με συμπαγείς ράβδους, συνεπεία των οποίων πέθανε, από οξεία ρήξη αορτής, ενώ μεταφερόταν στο Σταθμό Πρώτων Βοηθειών του Ερυθρού Σταυρού.
• Σπύρος Μαρίνος του Διονυσίου, 31 ετών, ιδιωτικός υπάλληλος, από την Εξωχώρα Ζακύνθου. Στις 16/11/1973, ενώ βρισκόταν στην περιοχή του Πολυτεχνείου, κτυπήθηκε από αστυνομικούς με συμπαγείς ράβδους και υπέστη κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις. Μεταφέρθηκε στο Θεραπευτήριο Πεντέλης, όπου πέθανε τη Δευτέρα 19/11/1973, από οξύ αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο.
• Νικόλαος Μαρκούλης του Πέτρου, 24 ετών, εργάτης, από το Παρθένι Θεσσαλονίκης, κάτοικος Χρηστομάνου 67, Σεπόλια, Αθήνα, εργάτης. Στις 17/11/1973, στην πλατεία Βάθης, τραυματίστηκε στην κοιλιά από ριπή στρατιωτικής περιπόλου. Μεταφέρθηκε στο «Ρυθμιστικό Κέντρο Αθηνών», όπου πέθανε τη Δευτέρα 19/11/1973.
• Στυλιανός Καραγεώργης του Αγαμέμνονος, 19 ετών, οικοδόμος, κάτοικος Μιαούλη 38, Νέο Ηράκλειο Αττικής. Στις 10.15 το πρωί της 17/11/1973, ενώ βρισκόταν μαζί με άλλους διαδηλωτές στην οδό Πατησίων, μεταξύ των κινηματογράφων «ΑΕΛΩ» και «ΕΛΛΗΝΙΣ», τραυματίστηκε από ριπή πολυβόλου που έριξε εναντίον τους περίπολος πεζοναυτών που επέβαινε τεθωρακισμένου οχήματος. Μεταφέρθηκε στο ΚΑΤ, όπου εξέπνευσε στις 30/11/1973.
• Μάρκος Καραμανής του Δημητρίου, 23 ετών, ηλεκτρολόγος, από τον Πειραιά, κάτοικος Χίου 35, Αιγάλεω. Στις 17/11/1973, επί της πλατείας Αιγύπτου, τραυματίστηκε θανάσιμα στο κεφάλι από πυρά της στρατιωτικής φρουράς που ενέδρευε στην ταράτσα του ΟΤΕ. Στην κλινική «Παντάνασσα» (πλατεία Βικτορίας) διαπιστώθηκε ο θάνατός του.
• Αλέξανδρος Σπαρτίδης του Ευστρατίου, 16 ετών, μαθητής, από τον Πειραιά, κάτοικος Αγίας Λαύρας 80, Αθήνα. Στις 10.30 με 11.00 περίπου το πρωί της 17/11/1973, ενώ βάδιζε στη διασταύρωση των οδών Πατησίων και Κότσικα, τραυματίστηκε θανάσιμα στην κοιλιά από πυρά της στρατιωτικής φρουράς που ενέδρευε στην ταράτσα του ΟΤΕ. Με διαμπερές τραύμα μεταφέρθηκε στο Κ.Α.Τ., όπου τον βρήκε νεκρό ο πατέρας του.
• Αλέξανδρος – Βασίλειος (Μπασρί) Καράκας, 43 ετών, Αφγανός τουρκικής υπηκοότητας, κάτοικος Μύρων 10, Αγιος Παντελεήμονας, Αθήνα. Στις 13.00, της 17/11/1973, ενώ βάδιζε με τον 13χρονο γιο του στη διασταύρωση των οδών Χέιδεν και Αχαρνών, τραυματίστηκε θανάσιμα στην κοιλιά από ριπή μυδραλίου τεθωρακισμένου στρατιωτικού οχήματος. Μεταφέρθηκε απευθείας στο νεκροτομείο, όπου πιστοποιήθηκε ο θάνατος του.
• Ανδρέας Κούμπος του Στέργιου, 63 ετών, βιοτέχνης, από την Καρδίτσα, κάτοικος Αμαλιάδος 12, Κολωνός. Γύρω στις 11.00 με 12.00 της 18/11/1973, στη διασταύρωση των οδών Γ’ Σεπτεμβρίου και Καποδιστρίου, τραυματίστηκε στη λεκάνη από πυρά μυδραλίου τεθωρακισμένου στρατιωτικού οχήματος. Εξέπνευσε στο ΚΑΤ στις 30/1/1974.
• Μιχαήλ Μυρογιάννης του Δημητρίου, 20 ετών, ηλεκτρολόγος, από τη Μυτιλήνη, κάτοικος Ασημάκη Φωτήλα 8, Αθήνα. Στις 12.00 το μεσημέρι της 18/11/1973, στη διασταύρωση των οδών Πατησίων και Στουρνάρη, τραυματίστηκε θανάσιμα στο κεφάλι από πυρά περιστρόφου αξιωματικού του Στρατού (αυτουργός ο συνταγματάρχης Νικόλαος Ντερτιλής). Μεταφέρθηκε στο Σταθμό Πρώτων Βοηθειών του Ε.Ε.Σ. σε κωματώδη κατάσταση και κατόπιν στο «Ρυθμιστικό Κέντρο Αθηνών», όπου πέθανε αυθημερόν.

Ο κατάλογος που προηγήθηκε είναι ενδεικτικός. Περιλαμβάνει κι άλλους. Πολλούς. Αρκετοί από αυτούς δολοφονημένοι και στην ευρύτερη, πέραν του Πολυτεχνείου, περιοχή της Αθήνας, από τις δυνάμεις καταστολής που είχε εξαπολύσει η χούντα.

Τέτοιες ήταν, για παράδειγμα, οι δολοφονίες του Κυριάκου Παντελεάκη, εκτελεσμένου στις 18/11/1973 από πυρά άρματος μάχης στην Πατησίων, του Ευστάθιου Κολινιάτη που κτυπήθηκε στις 18/11/1973 από αστυνομικούς, των θυμάτων της αστυνομίας Σπυρίδωνα Κοντομάρη (πρώην βουλευτής Κερκύρας), Σωκράτη Μιχαήλ που τον χτύπησαν στην οδό Μπουμπουλίνας στις 16/11/1973, του Δημήτριου Παπαϊωάννου, του Δημήτρη Θεοδώρα που γαζώθηκε στις 17/11/1973 από πυρά στρατιωτικής περιπόλου, του Αλέξανδρου Παπαθανασίου που εκτελέστηκε από τα πυρά των αστυνομικών του ΙΣΤ’ Αστυνομικού Τμήματος Αθήνας.

Ο μοναδικός αλησμόνητος Πατέρας Κωνσταντίνος Στρατηγόπουλος τελούσε κάθε χρόνο στον Ναό που ιερουργούσε τρισάγιο, ονομαστικό για τους νεκρούς του Πολυτεχνείου και η Πρεσβυτέρα του, έφτιαχνε στάρι.

Διαβάστε επίσης για τον αντάρτη καλόγερο τον «Παπα-Ανυπόμονο».

Εορτολόγιο

• Γεννάδιος, Γενάδιος.
• Χίλντα.

17 Νοεμβρίου η Εκκλησία μας τιμά τη μνήμη του Αγίου Γρηγορίου Νεοκαισαρείας του Θαυματουργού και του Αγίου Γενναδίου Κωνσταντινουπόλεως.

Δείτε στο βίντεο παρακάτω τι έκανε η Εκκλησία τον καιρό της Χούντας και την ώρα του Πολυτεχνείου στις 17 Νοέμβρη 1973, από την εκπομπή «Ράδιο Παράγκα» 17 Νοεμβρίου 1996 στον ραδιοφωνικό σταθμό της Εκκλησίας της Ελλάδος.

Εγγραφείτε στο κανάλι μας στο YouTube

Διαβάστε επίσης το Εορτολόγιο Δευτέρας 17 Νοεμβρίου 2025, κατά την γιορτή του Αγίου Γρηγορίου Νεοκαισαρείας του Θαυματουργού.

ΨΩΜΙ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ!

Για να μαθαίνετε πρώτοι όλα τα νέα ακολουθήστε μας στα Google News.