ΛΑΖΑΡΟΣ, Ο ΦΙΛΟΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ. Του Ευαγγέλου Τσουκάρα. Ο Χριστός βρισκόταν μακριά από την Ιερουσαλήμ όταν πέθανε ο Λάζαρος[1] και τέσσερεις ημέρες αργότερα έφτασε στη Βηθανία, όπου συνάντησε τις αδελφές του Λαζάρου, Μάρθα και Μαρία. Ο Ευαγγελιστής Ιωάννης εξιστορεί με λεπτομέρειες αυτή τη συνάντηση. Είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον το ότι περιγράφει τον θάνατο ενός ανθρώπου ως κατάσταση ύπνου, ενώ την ανάσταση ως έγερση εκ του ύπνου.
Η αναφορά της Καινής Διαθήκης στο θάνατο του ανθρώπου ως ύπνου δεν σημαίνει ότι έχουμε κάποιο υποθετικό θάνατο. Στην περίπτωση του Λαζάρου, ο ιερός συγγραφέας ομιλεί με πολύ ρεαλισμό και τονίζει ότι ο νεκρός είναι ήδη « τετραήμερος » στον τάφο του κα μάλιστα ότι έχει προχωρήσει η αποσύνθεση και όζει. Τα γεγονότα στη συνέχεια πραγματοποιούνται μπροστά στα μάτια πλήθους ανθρώπων, μερικοί από τους οποίους είναι εξαιρετικά δύσπιστοι και κατέχονται από κριτική διάθεση. Η ανάσταση του Λαζάρου δεν είναι φανταστική, αλλά πραγματική. Ο Λάζαρος εγείρεται και βαδίζει προς τους οικείους, τρώει και πίνει, συναναστρέφεται εντελώς φυσιολογικά με τους άλλους και δείχνει σαν να μην έχει συμβεί σε αυτόν το τραγικό γεγονός του θανάτου.[2]
Το θέμα της εικονογραφικής απόδοσης του αγίου Λαζάρου του τετραημέρου και φίλου του Χριστού και ιδιαίτερα η ιστόρηση της Αναστάσεώς του δεν θα μπορούσε να έχει άλλη πηγή έμπνευσης από το Ευαγγέλιο του Ιωάννη 11, 1-44. Ο Φώτης Κόντογλου στο βιβλίο του Έκφραση της ορθοδόξου εικονογραφίας, περιγράφει το θέμα πιο αναλυτικά: «Βραχόβουνα ἀπό τά δύο μέρη καί εἰς τό ἕν μέρος τό δεξιόν, ὁ Χριστός μέ τούς δώδεκα μαθητάς του, ἔχοντας τό δεξιόν χέρι τεντωμένον καί εὐλογώντας μέ μίαν κίνησιν προστακτικήν. Καί εἰς τά πόδια τοῦ Χριστοῦ κοίτονται γονατισμένες οἱ ἀδελφές τοῦ Λαζάρου, ἡ Μάρθα καί ἡ Μαρία, κατασπαζόμενες τά ἄχραντα πόδια Του μέ θρῆνον πολύν. Εἰς δέ τό ἀντικρινόν μέρος, τάφος λαξευμένος εἰς τόν βράχον καί μέσα εἰς αὐτόν ὁ Λάζαρος τυλιγμένος μέ λωρίδας, μέ κειρίας, ὅπως εἶναι γραμμένον εἰς τό Εὐαγγέλιον, στέκεται εἰς τό ἄνοιγμα τοῦ τάφου, χλωμός καί μέ ὄψιν βασανισμένην, νέος εἰς τήν ἡλικίαν, μέ μαῦρο γένειον. Καί ἕνας ἄνθρωπος σηκώνει τήν πλάκα τοῦ τάφου καί τήν παραμερίζει, καί ἕτερος ξετυλίγει τόν νεκρόν ἀπό τά σάβανα. Ἀνάμεσα εἰς τά βουνά, ὀπίσω ἀπό μίαν ράχην, φαίνεται τό κάστρον τῆς Βηθανίας καί πλῆθος Ἑβραίων ὁπού ἐβγαίνουν ἀπό τήν καστρόπορταν βλέποντες καί θαυμάζοντες, καί κάποιοι ἀπό αὐτούς φράζοντες μέ τό ροῦχον των τές μύτες των διά τήν μυρουδιάν τοῦ νεκροῦ, ὅπου ἦτο τετραήμερος. Ὁ Χριστός στέκεται μέ ἁπλήν μεγαλοπρέπειαν τῆς θεϊκῆς ἐξουσίας. Τό βλέμμα του, ἀτάραχον καί ἀστραφτερόν, ἐβγαίνει μέ δύναμιν. Τό δεξιόν χέρι του ὡσάν νά δίδει προσταγήν εἰς τόν θάνατον, ἐνῶ τό ἀριστερόν κρατεῖ σφικτά εἰλητάριον. Ὡστόσο, τό σχῆμα τοῦ Κυρίου εἶναι σεμνόν, ἡ δέ ὄψις του τεθλιμένη, διότι κατά τό Εὐαγγέλιον, “ἐνεβριμήσατο τῷ πνεύματι καί ἐτάραξεν ἑαυτόν”. Οἱ βράχοι εἶναι βαρεῖς καί μαυριδεροί, διά τό βαρύ καί πένθιμον τῆς ὑποθέσεως. Καί τό φαράγγι στενόν καί ἀπότομον, διά νά μεταδίδει εἰς τόν θεώμενον τήν εἰκόνα, τόν φόβον ὅπου ἔνοιωσαν, οἱ πέτρες κρουσμένες ἀπό τήν φωνήν τοῦ Κυρίου, ὅπου ἐκραύγασε: Λάζαρε, δεῦρο ἔξω».[3]
Αυτή, λοιπόν, η τόσο αναλυτική ανάγνωση της εικόνας από τον Κόντογλου μας δίνει τη δυνατότητα να εννοήσουμε τα μηνύματα που θέλει ο αγιογράφος να καταγράψει εικαστικά στο θαύμα της εγέρσεως του Λαζάρου. Η στάση του Χριστού και η δυναμική κίνησή του δείχνει ακριβώς τη θεότητά του, η οποία διά του λόγου δίδει ζωή, ως ο μόνος ζωοδότης. Η στάση του Λαζάρου, που όντας ακόμη στα νεκρικά σάβανα σκύβει ευλαβικά την κεφαλή του, εις ένδειξη υπακοής στον ζείδωρο λόγο: «Λάζαρε, δεῦρο ἔξω», φανερώνει την αποδοχή ότι ο Χριστός ελέγχει τα παρόντα και τα έσχατα. Έτσι εξηγείται η παντοκρατορική στάση του Χριστού στην εικόνα και η δυναμική κίνηση του χεριού που ευλογεί και χαρίζει ζωή.[4] Τα γεγονότα των αναστάσεων που έκανε ο Κύριος (ανάσταση του υιού της χήρας εις Ναΐν και η ανάσταση της κόρης του Ιαείρου), ήταν σύμβολα και προάγγελοι και της δικής Του αναστάσεως. Τα γεγονότα αυτά επηρέασαν και τον χρόνο, ο οποίος προσλαμβάνει την εσχατολογική του διάσταση και η πίστη συνδέεται με την αιωνιότητα. Για αυτό ο Κύριος διακήρυξε ότι όποιος πιστεύει σε μένα, ζει από τώρα τη μελλοντική ανάσταση της Δευτέρας Παρουσίας. Η δε ανάσταση του Λαζάρου, είναι σύμβολο και προμήνυμα της κοινής ανάστασης όλων των ανθρώπων.[5]
Η Ανάσταση του Λαζάρου είναι αναμφισβήτητα ένα δυναμικό μήνυμα ελπίδας και παρηγοριάς προς όλους τους πενθούντες. Αλλά και θεμελιώνει ακλόνητα τη χριστιανική πίστη στην αιώνια μετά θάνατον ζωή και την ανάσταση, καθώς η ιστορία του Λαζάρου περιέχει πολλά σπουδαία ωφέλιμα μηνύματα, όπως ότι ο Χριστός μετέχει με αγάπη στην θλίψη και τον πόνο των πενθούντων, όπως επίσης, ότι είναι ο Ίδιος η ανάσταση και η ζωή.
Τσουκάρας Ευάγγελος
Θεολόγος 1ο ΓΕΛ Ναυπάκτου
[1] Το όνομα Λάζαρος προέρχεται από το εβραϊκό Ελεάζαρ και σημαίνει ο βοηθούμενος
[2] Πατρώνου Γεωργίου, Η Ιστορική Πορεία του Ιησού, σ.451
[3] Κόντογλου Φώτης, Έκφρασις της ορθοδόξου εικονογραφίας, σσ.169-170
[4] Τσομπάνη Τρύφωνος, ο άγιος τετραήμερος Λάζαρος στην εικονογραφία, σ.7
[5] 6 Παπατζωνάκης Γ. Τα θαύματα των αναστάσεων του Κυρίου και διαχρονικά μηνύματα αυτών για τη ζωή των χριστιανών, Εφημέριος 4, 2012
