Η ομιλία του Οικουμενικού Πατριάρχου στο Αρσάκειο Ψυχικού

Θεοφιλέστατε Ἐπίσκοπε Εὐρίπου, Ἐκπρόσωπε τοῦ Μακαριωτάτου Ἀρχιεπισκόπου Ἀθηνῶν καί πάσης Ἑλλάδος κυρίου Ἱερωνύμου,

Ἱερώτατοι ἀδελφοί Ἱεράρχαι,

Votre excellence,

Ἐξοχωτάτη κυρία τέως Πρόεδρε τῆς Ἑλληνικῆς Δημοκρατίας,

Ἐξοχωτάτη κυρία Ὑπουργέ Παιδείας καί Θρησκευμάτων,

Ἐντιμολογιώτατε κύριε Πρόεδρε τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τῆς Φιλεκπαιδευτικῆς Ἑταιρείας, μετά τῶν Ἐλλογιμωτάτων μελῶν του,

Ἐντιμολογιώτατοι Ἄρχοντες Ὀφφικιάλιοι,

Ἐλλογιμώτατε κύριε Πρύτανι,

Ἐλλογιμώτατοι ἐκπαιδευτικοί τῶν Ἀρσακείων,

Ἐντιμότατοι γονεῖς καί κηδεμόνες,

Ἀγαπητά μας παιδιά, μαθηταί καί μαθήτριαι,

Ἐκλεκτοί παρόντες,

Χριστός Ἀνέστη!

Μέ πολλή χαρά ἀποδεχθήκαμε τήν εὐγενική πρόσκληση νά ἐπισκεφθοῦμε τό Ἀρσάκειο Ψυχικοῦ, ἐπί τῇ αἰσίᾳ συμπληρώσει ἐφέτος, 190 ἐτῶν ἀπό τῆς ἱδρύσεως τῆς Φιλεκπαιδευτικῆς Ἑταιρείας. Ἀπευθύνουμε θερμές εὐχαριστίες πρός τόν Πρόεδρο τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου της Ἐντιμολογιώτατο Καθηγητή, Ἄρχοντα Διδάσκαλο τοῦ Γένους τῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας, κύριο Γεώργιο Μπαμπινιώτη καί πρός τά Ἐλλογιμώτατα Μέλη αὐτῆς.

Ἰδιαίτερη συγκίνηση μᾶς προκαλεῖ ἡ παρουσία τόσο πολλῶν μαθητῶν καί μαθητριῶν ἀπό τήν πρωτοβάθμια καί δευτεροβάθμια ἐκπαίδευση, τῶν παιδιῶν μας, πού ἐκπροσω-ποῦν τή νέα γενιά καί τό μέλλον τῆς Ἑλλάδος καί προετοιμάζονται ἐδῶ, μέ τή δική σας φροντίδα, ἀγαπητοί μας ἐκπαιδευτικοί, γιά τήν κάθοδό τους στόν στίβο τῆς ζωῆς, ὅπου θά καταθέσουν τή δική τους συμβολή στήν ἱστορία τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων.

Οἱ λέξεις «δάσκαλος» καί «μαθητής» κατονομάζουν δύο πολύτιμες κατακτήσεις στόν ἀπαιτητικό χῶρο τῆς παιδείας. Τό «ἦθος τοῦ δασκάλου» καί τό «πνεῦμα τῆς μαθητείας» ἀποτελοῦν τό πιό πολύτιμο κεφάλαιο γιά τήν προαγωγή της. Ὁ αὐθεντικός δάσκαλος μετατρέπει τούς ἐκπαιδευομένους σέ γνήσιους μαθητές, γιά τούς ὁποίους ἡ ἰδέα τῆς μαθητείας θά παραμείνει γιά ὅλη τους τή ζωή κεντρική διάσταση τῆς ὕπαρξής τους. Οἱ μαθητές καί οἱ μαθήτριες νιώθουν γιά τόν δάσκαλό τους μεγάλη εὐγνωμοσύνη, μιά γνήσια ἀγάπη, γιά τήν ὁποία εἰπώθηκε ὅτι εἶναι τόσο βαθειά καί διαρκής, ὅσο ἡ ἀγάπη πρός τούς γονεῖς μας.

Τά σχολεῖα τῆς Φιλεκπαιδευτικῆς Ἑταιρείας ἐκπροσω-ποῦν ἕνα ἀξιακό προσανατολισμό, ὁ ὁποῖος εἶναι ριζωμένος στίς πνευματικές καταβολές τοῦ πολιτισμοῦ μας. Παρά τίς σύγχρονες ταχύτατες ἀλλαγές, στόν χῶρο τῆς παιδείας παραμένουν ἐν ἰσχύϊ διαχρονικές ἀρχές. Ἡ ζωή σας, ἀγαπητά μας παιδιά, θά ἐκτυλίσσεται πλέον μέσα στό περιβάλλον πού δημιουργεῖ ἡ ἰλιγγιώδης πρόοδος τῆς τεχνολογίας, μέ ἀποκορύφωμα τήν ταχύτατη ἀνάπτυξη τῆς τεχνητῆς νοημοσύνης. Εἶναι βέβαιον, ὅτι θά ὁμιλοῦμε γιά τήν «πρό τῆς τεχνητῆς νοημοσύνης» ἐποχή καί γιά τήν περίοδο μετά ἀπό αὐτήν. Ἡ κυριαρχία της στή ζωή τοῦ κόσμου, παρά τά θετικά πού θά προσφέρει, δέν θά ἐξελίσσεται ἀνεπηρέαστη ἀπό ἐπικίνδυνες ἀπολυτοποιήσεις.

Ἐμεῖς σᾶς προτρέπουμε πατρικῶς νά καλλιεργεῖτε, μέσα στό νέο αὐτό πολιτισμικό περιβάλλον, καί τήν «πνευματική νοημοσύνη», ἡ ὁποία ἀναφέρεται στίς ὑψηλές ἀξίες τῆς χριστιανικῆς μας παράδοσης, τή ρίζα τῶν μεγάλων ἀνθρωπιστικῶν ἰδεωδῶν. Γιά τήν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία, «ἡ ἱκανότης πρός ἐπιστημονικήν ἔρευναν τοῦ κόσμου ἀποτελεῖ θεόσδοτον δῶρον εἰς τόν ἄνθρωπον». Ταυτοχρόνως ὅμως ὑπογραμμίζονται ἐδῶ καί τά ὅρια τῆς ἀνθρώπινης γνώσης καί προβάλλεται τό «πέραν τῆς γνώσεως». Ἡ πίστη στόν Θεό τῆς ἀγάπης δίνει στή ζωή μας βαθύ νόημα, ζωτική κατεύθυνση καί αἰώνια προοπτική, ἐμπνέει καί βοηθεῖ τόν ἄνθρωπο νά ἀναπτύξῃ τά χαρίσματά του καί νά συμβάλῃ στόν ἀγῶνα γιά ἕνα πιό δίκαιο καί εἰρηνικό κόσμο. Χωρίς αἴσθηση τοῦ αἰώνιου προορισμοῦ του, ὁ ἄνθρωπος ἀδυνατεῖ νά διαχειρισθεῖ δημιουργικά τίς ὁριακές καταστάσεις τῆς ὕπαρξής του.

Εἶναι γεγονός ὅτι στή ζωή μας ὑπάρχουν διαστάσεις ἀπρόσιτες στήν ἐπιστήμη. Αὐτό σημαίνει ὅτι, παρά τήν ὄντως ἐκπληκτική ἐπιστημονική πρόοδο στήν ἐποχή μας, ἡ ὑπαρξιακή πληρότητα καί ἡ ἀνθρωπιά δέν εἶναι αὐτονόητες, δέν εἶναι δεδομένες, ἀλλά ἀπαιτοῦν δέσμευση καί ἀγῶνα. Ἡ παιδεία ὀφείλει νά συμβάλει πρός αὐτή τήν κατεύθυνση, νά βοηθεῖ τά παιδιά νά ἀνακαλύψουν καί νά ἐνστερνισθοῦν τίς πνευματικές ἀξίες. Ἡ Ὀρθόδοξη πίστη μας εἶναι ἕνα ἠχηρό «ναί» στή ζωή καί στήν ἀληθινή ἐλευθερία, ἔξοδος ἀπό τόν ἑαυτό μας, χαρά τῆς σχέσης καί τῆς κοινωνίας μέ τόν συνάνθρωπο, ἔμπνευση γιά δημιουργία καί προσφορά. Αὐτά διδαχθήκαμε ἐμεῖς ἀπό τούς δασκάλους μας. Ποτέ δέν ἀκούσαμε τή φράση «Νά εἶσθε ὁ ἑαυτός σας», «Be yourself».

Ἐκλεκτή ὁμήγυρις,

Ἡ πραγματική ζωή εἶναι περισσότερο ἀπό τή μετρήσιμη πραγματικότητα καί τούς ἀριθμούς, περισσότερο ἀπό τήν «τετράγωνη λογική». Ἡ ζωή δέν εἶναι «digital», δέν εἶναι «ψηφιακή». Ἡ δέ ἀνθρώπινη ψυχή εἶναι γεμάτη αἰσθήματα, ἐμπνεύσεις, ἐνσυναίσθηση καί αὐθόρμητες ἱεραρχήσεις προτεραιοτήτων. Ὅπως γράφει ἔνας σύγχρονος φιλόσοφος καί κριτικός μελετητής τῆς τεχνητῆς νοημοσύνης, «οἱ ἄνθρωποι σκέπτονται πιό σπάνια καί πολύ λιγότερο ὀρθολογικά ἀπό ὅσο φαντάζονται οἱ ἐρευνητές τῆς τεχνητῆς νοημοσύνης. Δέν συγκροτεῖ τήν ἀνθρωπιά μας μόνον ἡ λογική σκέψη».

Τό σχολεῖο, ἤ καλύτερα, σύμφωνα μέ ἕνα παιδαγωγό μας, τό «σχολεῖο τοῦ προσώπου», πρέπει, μαζί μέ τίς γνώσεις νά ἀποκαλύπτει στά παιδιά μας τή διάσταση τοῦ βάθους, νά ὀξύνει τό αἰσθητήριό τους γιά τήν ὀμορφιά καί τήν ἀλήθεια, νά τά ἐμπνέει νά ἀντιστέκονται στήν πεζότητα καί τή χρησιμοθηρία. Ὁ ἐν Ἁγίοις Προκάτοχός μας, Ἀρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος, ἔγραψε ὅτι ἡ ἀμέλεια γιά τά παιδιά «ἀνατρέπει πᾶσαν τήν οἰκουμένην». Σήμερα, ἀμέλεια γιά τά παιδιά μέ πολύ ἀρνητικές ἐπιπτώσεις, εἶναι νά τά ἀφήνουμε ἐκτεθειμένα στήν ἀπόλυτη κυριαρχία τῆς ἄτεγκτης λογικῆς τῶν ἠλεκτρονικῶν ὑπολογιστῶν καί τοῦ ψηφιακοῦ κόσμου. Ἡ παιδεία πρέπει νά εἶναι χῶρος «πολιτισμοῦ τοῦ προσώπου», νά ἀποκαλύπτει στούς μαθητές καί τίς μαθήτριες τό νόημα τῆς ἐν Χριστῷ ἐλευθερίας, πού παραπέμπει στό βάθος τῆς ἀλήθειας ὡς σχέσης, ὡς συνελευθερίας καί ἀλληλεγγύης, ὡς «πρός ἀλλήλους ἀγάπης», τῆς ἀγάπης, πού, ὅπως τονίζεται στήν Α’ Ἐπιστολή τοῦ Ἰωάννου, «ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐστι» (Α’ Ἰωάν. δ’, 7).

Στό πνεῦμα αὐτό, ἐκφράζουμε καί πάλι τίς εὐχαριστίες μας γιά τήν πρόσκληση, τήν ὑποδοχή, τήν ὡραία ἐκδήλωση, πρός ὅλους τούς συντελεστές της, ἐξόχως πρός τά παιδιά μας. Τιμοῦμε ἰδιαιτέρως τούς ἐκπαιδευτικούς καί θαυμάζουμε τήν «ἁγία ἀποστολή» τους, ὅπως τήν ἀποκαλεῖ ὁ Βασίλειος Τατάκης. Ὁ Θεός τῆς σοφίας καί τῆς ἀγάπης νά σᾶς ἐνισχύει, Ἐλλογιμώτατοι, στό πολυεύθυνο ἔργο σας, στήν προσπάθεια «περιαγωγῆς τῆς ψυχῆς» τῶν παιδιῶν εἰς τό ἀγαθόν. Δέν εἶναι τυχαῖο ὅτι ἕνας σύγχρονος Γερμανός παιδαγωγός πρότεινε γιά τούς ἐκπαιδευτικούς ἕνα ὅρκο, κατά τό ὑπόδειγμα τοῦ Ἱπποκράτη γιά τούς ἰατρούς, τόν «ὅρκο τοῦ Σωκράτη». Ὁ δέ Εὐάγγελος Παπανοῦτσος προτρέπει τούς ἐκπαιδευτικούς νά εἶναι ἀληθινοί δάσκαλοι, μέ τά ἑξῆς: «Ἐάν δέν πᾶμε κοντά στό παιδί, δέν θά τό φέρουμε ποτέ κοντά μας, καί ὅσο μακριά του στεκόμαστε, τόσο καί ἐκεῖνο θά σταθεῖ ἀκόμα πιό μακριά ἀπό ἐμᾶς».

Ἐντιμολογιώτατε κύριε Πρόεδρε τοῦ Διοικητικοῦ Συμ-βουλίου τῆς Φιλεκπαιδευτικῆς Ἑταιρείας,

Ἡ ἀξιοθαύμαστη πορεία καί ἡ προσφορά τῆς Φιλεκπαιδευτικῆς Ἑταιρείας ἐκφράζει τήν ἐμπιστοσύνη στή δύναμη τῆς ἀγωγῆς, στήν ἐμβέλεια καί τή μεταμορφωτική δύναμη τῶν ἀξιῶν τοῦ Χριστιανισμοῦ, ἐκπροσωπεῖ τό ὑπέροχο παιδαγωγικό ἰδεῶδες προσφορᾶς στή μαθητιῶσα νεολαία γνώσης καί ἤθους, πού συγκροτοῦν τόν ἀληθινό πολιτισμό.

Συμμετέχουμε ὁλοκαρδίως στή χαρά γιά τή μεγάλη ἐπέτειο τῆς Φιλεκπαιδευτικῆς Ἐταιρείας. Εἴμαστε βέβαιοι ὅτι θά συνεχίσει τήν ἀπαράμιλλη προσφορά της. Εὐχαριστοῦμε ἐκ μέσης καρδίας γιά τήν πολλαπλῆ καί ἔμπρακτη στήριξη τῶν Ἐκπαιδευτηρίων σας πρός τά σχολεῖα τῆς Ἴμβρου, τῆς παιπαλόεσσας ἱστορικῆς νήσου τοῦ Βορείου Αἰγαίου, τῆς γενετείρας μας, στήν ὁποία πολλά καί ἀσύγκριτα ὀφείλουμε προσωπικῶς.

Ὁ Κύριος τῆς δόξης νά ἀναπαύῃ ἐν Χώρᾳ Ζώντων καί ἐν σκηναῖς δικαίων τίς ψυχές τῶν μακαρίᾳ τῇ λήξει γενομένων ἱδρυτῶν, ἐφόρων, διευθυντῶν, διδασκάλων, μαθητριῶν καί μαθητῶν, ὅλων τῶν ἀποφοίτων τῶν Ἀρσακείων, καί ὅλων ἐκείνων πού προσέφεραν τό φῶς τῆς ἑλληνικῆς καί τῆς χριστιανικῆς παιδείας στά σχολεῖα μας στήν Κωνσταντινούπολη καί ὅπου γῆς. Εἴη ἡ μνήμη αὐτῶν αἰωνία καί ἄληστος!

Ὁ Θεός νά σᾶς εὐλογεῖ ὅλους σας, νά σκέπει τή ζωή σας καί νά ἐνισχύει τούς ἀγῶνες καί τή διακονία σας. Καλή πρόοδο γιά ἐσᾶς, ἀγαπητά μας παιδιά. Νά ἔχετε τήν εὐλογία τῆς Ἁγίας τοῦ Χριστοῦ Μεγάλης Ἐκκλησίας. Προσευχόμαστε γιά ἐσᾶς, γιά τούς γονεῖς σας, γιά τό παρόν καί τό μέλλον σας.

Χριστός Ἀνέστη!