Ο Άγιος Εφραίμ ο Νεοφανής είναι γνωστός και τιμώμενος ιδιαίτερα για το μαρτύριό του, το οποίο συγκαταλέγεται στα πιο φρικτά και συγκλονιστικά στην ιστορία της Ορθοδοξίας. Το μαρτύριο του Αγίου δεν αποτελεί απλώς μια ιστορική πράξη θυσίας, αλλά μια ζωντανή μαρτυρία της δύναμης της πίστης, της καρτερίας και της νίκης της αγάπης του Χριστού απέναντι στο σκοτάδι.
Η ιστορία ξεκινά γύρω στο 1424, όταν οι Οθωμανοί Τούρκοι εισβάλλουν στο μοναστήρι της Παναγίας στο Όρος των Αμώμων, στην Αττική. Εκεί ζούσε ο Άγιος Εφραίμ, ήδη μοναχός επί σχεδόν τρεις δεκαετίες. Οι μοναχοί σφαγιάζονται, και ο Άγιος αιχμαλωτίζεται. Κατά τη διάρκεια της αιχμαλωσίας του, κρατείται για περίπου οκτώ μήνες και βασανίζεται με τρόπους απερίγραπτους. Όλα αυτά, με μοναδικό σκοπό να αρνηθεί την πίστη του στον Χριστό.
Οι βασανιστές του Άγιου Εφραίμ δεν δείχνουν κανένα έλεος. Του ζητούν να γίνει μουσουλμάνος και να προδώσει τον Χριστό, αλλά εκείνος αρνείται σταθερά. Η ψυχή του παραμένει ακλόνητη. Υπομένει ραβδισμούς, φυλάκιση, ασιτία, και τελικά ένα φρικτό μαρτύριο: στις 5 Μαΐου 1426, τον κρεμούν ανάποδα από ένα δέντρο, και τον διαπερνούν με ένα σιδερένιο πάσσαλο από τον πρωκτό έως το στόμα. Παρά τον αφόρητο πόνο, δεν βλαστημά ούτε παραπονιέται· αντίθετα, προσεύχεται για τους διώκτες του.
Η θυσία του Αγίου Εφραίμ είναι πράξη απόλυτης εμπιστοσύνης στον Θεό. Δεν πρόκειται απλώς για έναν ήρωα της πίστης, αλλά για έναν άνθρωπο που ενώπιον του μαρτυρίου δεν λυγίζει, γιατί γνωρίζει ότι η ψυχή του ανήκει στον Δημιουργό. Μέσα από τον σωματικό του θάνατο, γίνεται πνευματικός καθοδηγητής και αρωγός σε όλους όσοι ζητούν τη βοήθειά του.
Το συγκλονιστικό αυτό γεγονός παρέμεινε άγνωστο για αιώνες, έως ότου ο ίδιος ο Άγιος εμφανίστηκε σε μοναχές και πιστούς στις αρχές του 20ού αιώνα, αποκαλύπτοντας το όνομά του, το μαρτύριό του και τον τόπο ταφής του. Όταν το σώμα του ανακαλύφθηκε ακέραιο και ευωδιάζον, άρχισαν να καταγράφονται και τα πρώτα θαύματα. Από τότε, το μαρτύριό του έγινε σημείο αναφοράς πίστης και ελπίδας για εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους.
Η 5η Μαΐου, ημέρα του μαρτυρίου του, είναι πλέον ημέρα πανηγυρικής εορτής σε όλη την Ελλάδα, και ιδιαίτερα στο μοναστήρι της Νέας Μάκρης, όπου τιμάται με ευλάβεια και δέος. Το μαρτύριο του Αγίου Εφραίμ υπενθυμίζει πως η πίστη, ακόμη και στις πιο σκοτεινές στιγμές, είναι φως που δεν σβήνει ποτέ.
