Η εορτή των Τριών Ιεραρχών έχει έντονο κοινωνικό και θεολογικό περιεχόμενο, διότι οι Άγιοι αυτοί δεν έζησαν την πίστη ως ιδιωτική υπόθεση, αλλά ως διακονία.
Η φιλανθρωπία για τους Τρεις Ιεράρχες δεν ήταν “καλή πράξη” περιστασιακή· ήταν τρόπος ζωής που πηγάζει από τη σχέση με τον Χριστό. Η θεολογία τους είναι θεολογία ενσάρκωσης: ο Θεός έγινε άνθρωπος, άρα ο άνθρωπος γίνεται τόπος συνάντησης με τον Θεό. Γι’ αυτό κάθε μορφή αδιαφορίας προς τον πλησίον πληγώνει και τη σχέση μας με τη λατρεία.
Ο Μέγας Βασίλειος αποτελεί ένα από τα πιο φωτεινά παραδείγματα έμπρακτης αγάπης. Στην εποχή του, η φτώχεια, οι αρρώστιες και οι κοινωνικές ανισότητες ήταν μεγάλες, κι εκείνος δεν περιορίστηκε σε λόγια συμπόνιας. Οργάνωσε έργα στήριξης, περίθαλψης και φιλοξενίας, δείχνοντας ότι η Εκκλησία πρέπει να γίνεται “νοσοκομείο” ψυχών και σωμάτων. Αυτή η στάση δεν προέρχεται από απλό ανθρωπισμό, αλλά από ευαγγελική πίστη: ο αδελφός είναι εικόνα Θεού και, άρα, η διακονία του είναι λειτουργία.
Ο Γρηγόριος ο Θεολόγος, παρότι γνωστός για το θεολογικό βάθος, δεν αποκολλά τη θεολογία από την αγάπη. Η θεολογία χωρίς ταπείνωση γίνεται σκληρή, και χωρίς φιλανθρωπία γίνεται άκαρπη. Ο ίδιος υπενθυμίζει ότι η γνώση του Θεού δεν μπορεί να χωριστεί από την καθαρότητα της καρδιάς. Η καρδιά που αγαπά τον Θεό, αγαπά και τον άνθρωπο.
Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος προχωρεί ακόμα περισσότερο, μιλώντας με παρρησία για τη σχέση λατρείας και κοινωνικής ευθύνης. Ο λόγος του είναι προφητικός: ελέγχει την αδικία, την πλεονεξία, την εκμετάλλευση. Δείχνει ότι η μετάληψη και η προσευχή δεν μπορούν να συνυπάρξουν με την περιφρόνηση προς τον φτωχό. Η αγάπη δεν είναι συναίσθημα, αλλά στάση, απόφαση, πράξη.
Σήμερα, η εορτή των Τριών Ιεραρχών μάς προκαλεί να αναρωτηθούμε: τι σημαίνει για εμάς η φιλανθρωπία; Είναι μια “υποχρέωση”, μια “δωρεά” που μας κάνει να νιώθουμε καλύτερα, ή είναι καρπός πίστης; Οι Τρεις Ιεράρχες θα απαντούσαν ότι η φιλανθρωπία είναι συνέχεια της λατρείας. Όπως δοξάζουμε τον Θεό στον ναό, έτσι καλούμαστε να Τον υπηρετούμε στον αδελφό. Εκεί δοκιμάζεται η αλήθεια της πνευματικής μας ζωής.
Γι’ αυτό, η τιμή στους Τρεις Ιεράρχες δεν ολοκληρώνεται με λόγους και εκδηλώσεις. Ολοκληρώνεται όταν η κοινότητα μετατρέπεται σε χώρο αγάπης, στήριξης και ελπίδας. Τότε η θεολογία τους γίνεται πράξη και η μνήμη τους γίνεται ζωή.
