Ο Ακάθιστος Ύμνος ακούστηκε για πρώτη φορά στην Κωνσταντινούπολη τον 6ο αιώνα, γύρω στο 626 μ.Χ., κατά τη διάρκεια της επιδρομής των Αβάρων και Περσών.
Αυτή η στρατιωτική απειλή για την πόλη είχε προκαλέσει σοβαρές ανησυχίες για την ασφάλεια της Κωνσταντινούπολης, και οι πιστοί, απελπισμένοι και ανήσυχοι, στράφηκαν στην Παναγία για βοήθεια.
Σύμφωνα με την παράδοση, οι εχθρικές δυνάμεις είχαν πολιορκήσει την Κωνσταντινούπολη, και η κατάσταση φαινόταν να είναι αδιέξοδη. Κατά τη διάρκεια αυτής της δύσκολης περιόδου, οι Βυζαντινοί κατέφυγαν στην Παναγία, ζητώντας την προστασία και τη σωτηρία τους. Οι εκκλησιαστικοί ηγέτες και οι πιστοί αποφάσισαν να συνθέσουν έναν ύμνο για να εκφράσουν τη δική τους ευγνωμοσύνη και αίτημα προς τη Θεοτόκο.
Ο ύμνος αναφέρεται στη σωτηρία της Κωνσταντινούπολης από την επικείμενη καταστροφή και εξυμνεί τη Θεοτόκο για τη μεσιτεία και προστασία που προσέφερε στην πόλη. Λέγεται ότι, όταν οι πιστοί ψάλλουν τον ύμνο, είχαν τη συνήθεια να στέκονται όρθιοι, σε ένδειξη του σεβασμού τους προς την Παναγία, και έτσι προήλθε και ο τίτλος “Ακάθιστος” (που σημαίνει “χωρίς καθιστικό”).
Η πρώτη ψαλμωδία του Ακαθίστου Ύμνου έγινε ακριβώς μετά την απελευθέρωση της πόλης από τους εχθρούς, και ο ύμνος αναγνωρίστηκε ως πράξη ευγνωμοσύνης και επιβεβαίωσης της πίστης των πιστών στην προστασία της Παναγίας. Από τότε, ο Ακάθιστος Ύμνος καθιερώθηκε ως βασικό στοιχείο των εκκλησιαστικών εορτών, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Σαρακοστής και της Εορτής των Βαΐων.
