Σπύρος Β. Μπαζίνας.
Στα εξαιρετικά Δημήτρια 2023, που έγιναν και φέτος στον Ιερό Ναό Αγίου Δημητρίου στον Άγιο Δημήτριο Αττικής, υπήρξαν πολλές εξαιρετικά ενδιαφέρουσες παρουσιάσεις και συζητήσεις. Λόγω της σημασίας του θέματος για το παρόν και το μέλλον, θα ήθελα να αναφερθώ σε μία με θέμα «Αγιότητα και παγκοσμιοποίηση».
Ο Αρχιμανδρίτης π. Ζαχαρίας από την Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Έσσεξ Αγγλίας μίλησε για την παγκοσμιότητα της αγιότητας του Κυρίου, της Παναγίας και των Αγίων (σύμφωνα με αυτό που λέμε σε απολυτίκια αγίων, όπως ο Άγιος Παΐσιος, «χαίροις, πάτερ παγκόσμιε»). Η αγάπη του Κυρίου αγκαλιάζει όλο τον κόσμο.
«Οὐκ ἔνι Ἰουδαῖος οὐδὲ Ἕλλην, οὐκ ἔνι δοῦλος οὐδὲ ἐλεύθερος, οὐκ ἔνι ἄρσεν καὶ θῆλυ· πάντες γὰρ ὑμεῖς εἷς ἐστε ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ» (Γαλ. Γ, 28).
Όταν ρωτήθηκε για την παγκοσμιοποίηση, ο π. Ζαχαρίας την ξεπέρασε γρήγορα με ένα καλοσυνάτο χαμόγελο, λέγοντας ότι είναι πιο σημαντικό, πιο σωστό, πιο χρήσιμο πνευματικά να ασχολούμαστε με τα άφθαρτα και αιώνια, όπως η παγκοσμιότητα της αγιότητας, και όχι με τα φθαρτά και προσωρινά, όπως η παγκοσμιοποίηση.
Ο Μητροπολίτης Μεσογαίας και Λαυρεωτικής κ. Νικόλαος αναγνώρισε το επιχείρημα του π. Ζαχαρία, αλλά αναφέρθηκε και στην παγκοσμιοποίηση σαν μία από τις βασικότερες, αν όχι την βασικότερη, προκλήσεις της εποχής μας.
Και αυτό γιατί ισοπεδώνει κάθε παραδοσιακή αξία και την χριστιανική πίστη, αλλά και εκκοσμικεύει την εκκλησία.
Η συζήτηση έδειξε ότι η παγκοσμιότητα της αγιότητας είναι κάτι το εντελώς διαφορετικό από την σύγχρονη παγκοσμιοποίηση.
Έδειξε επίσης τις προκλήσεις που η παγκοσμιοποίηση δημιουργεί. Δεν επεκτάθηκε όμως, ίσως λόγω έλλειψης χρόνου η και λόγω της επιλογής του π. Ζαχαρία να τονίσει τα θετικά της παγκοσμιότητας της αγιότητας παρά τα αρνητικά της παγκοσμιοποίησης.
Για αυτό, και ως νομικός με διεθνή εμπειρία, θα ήθελα να σημειώσω ότι η παγκοσμιοποίηση δεν στηρίζεται σε (μη οικονομικές) αρχές η αξίες.
Δεν έχει καν σχέση με τον ανθρωπισμό, το δημοκρατικό πολίτευμα η τα ανθρώπινα δικαιώματα, η με την παγκοσμιοποίηση που προσπάθησε να δημιουργήσει το διεθνές σύστημα των Ηνωμένων Εθνών με βάση το διεθνές δίκαιο (που ήδη δυσλειτουργεί η και καταρρέει, αφού δεν υπάρχει ούτε καν ένα ελάχιστο όριο συμφωνίας στα βασικά θέματα ανάμεσα στα κράτη-μέλη και ιδίως τα μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας).
Είναι κυρίως παγκοσμιοποίηση των αγορών («η διεθνής των αγορών», κατά την προσφυή έκφραση του Γ. Κοντογιώργη).
Και καθώς οι διεθνείς αγορές, δηλαδή τα διεθνή οικονομικά συμφέροντα, μεγεθύνονται, μετατρέπονται σε μονοπώλια και ολιγοπώλια που δεν αρκούνται στην μεγέθυνση των κερδών τους, αλλά προσπαθούν να ελέγξουν και τις κρατικές εξουσίες (εκτελεστική, νομοθετική και δικαστική) και να δημιουργήσουν μια παγκόσμια διακυβέρνηση, καταργώντας το δημοκρατικό πολίτευμα, την ελεύθερη αγορά και τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Αλλά η σύγχρονη παγκοσμιοποίηση των αγορών είναι αντίθετη με τις εθνικές και θρησκευτικές ιδιαιτερότητες των εθνών του κόσμου.
Και αυτό γιατί έθνη με ταυτότητα σκέπτονται ελεύθερα και διεκδικούν ελευθερίες που δεν συμβιβάζονται με την παγκόσμια ομογενοποίηση και διακυβέρνηση που προωθεί η σύγχρονη παγκοσμιοποίηση.
Για αυτό και ενοχοποιεί τις πολιτιστικές και θρησκευτικές ιδιαιτερότητες των λαών (βλ. την θεωρία για την σύγκρουση των πολιτισμών του Σαμουήλ Χάντιγκτον) για τις κρίσεις που αυτή η ίδια προκαλεί η εκμεταλλεύεται.
Για αυτό προωθεί και τον οικουμενισμό, δηλαδή πρώτα την ένωση των χριστιανικών δογμάτων και στην συνέχεια όλων των θρησκειών στον χαμηλότερο κοινό παρανομαστή (π.χ. τον αρειανισμό, με βάση το επιχείρημα ότι όλοι, Χριστός, Μωάμεθ, Βούδας, κλπ., καλοί είναι, αλλά άνθρωποι).
Με ποια δημοκρατική νομιμοποίηση; Καμία. Ποια είναι η δημοκρατική νομιμοποίηση του παγκόσμιου οικονομικού φόρουμ του Νταβός;
Ποιος λαός έχει εγκρίνει την «μεγάλη επανεκκίνηση»; Τι άλλο είναι αυτή από την δημιουργία η την εκμετάλλευση της μιας κρίσης μετά την άλλη για να ανασχεδιάσουν οι παγκόσμιες αγορές τον κόσμο κατά το δοκούν;
Στο διεθνές θεολογικό συνέδριο για τα 100 χρόνια του περιοδικού Θεολογία επίσης έγινε μια σειρά από ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες ομιλίες.
Λόγω της σχέσης τους με την παγκοσμιοποίηση, θα ήθελα να αναφερθώ στις ομιλίες του Προέδρου Εφετών κ. Δημητρίου Ορφανίδη για τους νομικούς προβληματισμούς και του Μητροπολίτη Μεσογαίας κ. Νικολάου για τους βιοηθικούς και θεολογικούς προβληματισμούς που δημιουργεί η τεχνητή νοημοσύνη.
Ο κ. Ορφανίδης αναφέρθηκε στις διευκολύνσεις που παρέχει η τεχνητή νοημοσύνη για την έρευνα και την ανάλυση των περιστατικών μιας υπόθεσης με βάση τον νόμο, την νομολογία και την βιβλιογραφία. Αλλά, ευτυχώς, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η τεχνητή νοημοσύνη δεν μπορεί να αντικαταστήσει την ανάλυση του λειτουργού της δικαιοσύνης, δικαστή η δικηγόρου.
Ο Μητροπολίτης Μεσογαίας κ. Νικόλαος εντυπωσίασε με τις αναφορές του στις απαντήσεις της εφαρμογής της τεχνητής νοημοσύνης στα ερωτήματα που της έθεσε για τους βιοηθικούς και θεολογικούς προβληματισμούς που αυτή δημιουργεί. Και αυτό γιατί οι απαντήσεις ήταν μεν λογικές αλλά όχι πλήρεις η βαθυστόχαστες, και αυτό έδειξε ότι η τελική ανάλυση του θεολόγου και ιδίως του πνευματικού είναι ακόμη απαραίτητη.
Το κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωση είναι χαρίσματα του Θεού στον άνθρωπο, όχι στην μηχανή, και είναι πάντα ζητούμενα, «τοῦ Θεοῦ συνεργοῦντος», ώστε να οδηγηθούμε στην «αιώνια καταξίωση του προσώπου», δηλαδή στη θέωση, σύμφωνα και με ένα από τα πορίσματα του πολύ σημαντικού 1ου Συνεδρίου Βιοηθικής του Οικουμενικού Πατριαρχείου που έγινε πρόσφατα στο Ρέθυμνο.
Ποια είναι όμως η σχέση των σύγχρονων τεχνολογιών, και ιδίως της τεχνητής νοημοσύνης, με την παγκοσμιοποίηση των αγορών; Ενώ αυτή είναι προφανής, συνήθως αποκρύπτεται.
Οι σύγχρονες τεχνολογίες ως επιστημονικά επιτεύγματα είναι βεβαίως ευπρόσδεκτες και εν πολλοίς ηθικά ουδέτερες. Όμως η χρήση τους δεν είναι. Μπορεί να είναι νόμιμη και ηθική, αλλά μπορεί να είναι και παράνομη και ανήθικη.
Και αυτό ισχύει κυρίως όταν υπάρχει ένας ακατάσχετος δικαιωματισμός και υποτιμάται η ευθύνη που συνοδεύει τα δικαιώματα, όπως αναφέρει ένα άλλο από τα πορίσματα του 1ου Συνεδρίου Βιοηθικής του Οικουμενικού Πατριαρχείου.
Τίθεται όμως το ερώτημα: μπορούν οι παγκόσμιες αγορές να μη χρησιμοποιήσουν τις νέες τεχνολογίες, προκειμένου να κάνουν την «μεγάλη επανεκκίνηση» και να επιβάλουν την πολιτική κυριαρχία τους;
Με άλλα λόγια, όταν δημιουργηθεί μια ηλεκτρονική ταυτότητα, όλα τα προσωπικά στοιχεία ενός ανθρώπου συγκεντρωθούν σε μία βάση δεδομένων και η ηλεκτρονική ταυτότητα γίνει προϋπόθεση για την άσκηση δικαιωμάτων, δεν είναι φυσιολογικό οι κυρίαρχες πλέον παγκόσμιες αγορές να θέσουν τους δικούς τους όρους για την άσκηση των δικαιωμάτων των πολιτών;
Η συγκέντρωση της εξουσίας σε λίγους δεν ενέχει και τον κίνδυνο της κατάχρησης της και της καταστρατήγησης όλων των δικαιωμάτων και ελευθεριών;
Αυτό δεν έδειξε και η παραβίαση των προσωπικών δεδομένων των πολιτών που οδήγησε την φιλική στις νέες τεχνολογίες κυβέρνηση της Εσθονίας στο να σταματήσει την προσπάθεια της να θεσμοθετήσει την ηλεκτρονική ταυτότητα;
Έτσι, σε μια εποχή όπου μιλάμε για δικαιώματα, διαφορετικότητα, κλπ., μήπως καταλήξουμε στο να τα καταργήσουμε σταδιακά όλα;
Τέλος, είναι σημαντικό να τονιστεί και κάτι που έλειψε, κατά την γνώμη μου, από την συζήτηση, ίσως γιατί είναι αυτονόητο η μάλλον γιατί είναι δυσάρεστο.
Για τις αλλαγές, που φέρνει η παγκοσμιοποίηση των αγορών και η χρήση/κατάχρηση των τεχνολογιών από αυτή την παγκοσμιοποίηση, δεν μας ρωτάει, ούτε και θα μας ρωτήσει κανείς.
Όχι μόνο γιατί με την πολιτική (δηλαδή όχι απαραίτητα νόμιμη η ηθική) διαχείριση της πτώχευσης της χώρας έχει σημαντικά περιοριστεί η εθνική μας κυριαρχία κατά παράβαση του Συντάγματος, αλλά και του ευρωπαϊκού και του διεθνούς δικαίου.
Αλλά και γιατί οι αλλαγές αυτές επιβάλλονται χωρίς καμία ουσιαστική συζήτηση ως συνέπεια των διεθνών δεσμεύσεων της χώρας (π.χ. ως κανονισμοί η οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η αποφάσεις του ΝΑΤΟ η άλλου διεθνούς οργανισμού).
Μπορεί η πολιτεία μας η η εκκλησία μας, ως κλήρος και λαός, να αντιταχθούν στην παγκοσμιοποίηση των αγορών η στην κακή χρήση των νέων τεχνολογιών γενικά η ειδικά από τις παγκόσμιες αγορές; Ίσως, και πρέπει, όμως μόνο στον βαθμό που αυτό είναι δυνατό χωρίς να προκαλέσει την συντριπτική αντίδραση των παγκοσμίων αγορών.
Ο κίνδυνος αυτός κάνει το βάρος της ευθύνης της πολιτικής και εκκλησιαστικής ηγεσίας μας ακόμη μεγαλύτερο. Και δεν έχει νόημα, ούτε είναι έντιμο, να λέμε τι ΘΑ κάναμε (εμείς οι … «καλοί»;), ΑΝ είχαμε την ευθύνη, όταν δεν την έχουμε και δεν γνωρίζουμε πολλά, αλλά ούτε και τι ΘΑ κάναμε ΑΝ …
Όποιος έχει το κουράγιο, ας προχωρήσει και ας δώσει το καλό παράδειγμα, ας γίνει φως, στον χώρο του, χωρίς όμως να αμφισβητεί την πίστη η τον πατριωτισμό των άλλων, γιατί η έπαρση και η κατάκριση του στερεί το φως κι έτσι τον αχρηστεύει, αφού ο Θεός είναι πράος και ταπεινός τη καρδία και δίνει χάρη στους ταπεινούς («στην Κόλαση θα υπάρχουν διάφοροι, αλλά κανείς ταπεινός, και στον Παράδεισο επίσης θα υπάρχουν διάφοροι, αλλά κανείς υπερήφανος», βλ. Γέροντα Μωυσή του Αγιορείτη, Η ταπείνωση ως θεμέλιο των αρετών).
Ο Θεός βοηθός.
