Αρχιερατική Θεία Λειτουργία στον Πολιούχο των Ιωαννίνων (ΦΩΤΟ)

Διαβάστε όλες τις ειδήσεις των Ιερών Μητροπόλεων από την ΕΚΚΛΗΣΙΑ Online.

Ιερά Μητρόπολη Ιωαννίνων

Η ιστορία της Μητροπόλεως Ιωαννίνων είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την ιστορία του τόπου και, κυρίως, με την πόλη των Ιωαννίνων της οποίας φέρει το όνομα. Αν και η ιστορική έρευνα δεν μπόρεσε να προσδιορίσει επακριβώς τον χρόνο ίδρυσης της πόλης των Ιωαννίνων, όσοι από τους παλιούς ερευνητές ασχολήθηκαν με το θέμα αυτό ως χρόνο ίδρυσης δέχονται τον 6ο αιώνα.

Στο έργο του «Περί κτισμάτων» ο ιστορικός Προκόπιος φωτογραφίζει χαρακτηριστικά την περιοχή του λεκανοπεδίου των Ιωαννίνων με τέτοιο τρόπο, που δύσκολα αποκλείεται η περιοχή της γιαννιώτικης λίμνης. Διαφωνία υπάρχει μεταξύ των ιστορικών για τη φράση του Προκοπίου «και νήσος κατά μέσον ενέχει και λόφος αυτή επανέστηκε». Ορισμένοι ταυτίζουν την περιοχή με τον βράχο της Καστρίτσας, όπου κατά τον Σωτ. Δάκαρη, πιθανώς, βρισκόταν η αρχαία πόλη Τέκμων.

Αντίθετα, ο καθηγητής Σωτ. Δάκαρης, Επιμελητής Κλασσικών Αρχαιοτήτων Ηπείρου, στη μελέτη του «Ιωάννινα, η νεώτερη Εύροια», τοποθετεί την αρχική πόλη στον ασβεστολιθικό βράχο του Κάστρου των Ιωαννίνων. Η σκέψη αυτή ενισχύεται και από την άποψη του καθηγητή του Πανεπιστημίου της Βόννης, Alfred Philippson. Γράφει χαρακτηριστικά για τη βραχώδη αυτή χερσόνησο: «Ένας απομονωμένος ασβεστολιθικός βράχος ξεπετιέται απ’ τη νοτιοδυτική όχθη της λίμνης σαν χερσόνησος, άλλοτε πάντως νησί, που με κάποιο πρόχωμα (Damm, Schwemm land) συνδέθηκε με την όχθη».

Το αρχικό όνομα της πόλεως δεν αναφέρεται στον Προκόπιο. Η ονομασία Εύροια θεωρείται ότι δόθηκε από τους οικιστές της νέας πόλεως του Ιουστινιανού, που δεν ήταν άλλοι από τους κατοίκους της εγκαταλελειμμένης θεσπρωτικής Εύροιας, η οποία πιθανώς βρισκόταν στο σημείο όπου σήμερα είναι το χωριό Γλυκύ. Ο Ernest Honigmann το 1939 εξέδωσε τον «Συνέκδημο» του Προκοπίου· στους στίχους αναγράφονται οι πόλεις που υπάγονταν στη Μητρόπολη Νικοπόλεως. Εδώ συναντάται η Εύροια αλλά με νέα μορφή. Υπάρχει η Εύροια Ακνίου.

Όπως απέδειξε και προτείνει ο Σωτ. Δάκαρης, σωστότερη γραφή είναι η Εύροια Ακνίου. Ο Ιεροκλής θέλοντας να διαφοροποιήσει τη νέα οχυρή βυζαντινή πόλη του Ιουστινιανού από την παλιά την ονόμασε στον «Συνέκδημο» εκ νέου Εύροια και με την παραφθορά της λέξης παρουσιάζεται ως Εύροια ακνίου. Σύμφωνα με τον Σωτ. Δάκαρη, παλαιογραφικά και φωνητικά η μεταβολή αυτή δεν αποτελεί εμπόδιο.

Αν, όμως, κάποιος ρίξει μία ματιά στα Πρακτικά της Συνόδου του έτους 879 στην Κωνσταντινούπολη, θα διαπιστώσει ότι η καστρόπολη αυτή αναφέρεται ως Ιωάννινα. Εκεί μνημονεύεται ο Ζαχαρίας, επίσκοπος Ιωαννίνης. Επομένως, η αλλαγή της ονομασίας έγινε τα έτη 550 – 879.

Είναι, επίσης, γνωστές οι γοτθικές επιδρομές, όπως και άλλες επιδρομές, στα εδάφη της βυζαντινής αυτοκρατορίας. Το έτος 551 πιθανολογείται ότι καταστράφηκε η Δωδώνη και οι άλλες περιοχές της λεκάνης των Ιωαννίνων. Μαζί, ίσως, και η πόλη της Καστρίτσας που, μάλλον, ήταν ένα παρηκμασμένο χωριό. Μόνη ελπίδα σωτηρίας δεν ήταν άλλη από τη νεοσύστατη οχυρότατη βυζαντινή πόλη. Ο Σωτ. Δάκαρης αναφέρει ότι οι νέοι, πολυαριθμότεροι των κατοίκων, πρόσφυγες επέβαλαν το δικό τους όνομα στην πόλη που εποίκισαν.

Αυτό μπορεί να έγινε από το 550 ως το 660. Αξίζει να αναφερθούμε στον ισχυρό αντίλογο κατά των υποστηρικτών της πρότασης που αφορά στην περιγραφή του Προκοπίου για τη τοποθεσία της Εύροιας. Η αντίδραση άρχισε από τις αρχές του 19ου αιώνα· ήδη αναφέρθηκαν μερικά ονόματα. Ο Ζαγορίσιος ιατρός Ι. Λαμπρίδης στο έργο του «Περιγραφή της πόλεως των Ιωαννίνων», το 1887, υποστηρίζει ότι στη σημερινή περιφέρεια των Ιωαννίνων δεν υπήρχε καμία ελληνική πόλη. Ο William Martin Leake, στο έργο του «Travels in Northern Greece» το 1835, τοποθετεί την Εύροια στην Αχερουσία λίμνη, η οποία σήμερα έχει αποξηρανθεί. Τον ακολουθεί και ο Π. Αραβαντινός στο έργο του «Χρονογραφία της Ηπείρου» το 1856.

Σημαντική είναι και η εκκλησιαστικού χαρακτήρα διαφωνία του Μητροπολίτη Αθηναγόρα σχετικά με το πρόσωπο του Ζαχαρία, επισκόπου Ιωαννίνης. Αναφέρει πως τέτοια επισκοπή υπήρχε και στη Μακεδονία. Θέτει δε το ερώτημα πώς, αν ο «Ζαχαρίας Ιωαννίνης» εκπροσωπούσε όλη την Παλαιά Ήπειρο, θα έπρεπε να είχε διατυπωθεί στα Πρακτικά της Συνόδου του 879 ως εξής: Ζαχαρίας Ιωαννίνης Παλαιάς Ηπείρου. Και εάν εκπροσωπούσε όλη την Παλαιά Ήπειρο, θα είχε την ανάλογη επίσημη θέση. Έτσι, θεωρεί πως ο Ζαχαρίας ανήκε σε μία παροδική επισκοπή της Ανατολής. Οι απόψεις αυτές ότι η Εύροια βρισκόταν στην Αχερουσία λίμνη διατηρήθηκαν και τον 21ο αιώνα και ισχυροποιήθηκαν όταν συνδέθηκαν με την επισκοπή της Εύροιας, επικεφαλής της οποίας ήταν ο άγιος Δονάτος.

Σχετικά με τον άγιο Δονάτο ο Σωτ. Δάκαρης θεωρεί ότι το 604, όταν ο επίσκοπος Αλκεσίων εξαιτίας επιδρομής κατέφυγε στην Κασσώπη της Κέρκυρας μεταφέροντας το σκήνωμα του αγίου, ήταν επίσκοπος της Παλαιάς Εύροιας. Όμως, διατηρούσε μόνο τον τίτλο του. Προς τα τέλη του 20ού και τις αρχές του 21ου αιώνα, η νεώτερη αρχαιολογική έρευνα έχει να παρουσιάσει σημαντικά στοιχεία. Πολλοί νεώτεροι ερευνητές, μαθητές των παλαιών δασκάλων, ασχολήθηκαν με το μακρινό παρελθόν της όμορφης πόλης μας. Και αυτό που γίνεται φανερό είναι ότι όσο πιο πίσω προχωρά κανείς, τόσο εμφανέστερη γίνεται η δυσκολία εντοπισμού της χρονολογίας ίδρυσής της και τα ονόματα των ιδρυτών της.

Η κεντρική ιστορία της πόλης, όπου επικεντρώθηκε και η νεώτερη αρχαιολογική έρευνα, διαδραματίζεται στον χώρο που περικλείεται από το σημερινό Κάστρο. Εκεί βρέθηκαν κομμάτια αγγείων από τους ελληνιστικούς χρόνους. Επίσης, ανασκάφθηκαν ισχυροί οχυρωματικοί τοίχοι της ίδιας περιόδου που αποδεικνύουν οχυρώσεις ισχυρές τουλάχιστον στο βράχο της ακρόπολης του Ασλάν Πασά. Ήδη από την εποχή των Μολοσσών είχε επισημανθεί η αξία του βράχου. Οι Μολοσσοί ίδρυσαν εδώ πόλη, πιθανώς οχυρή. Αλλά τα ρωμαϊκά στοιχεία της περιοχής έχουν μεταφερθεί από εδώ αλλού σε μεταγενέστερους χρόνους. Αλλά και στην περιοχή όπου είναι το Σουφαρί Σεράι έχουν βρεθεί λείψανα κτηρίου των ελληνιστικών χρόνων. Πάνω απ’ αυτά έχει ανασκαφεί μεγάλο λουτρό των μεσαιωνικών χρόνων.