Γράφει η Ιλόνα Σοκολόβσκα - Όταν η ρωσική επίθεση έπληξε τη Λαύρα των Σπηλαίων του Κιέβου, τις πρώτες πρωινές ώρες της 15ης Ιουνίου 2026, πολλοί Ουκρανοί αισθάνθηκαν ότι κάτι διαφορετικό συνέβη: δεν ήταν ένα ακόμη επεισόδιο του πολέμου. Και τούτο, διότι η Λαύρα δεν είναι μονάχα ένα αρχιτεκτονικό μνημείο ή ένας χώρος ενταγμένος απλώς στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Είναι ο τόπος όπου διαμορφώθηκε η πνευματική παράδοση του Κιέβου και της χώρας μας όλης, εδώ και χίλια χρόνια, περίπου.
Ο Καθεδρικός Ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, ο οποίος ανεγέρθηκε κατά την περίοδο 1073–1078, άντεξε σεισμούς, εισβολές Μογγόλων, πυρκαγιές, πολέμους, την άνοδο και την πτώση των αυτοκρατοριών. Και έχει καταστραφεί άλλη μία φορά, μέσα τον 20ό αιώνα. Οι σοβιετικές αρχές, που επί δεκαετίες πολεμούσαν την πίστη, είχαν μετατρέψει αρχικά το ιερό σε αποθήκη και σε σιταποθήκη. Έπειτα, κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ο κόσμος το αντίκρισε να καταρρέει και να γίνεται ερείπιο. Χρειαζόταν να έρθει η ανεξάρτητη Ουκρανία για να δώσει στον ναό νέα ζωή: η αναστήλωσή του ήταν μια έμπρακτη απόδειξη ότι ακόμη και οι πιο βαριές καταστροφές δεν μπορούν να αφανίσουν έναν ιερό τόπο.
Τις προάλλες, γύρω στη μία μετά τα μεσάνυχτα, ένα ρωσικό μη επανδρωμένο αεροσκάφος τύπου Shahed έπληξε τον χώρο του Ιερού Βήματος στο παρεκκλήσιο του Αγίου Στεφάνου. Η πυρκαγιά επεκτάθηκε στη στέγη και εξαπλώθηκε στα ανώτερα τμήματα του θόλου. Μέχρι να τεθεί υπό έλεγχο, οι φλόγες είχαν κατακάψει 800 τετραγωνικά μέτρα, περίπου.
Η Ουκρανή δημοσιογράφος Ιλόνα Σοκολόβσκα μαζί με τον π. Ολέξαντρ Κλιμένκο, Ορθόδοξο ιερέα και νικητή του ουκρανικού τηλεοπτικού διαγωνισμού ταλέντων, «Η Φωνή της Χώρας», κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων χριστουγεννιάτικης εκπομπής για το ορθόδοξο τηλεοπτικό κανάλι Glas στο Κίεβο της Ουκρανίας. Φωτογραφία: Ευγενική παραχώρηση της Ιλόνα Σοκολόβσκα.
Αλλά πιο αποκρουστικό ακόμη ήταν το κύμα της ρωσικής προπαγάνδας που ακολούθησε το χτύπημα σχεδόν αμέσως. Προτού ακόμα να διαλυθεί ο καπνός πάνω από τη Λαύρα, άρχισαν να κυκλοφορούν κάποιες φήμες ότι για την καταστροφή ευθυνόταν η ουκρανική αντιαεροπορική άμυνα ή ακόμη και η ίδια η Ουκρανία. Και για μία ακόμη φορά, το θύμα παρουσιαζόταν ως υπεύθυνο για το έγκλημα που είχε διαπραχθεί εις βάρος του. Την έχουμε ξαναδεί αυτή τη λογική. Πηγάζει από μια νοοτροπία που, εδώ και καιρό, αδιαφορεί για την αλήθεια. Διαβάζω κατά καιρούς κάποιους διανοουμένους της Δύσης που επιχειρούν να εξηγήσουν τη ρωσική ρητορική με όρους κοινωνικών επιστημών, κάνοντας λόγο για «μετα-αλήθεια», «παραπληροφόρηση», «χειραγώγηση». Έχουν δίκιο. Ως χριστιανή, ωστόσο, θα διακρίνω εδώ και κάτι βαθύτερο. Θα το αποκαλούσα «πνευματική ασθένεια». Είναι μια συνθήκη, όπου ο άνθρωπος συνηθίζει τόσο πολύ το ψέμα, που αρχίζει να βλέπει το σκοτάδι σαν φως και το κακό σαν κάτι αγαθό.
Κι όμως, εκείνο που χαράχτηκε περισσότερο στον νου μου δεν ήταν η καταστροφή. Ήταν οι άνθρωποι. Την ώρα που η αεροπορική επιδρομή βρισκόταν ακόμη σε εξέλιξη και ενώ η πόλη συνέχιζε να απειλείται από νέα χτυπήματα, μοναχοί, εργαζόμενοι του μουσείου, διασώστες και αστυνομικοί άρχισαν να μεταφέρουν εικόνες, αρχαία κειμήλια και αντικείμενα που δεν ανήκουν μόνο στην Εκκλησία ή στην Ουκρανία, αλλά και σε ολόκληρο τον χριστιανικό πολιτισμό. Παρεμπιπτόντως, αυτή είναι η ζωή στην Ουκρανία, τα πέντε αυτά χρόνια του πολέμου: πρώτα τρέχεις να βοηθήσεις, να σώσεις ό,τι μπορεί να σωθεί, και μόνο ύστερα ξεκινάς να μετράς τις απώλειες και προσπαθείς να καταλάβεις τι συνέβη.
Η εκκλησία όπου η Ουκρανή δημοσιογράφος, Ιλόνα Σοκολόβσκα, εκκλησιάζεται: ο Ιερός Ναός του Αρχαγγέλου Γαβριήλ στο Κίεβο, κατά τον εορτασμό του Πάσχα, το 2026. Φωτογραφία: Ευγενική παραχώρηση της Ιλόνα Σοκολόβσκα.
Στη συνέχεια, συνέβη κάτι που το εξέλαβαν πολλοί ως θεϊκό σημάδι. Την ώρα που η πυρκαγιά βρισκόταν κιόλας σε εξέλιξη και απειλούσε να επεκταθεί περισσότερο ακόμα, μια δυνατή βροχή ξέσπασε πάνω από το Κίεβο. Κράτησε όσο οι πυροσβέστες έδιναν μάχη με τις φλόγες και σταμάτησε όταν η φωτιά είχε τεθεί υπό έλεγχο. Ο καθένας είναι ελεύθερος να ερμηνεύσει το γεγονός αυτό κατά βούληση. Για πολλούς, ωστόσο, κατοίκους της πόλης, ήταν μια υπενθύμιση της απλής ευαγγελικής αλήθειας: πως ο Θεός δεν μας γλιτώνει πάντοτε από τις δοκιμασίες· πολύ συχνά, όμως, μας δίνει και τη δύναμη να τις ξεπεράσουμε.
Αυτό ακριβώς και λένε οι Ουκρανοί σήμερα, πάλι και πάλι. Μπορείτε να καταστρέψετε τα κτήρια. Μπορείτε να χτυπήσετε τις πόλεις με πυραύλους. Μπορείτε να εξαπολύετε εναντίον μας φωτιά, εκρήξεις και απειλές. Αλλά δεν μπορείτε να καταστρέψετε ό,τι κρατά δεμένες την αλήθεια, την αξιοπρέπεια και την πίστη. Εμείς δεν θέλουμε κάτι που να ανήκει στους άλλους. Δεν διεκδικούμε τη γη των άλλων, τις εκκλησίες των άλλων ή την ιστορία των άλλων. Ούτε πρόκειται όμως και να αφήσουμε να πάρουν οι άλλοι αυτά που μας ανήκουν.
Η Λαύρα έχει επιβιώσει και άλλες φορές. Θα επιβιώσει και τώρα. Διότι οι ιεροί τόποι δεν στέκονται όρθιοι από τους επιχρυσωμένους τρούλους ούτε από τους χοντρούς τοίχους. Τους στηρίζουν οι προσευχές των ανθρώπων. Και καμία φωτιά δεν θα μπορέσει ποτέ να κάψει μια προσευχή.
