Ο Άγιος Πατάπιος ή Όσιος Πατάπιος γεννήθηκε τον 4ο μ.Χ. αιώνα στη Θήβα της Αιγύπτου από πλούσιους και ευσεβείς γονείς, οι οποίοι τον μεγάλωσαν με χριστιανικές αξίες και αρχές. Από πολύ μικρή ηλικία, ο Πατάπιος έδειξε τον δρόμο της αφοσίωσης στον Θεό και αφιερώθηκε στην πνευματική ζωή.
Στην εφηβεία του, εγκατέλειψε την κοσμική ζωή και πήγε στην έρημο, όπου ζούσε σε αυστηρή άσκηση, με κύρια μέριμνα την προσευχή, την αγάπη και τη βοήθεια προς τους άλλους. Σύντομα, οι άνθρωποι άρχισαν να τον επισκέπτονται για να ακούσουν τις πνευματικές του συμβουλές και να ζητήσουν καθοδήγηση από εκείνον.
Ο Άγιος Πατάπιος αργότερα μετέβη στην Κωνσταντινούπολη για να συνεχίσει τη μοναχική του ζωή. Εκεί συνάντησε δύο άλλους μεγάλους ασκητές, τον Άγιο Βάρα και τον Άγιο Ραβουλά, οι οποίοι και αυτοί αργότερα αναγνωρίστηκαν ως Άγιοι. Μαζί, έζησαν κοντά στην πόλη, έξω από τα τείχη της Κωνσταντινούπολης, σε μια ζωή αφιερωμένη στην προσευχή και την άσκηση. Ο Άγιος Βάρας ίδρυσε το μοναστήρι του Αγίου Ιωάννη της Πέτρας, ενώ ο Άγιος Ραβουλάς ασκήτευσε κοντά στην πύλη του Ρωμανού.
Η φήμη του Αγίου Παταπίου εξαπλώθηκε γρήγορα και πολλοί άνθρωποι άρχισαν να τον ακολουθούν και να ζητούν την καθοδήγησή του. Ο Πατάπιος εγκαταστάθηκε κοντά στις Βλαχέρνες, στο Ξηρό Όρος, όπου ίδρυσε το μοναστήρι των Αιγυπτίων. Εκεί κήρυξε τον λόγο του Θεού και καθοδήγησε τους πιστούς στην πνευματική ζωή, μέχρι την κοίμησή του.
Μετά τον θάνατό του, το μοναστήρι των Αιγυπτίων καταστράφηκε το 536 μ.Χ., και ο πνευματικός του αδελφός, ο Όσιος Βάρας, μετέφερε το λείψανο του Αγίου Παταπίου στο μοναστήρι του Αγίου Ιωάννη της Πέτρας, το οποίο προστατευόταν από τη βασιλική οικογένεια των Παλαιολόγων. Στην εποχή αυτή, η βασίλισσα Ελένη Δραγάση-Παλαιολόγου, μητέρα του τελευταίου αυτοκράτορα του Βυζαντίου, Κωνσταντίνου Παλαιολόγου, είχε γίνει μοναχή και έλαβε το όνομα Αγία Υπομονή. Η ίδια είχε ενεργό ρόλο στη διατήρηση των λειψάνων του Αγίου Παταπίου στην Κωνσταντινούπολη.
Μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Οθωμανούς το 1453, ο Αγγελής Νοταράς, συγγενής της Αγίας Υπομονής, για να προστατεύσει τα λείψανα του Αγίου από τους κατακτητές, τα μετέφερε στο βουνό Γεράνια, κοντά στο Λουτράκι, στη Νότια Ελλάδα. Εκεί, τα έκρυψε σε ένα σπήλαιο, το οποίο είχε ήδη χρησιμοποιηθεί ως ασκητήριο από μοναχούς από τον 11ο αιώνα. Παρά την απομόνωση του σπηλαίου, το λείψανο του Αγίου Παταπίου παρέμεινε σημείο προσκυνήματος για τους πιστούς.
