Με την παρουσία εκατοντάδων πιστών κορυφώθηκε το διήμερο προσκύνημα στη Σπιναλόγκα για τη γιορτή του Αγίου Παντελεήμονα, σε ένα τοπίο που παραμένει ανεξίτηλα σημαδεμένο από τον ανθρώπινο πόνο και την ελπίδα των απομονωμένων ασθενών του παρελθόντος.
Το θρησκευτικό πρόγραμμα άνοιξε το Σάββατο με την ακολουθία του Εσπερινού και την Παράκληση, ενώ την Κυριακή τελέστηκε η πανηγυρική Θεία Λειτουργία. Για τη διευκόλυνση του κόσμου που ήθελε να ανάψει ένα κερί στη χάρη του Ιαματικού Αγίου, τοπικές εταιρείες ναυσιπλοΐας προσέφεραν δωρεάν τη μεταφορά των προσκυνητών προς το νησί από τα λιμάνια της Ελούντας, της Πλάκας και του Αγίου Νικολάου.
Ο ιστορικός ναός, που χρονολογείται από την εποχή των Ενετών και τις μάχες του Κρητικού Πολέμου, απέκτησε τη σημερινή του πνευματική σημασία όταν ο τότε Επίσκοπος Πέτρας, Τίτος, φρόντισε για την αναστήλωσή του μόλις αποφασίστηκε η δημιουργία του λεπροκομείου. Η αφιέρωσή του στον Προστάτη των ασθενών δεν ήταν τυχαία, καθώς αποτέλεσε το μοναδικό καταφύγιο ψυχικής αγαλλίασης για όσους μάχοταν με τη νόσο.
Ξεχωριστή σελίδα στην ιστορία του τόπου αποτελεί η μορφή του ιερομόναχου Χρύσανθου Κουτσουλογιαννάκη. Ο τελευταίος αυτός παπάς του νησιού διακονούσε για μια δεκαετία τους χανσενικούς, κοινωνώντας τους χωρίς ο ίδιος να προσβληθεί ποτέ από τη λέπρα.
Ακόμη και μετά το 1957, όταν η ανακάλυψη της θεραπείας οδήγησε στο κλείσιμο του αβαρείου και την απομάκρυνση των νοσούντων, εκείνος επέλεξε να μείνει πίσω για μία ολόκληρη δεκαετία, διατηρώντας ζωντανή τη μνήμη και τη φροντίδα των νεκρών που αφέθηκαν στο κοιμητήριο της Σπιναλόγκας.
