Του Μητροπολίτου Γουμενίσσης, Αξιουπόλεως και Πολυκάστρου Δημητρίου
ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΟΧΗ πού ἐπιδοτεῖ τόν ὀνομαστικό πλειστηριασμό τῶν ἀτομικῶν δικαιωμάτων, δέν ἀποδεικνύεται καθόλου παράλογο νά πολλαπλασιάζονται σέ ρυθμούς ἀγιάτρευτης πανδημίας τά ὁριακά ἀτομικά προβλήματα, οἱ οἰκογενειακές ἐντάσεις καί οἱ χωρισμοί, οἱκοινωνικές κάστες σέ προνεωτερικές φόρμες, οἱ ἐθνικές ἀπορρήξεις, οἱ διεθνικοί πόλεμοι.
Ἀποτελεσματικά ἐμβόλια κατ᾽ αὐτῆς τῆς ἀντικοινωνιστικῆς πανδημίας δέν προβλέπεται νά παραχθοῦν.
Θά ἔπρεπε νά προηγηθοῦν καλλιέργειες “ἐμβολίων ἤθους” στόν ἀνθρωπισμό τῆς παγκοσμιότητας, στή συλλογική ἀντίληψη, στά πολιτισμικά πρότυπα, στήν προσωπική συναίσθηση, στήν εὐρύτερη διακοινωνία, ἀκόμη καί στή διεθνή καί στή δημόσια ἐπιβράβευση τῆς αὐτοπροσφορᾶς.
Τουναντίον, παρά τά ὑποκριτικά εὐχολόγια τῶν διεθνῶν καί τῶν ἐθνικῶν θεσμικῶν παραγόντων, ἐκεῖνο πού διεμβολίζει συνεχῶς τίς συνειδήσεις τῶν ἀνθρώπων εἶναι οἱ “γονιμοποιήσεις” τῶν ἀρρωστημένων ἐθιμισμῶν καί οἱ “τροφοβλάστες” τῆς ἠθικῆςἀλλοτρίωσης.
Μήπως ὁ διεθνικός πολιτισμός χρειάζεται τούς ἐμβολισμούς τοῦ πολιτισμοῦ τῆς θεόφρονος ἀγάπης πού ἀνέθρεψε τίς ἄμυνες τοῦ χριστιανικοῦ πολιτισμοῦ τῆς ἀνατολῆς;
Μήπως κι ἐμεῖς ἐδῶ χρειαζόμαστε πάλι τίς ἀλλοτινές μας μητέρεςκαί τίς μητέρες τῶν μητέρων μας, γιά νά μᾶς θρέψουν μέ ἀληθινή ἱερή ἀνθρωπιά;
Μήπως δικαιώνεται ἀκόμη καί σ᾽ αὐτό ἡ Ἐκκλησία, ὅτι δέν ἔχει μόνο Πατέρες, ἀλλά καί Μητέρες ἀρετῆς καί Μητέρες ἁγιοσύνης;
Οἱ μέν Πατέρες ἔζησαν καί ἐνεπνεύσθηκαν, θεολόγησαν καί ὁροθέτησαν τήν πίστη καί τά δόγματα καί τό ἦθος.
Οἱ δέ Μητέρες ἐνέπνευσαν αὐτό τό ἦθος τῆς σωτηρίας, ζώντας στήν πράξη τά δόγματα τῆς σωτηρίας.
Καί μάλιστα, τά ἀσύγκριτα αὐτά ὑποδείγματα ἁπλώνονται σέ ὅλη τήν διαχρονία τῆς παναθρώπινης σωτηρίας, στήν μακρά καί στήν ἐγγύτερη προετοιμασία της καί στήν ἐμβίωσή της, ἀπό τούς πρώτους αἰῶνες ὥς τά μεθύστερα χρόνια μας.
***
ΠΡΙΝ ΛΙΓΕΣ ΜΕΡΕΣ ὡς ἐκκλησιαστικό σῶμα τιμήσαμε δύο μεγάλες μητέρες τῆς θρησκευτικῆς μας εὐλάβειας: τήν θεοπρομήτορα ἁγία Ἄννα (μητέρα τῆς Θεοτόκου) καί τήν προφήτιδα Ἄννα (μητέρα τοῦ μεγάλου προφήτη Σαμουήλ).
Ἐξελληνισμένο τό ἀμφίδρομο αὐτό ὄνομα Channah ή Hannah(Χάνα) καταρχήν σημαίνει “χάρη”, “εὐλογία”, “ἔλεος”, (κατά τό λεξικό τῆς Ὀξφόρδης, “δόξα”).
Ἑβραϊκό εἴτε φοινικικό, πάντως ἐδῶ μᾶς ἀπασχολεῖ ὄχι γιά τήν γλωσσολογία του, ἀλλά ὡς ὄνομα ταυτότητος δύο γυναικῶν τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ ἑορτολογίου τῆς 9ης Δεκεμβρίου (καί πολλῶν ἄλλων γυναικῶν πού ἀργότερα τό ἔλαβαν καί τό τίμησαν).
ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΑΝΝΑ καί τήν θυγατέρα της τήν Θεοτόκο ξεκίνησε “ἡ προκήρυξη τῆς πανανθρώπινης σωτηρίας”.
Μέ τή δεύτερη καί προγενέστερη Ἄννα καί τό γιό της Σαμουήλ θά ἔκλεινε ἡ σειρά ὅσων ὑπηρέτησαν ἱερατικά-προφητικά τήν μονιμοποίηση τοῦ Ἰσραήλ στήν Παλαιστίνη, καί θά ἄρχιζε ἔκτοτε ἡ εὐεπίφορη παλινδρόμηση τῶν βασιλικῶν οἴκων.
Μέ τήν πρώτη “ἄνοιγαν” πλέον τά ἱστορικά καί μετα-ϊστορικά δικαιώματα ὅλου τοῦ θεόκτιστου κόσμου στήν κληρονομιά τῆς σωτηρίας.
Ἡ Παναγία μας ἡ θυγατέρα τῆς σωφρονέστατης δυάδος Ἰωακείμ καί Ἄννας ἦταν ἡ ἱστορική ἀφετηρία τῆς “εὐδοκίας τοῦ Θεοῦ”, τῆς ἐνανθρώπησης τοῦ Θεοῦ Λόγου.
Ἦταν ἕνα ζεῦγος, ἦταν μιά μάνα μαζί κι ἕνας πατέρας πού θεράπευσαν τή μακρόχρονη ἀτεκνία τους μέ μιά ὡριμότητα “θεολογικῆς ἀναφορᾶς”.
Θεοαναφερόμενοι, συνέλαβαν καί γέννησαν ἕνα κοριτσάκι πού ἔγινε ἡ “πύλη τῆς σωτηρίας”, ἡ τέλεια συνεργός “Μητέρα τῆς θείας ἐνανθρώπησης”.
Ἐφόσον κυριολεκτοῦμε ἀποκαλώντας τή θυγατέρα τους Θεοτόκο, ἀφοῦ Θεοτόκος ὑπῆρξε, τότε σίγουρα κυριολεκτοῦμε ἀποκαλώντας τήν συγκεκριμένη Ἄννα θεοπρομήτορα καί τό συγκεκριμένο ἄνδρα της θεοπροπάτορα.
Ἡ Ἄννα στάθηκε ἡ μητέρα πού ἔλυσε καί τήν πανανθρώπινη στειρότητα. Ὄχι ἀπό πλευρᾶς τοῦ πάντοτε φιλάνθρωπου Τριαδικοῦ Θεοῦ. Ἀλλά ἀπό μεριᾶς τοῦ τόσο ἀφύσικα ἀθεΐζοντος πανανθρώπου.
Μέ τήν Ἄννα τοῦ Ἰωακείμ ἄνοιγε τελείως ὁ πανανθρώπινος δρόμος γιά ἕνα ἰσότιμο διάλογο ἄκτιστου Θεοῦ καί κτιστοῦ ἀνθρώπου.
Αὐτόν τόν διάλογο ἰσοτιμίας ἤ ἄλλως συνέργειας, γιά αἰῶνες, τόν σχεδίαζε ὁ Θεός, ἀναμένοντας τήν Ἄννα τῆς Μαριάμ καί τελικά τήν Μαριάμ τῆς Ἄννας καί τοῦ Ἰωακείμ, γιά νά γίνει μέ τόν δεκτό εὐαγγελισμό Μαριάμ τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Λόγου.
Λέγοντας “γιά αἰῶνες τόν σχεδίαζε”, δέν ἐννοοῦμε “ἀναβολή ἤ ἄγνοια τοῦ Θεοῦ”, ἀλλά ἐξαρχῆς πρόνοια καί ἐξαρχῆς πρόγνωση τοῦ Θεοῦ, χωρίς ὅμως ἐξαναγκασμό κάποιας γυναικός νά ὑποδυθεῖ τήν ἐκπλήρωση τῆς θείας πρόνοιας.
Ἡ σωφρονέστατη ἁγία Ἄννα ἔφθασε σέ μιά ὡριμότητα πνευματική, θεάρεστη, θεόδεκτη, μέσα ἀπό τήν ἀφόρητη κοινωνική καί ψυχολογική ταπείνωση τῆς μακρόχρονης ἀτεκνίας της, πού τότε ἑρμηνευόταν σάν “κλείσιμο τῆς μήτρας” κολαστικό ἀπό Θεοῦ.
Ἡ ἄγονη μήτρα της δέν κατέστησε ἄγονη τήν ψυχή καί τήν εὐλάβειά της, ἀλλά καί τά δύο γονιμοποιήθηκαν σέ εὐαρεστία Θεοῦ.
***
ΜΕ ΤΗΝ ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΝΝΑ πού γιορτάσαμε ἐπίσης στίς 9 Δεκεμβρίου θά “ἔκλειναν” οἱ προηγούμενοι ἱστορικοί σταθμοί τοῦ “λαοῦ τοῦ Θεοῦ”. Θά ἐπιταχυνόταν ἡ πορεία του σέ ἐπάλληλες εὐεργεσίες καί τιμωρίες γιά τίς θρησκευτικές, ἀτομικές καί διακοινωνικές ἁμαρτίες του.
Κι αὐτό ξεκίνησε μέ τή γέννηση τοῦ προφήτη Σαμουήλ ἀπό τήν ἄτεκνη μητέρα του Ἄννα καί τόν πατέρα του τόν Ἐλκανά.
Ὁ Σαμουήλ ἔγινε ἱερέας καί κριτής (ἡγέτης θρησκευτικο-πολιτικός) τοῦ σχετικά πρώιμου Ἰσραήλ, μέχρις ὅτου παρέδωσε τήν διαδοχή στόν διαλεγμένο πρῶτο βασιλιά Σαούλ, μέ διάδοχό του τόν βασιλιά καί προφήτη Δαυΐδ εἴτε Δαβίδ (βλ. Παλαιά Διαθήκη, Α΄ Σαμουήλ ἤ Α΄ Βασιλειῶν, κεφ. 1-25).
Τό κοινό στίς δύο αὐτές γυναῖκες ἦταν ἡ ἀκούσια ταπείνωσή τους ἐνώπιον τοῦ θρησκευτικο-κοινωνικοῦ κατεστημένου πού θεωροῦσε γιά πολλούς αἰῶνες τίς ἄτεκνες γυναῖκες ὡσάν τιμωρημένες καί μόνο τίς τεκνοτρόφους γυναῖκες εὐνοημένες ἀπό Θεοῦ.
Μπορεῖ αὐτό στίς μέρες μας νά φαίνεται ἀφάνταστα ἁπλοϊκό καί παρωχημένο, ὅμως κατά βάθος κρύβει μιά αἴσθηση βαθύτερης θεολογικῆς θεώρησης περί τήν κτίση ὅλη τήν ὄντως θεόκτιστη.
Πάντως, τό σπουδαιότερο κοινό καί στίς δύο Ἄννες εἶναι ἡ ἀνάδειξή τους σέ “Μητέρες”, σέ ὑποδείγματα θεαρέστων γυναικῶν ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ καί ἐνώπιον τῶν ἀνθρώπων. Καί στίς δύο αὐτές γυναῖκες δικαιώθηκε πλήρως ἡ ὀνομασία τους: Ἄννα, πού σημαίνει χάρη, εὐλογία, ἔλεος, δόξα.
***
ΙΣΩΣ ΑΝΑΡΩΤΗΘΕΙ ΠΡΟΧΕΙΡΑ κάποιος ἀνυποψίαστος: αὐτές οἱ δύο Ἄννες ὑπῆρξαν οἱ μόνες γυναῖκες πού ἀναδείχθηκαν “Μητέρες”, ὄχι μόνο γιά τόν οἰκογενειακό τους χῶρο, ἀλλά καί γιά τήν πανανθρώπινη εὐρύτητα τῆς σωτηρίας;
Ἀσφαλῶς καί ὄχι.
Οἱ βιβλικές καταγραφές τῆς ἐμπειρικῆς θεολογικῆς μας πίστης (Παλαιά καί Καινή Διαθήκη), ἡ Πατερική ἑρμηνευτική τῆς Ἁγίας Γραφῆς, τό καθημερινό ἑορτολόγιο καί τά πολλά συναξαριακά ἀρχεῖα, ὅλα περιέχουν πολλές ἅγιες εἴτε δίκαιες γυναικεῖες μορφές, πού λογίζονται ὡς “Μητέρες” τῆς πίστεως, τῆς εὐλάβειας, τῆς θεάρεστης ἄσκησης, τῆς εὐάρεστης στό Θεό ζωῆς, τῆς πολλῆς ἐκκλησιαστικῆς καρποφορίας, τῆς πολλῆς κοινωφελοῦς καρποφορίας.
Καί αὐτό μάλιστα συνέβαινε, ὅταν ἀκόμη τό περίγειο κατεστημένο ὑποβάθμιζε κοινωνικά τήν γυναίκα. Ἡ Ἐκκλησία ―εἴτε σκιωδῶς τῆς Παλαιᾶς εἴτε ἀληθῶς τῆς Καινῆς Διαθήκης― ἀναδείκνυε, ἀποθαύμαζε ἐνθέως καί πρόβαλλε ἅγιες γυναῖκες.
Βεβαίως, “Μητέρες” ἀποκαλοῦμε συνήθως τίς ἁγιασμένες ἀσκήτριες ἤ τίς ἡγουμένες τῶν γυναικείων μοναστηριῶν ἤ τίς γερόντισσες (ὁδηγήτριες) τῶν ἐπιμέρους ἀσκουμένων. Γι᾽ αὐτό μάλιστα ὑπάρχουν συλλογές βιογραφημάτων ἤ στιγμιοτύπων ἤ εὐκαιριακῶν διδαχῶν ἀπό τέτοιες γυναικεῖες μορφές, πού τιτλοφοροῦνται “Μητερικά”, σέ ἀντιστοιχία μέ τά “Πατερικά” ἤ “Γεροντικά” πού ἐμπεριέχουν ὑλικό μέ ἄνδρες ἀσκητές.
***
ΤΗΝ ΚΥΡΙΑΚΗ 15 Δεκεμβρίου τιμοῦμε ἄλλη μιά ἅγια μητέρα, τήν Ἀνθία, πού γέννησε κι ἀνέθρεψε χριστιανικά τόν μετέπειτα ἱερομάρτυρα Ἐλευθέριο.
Τόν ἀνέθρεψε μόνη της, γιατί χήρεψε ἐντωμεταξύ καί δέν θέλησε νά ξαναπαντρευτεῖ. “Βαβαί! Οἵαι παρά χριστιανοῖς γυναῖκές εἰσι” θά ἀναφωνοῦσαν ὅλες οἱ ἐποχές, μέ ἔκπληξη γιά τό γενναῖο καί ἀκεραιωμένο ἦθος τέτοιων Γυναικῶν, τέτοιων Μητέρων.
Ἡ Ἀνθία κατόρθωσε καί ἀφοσιώθηκε στό γιό της μέ ὑποδειγματικό χριστιανικό μητρικό ἦθος, ἐμπνέοντάς τον μέ πίστη καί ἀνδρεία καί φώτιση Θεοῦ, ὥστε νά ἀξιωθεῖ νά τόν δεῖ Ἐπίσκοπο σέ κεῖνα τά πρώιμα χριστιανικά χρόνια καί σύντομα ἱερομάρτυρα Ἐπίσκοπο.
Ἡ ἴδια, ἀγκαλιάζοντας τό μαρτυρικό σῶμα τοῦ παιδιοῦ της καί ἐπισκόπου Ἐλευθερίου, εἶχε ἐπίσης μαρτυρικό τέλος.
Μητέρες λοιπόν ἅγιες στήν ἀρχή καί στό τέλος ὡσάν νά περιστέλλουν τούτη τήν ἑβδομάδα πού διερχόμαστε.
Μητέρες πού ἐστάθηκαν σύζυγοι ἀξιέπαινες σέ ἀξιέπαινους συζύγους, μητέρες ἀξιέπαινες σέ ἀξιοτίμητα τέκνα.
Στή χριστολογική θεώρηση τῆς Ἐκκλησίας, οἱ Ἁγίες δέν εἶναι “Μητέρες” μόνο στά βιολογικά τους τέκνα, ἀλλά ἀναδεικνύονται “Μητέρες” καί στά πνευματικά τους παιδιά, σέ ὅλους ἐμᾶς μέχρι σήμερα, ὅσους εὐεργετούμεθα ἀπό τό μεγαλεῖο τῆς θεοδέκτου ζωῆς τους ἤ ἀπό τά θαύματά τους.
***
Θά τολμήσουμε μετ᾽ ἐπιγνώσεως καί φόβου Θεοῦ νά ἀποδώσουμε τό χαρακτηρισμό “Μητέρα πνευματική” τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ μας χώρου σέ ἄλλη μιά γνήσια δούλη καί διδακτή Θεοῦ , σέ μιά χαριτωμένη γερόντισσα γυναίκα πού κοιμήθηκε καί ἐνταφιάσθηκε παρ᾽ ἡμῖν πρίν ἕξι (6) περίπου μῆνες.
Ἔζησε 98 χρόνια ἐπί γῆς (1926-2028) καί σέ ὅλα τά χρόνια της, σέ ὅλες τίς διαδρομές τοῦ βίου της, παρέμενε ἕνα διαρκές ἁπλό, φυσικό, ἀκενόδοξο ὑπόδειγμα εὐαρεστήσεως τοῦ Θεοῦ.
Βρισκόταν ἀκόμη στή Μυτιλήνη, μέ τόν ἄνδρα της τόν μακαρίτη Δούκα καί τά πέντε παιδιά τους, ὅταν μετέβησαν οἰκογενειακῶς σέ ἕνα ἐνοριακό πανηγύρι. Μετά τή θεία λειτουργία καί τήν λιτανεία παντοῦ ὡς συνήθως γινόταν γλέντι.
Σκέφθηκε καί μονολόγησε “Ἄ! Τί καλά περνάει ὁ κόσμος!”
Ἀλλά τῆς ἦρθε σύντομα ἡ ἀπόκριση τοῦ οἰκειωμένου της οὐρανοῦ. Εἶδε τήν Παναγία μας, ὅπως τήν ἔβλεπε ἀπό ἑπτά (7) χρονῶν κοριτσάκι, καί τῆς εἶπε: “Ἄν θέλεις νά ζεῖς μέ τά γλέντια, ἐμένα θά μέ χάσεις”.
Εἶχε διαρκῶς ἀνοικτή γραμμή μέ τόν οὐρανό. Γι᾽ αὐτό καί δέν τήν ἔνοιαζε, πού θά ἔπρεπε διαρκῶς νά παραιτεῖται ἀπό τήν παραμικρή κοσμική παρηγοριά, ἐνῶ ἡ ἴδια θά ἔπρεπε νά δίνει παράκληση πίστεως καί ἐλεημοσύνης σέ ἄλλους ἀνθρώπους.
Γιατί ἡ ἁπλή καρδιά της ἦταν γεμάτη ἀπό οὐρανό, διαλεκτή κατ᾽ ἐνώπιον τοῦ ζῶντος Θεοῦ.
Ἡ καρδιά της καί ἡ ζωή της χρειάζονταν νά παραμείνουν διαρκῶς ἕνα θυμιατήρι δοξολογίας, εὐχαριστίας καί δεήσεων ἐνώπιον τοῦ Κυρίου, τῆς Παναγίας, τῶν Ἁγίων, χάριν τοῦ ὑπολοίπου συγχρόνου της κόσμου.
Δέν ἦταν ἡ μοναδική δικαία γυναίκα στίς μέρες μας, ἀλλά πάντως ἦταν μία μορφή ὡσάν αὐτές πού παρελαύνουν ἀπό τά Συναξάρια καί τά Μητερικά τῆς ἐκκλησιαστικῆς μας παρακαταθήκης.
***
Μιά τέτοια ἁπλούστερη Μητέρα ἀναδείχθηκε γιά τά πολλά παιδιά της, ἄλλα πού τήν γνώρισαν καί τήν ἀναγνώρισαν, καί ἄλλα πού δέν τήν γνώρισαν, ἀλλά θά δώσει ὁ Θεός νά τήν ἀναγνωρίσουν κάποτε. Αὐτή ἡ χαριτωμένη πνευματική Μητέρα μόλις συμπλήρωσε ἕξη μῆνες ἀποβίωσης, ὅμως ζεῖ ἐν Χριστῷ.
Ὅπως ἔζησαν ἐν Χριστῷ καί ζοῦν καί δοξάζονται ἐν οὐρανοῖς μέσα στήν ἄκτιστη δόξα-χάρη τῆς Ἁγίας Τριάδος καί δοξάζονται ἐπί γῆς (δηλαδή τιμῶνται καί διακοινωνοῦνται μέ τούς ἀθλουμένους χριστιανούς) ὅλοι οἱ ἄνθρωποι τοῦ Θεοῦ.
Ἄνθρωπος τοῦ Θεοῦ στίς μέρες μας, ἀφανής στούς πολλούς, ὑπῆρξε ἡ θεόφρων καί οὐρανόφρων Μαρία Τσολάκη.
Ἀποδείχθηκε ὁ κορμός στό ἱστορικό τῆς ἐμφανίσεως καί ἀποκαλύψεως τῶν νεοφανῶν Ἁγιων Ραφαήλ, Νικολάου καί Εἰρήνης, τό καιριότερο καί κυριότερο ὄργανο τοῦ Θεοῦ γιά τήν μετά 500 χρόνια σύγχρονη φανέρωση τῶν θεοδοξάστων Ἁγίων (1959-1962).
Πρῶτα βεβαιωνόταν ἐκείνη γιά τήν ταυτότητα τῶν Ἁγίων, καί ἔπειτα πολλοί ἄλλοι μετ᾽ αὐτῆς, καί ἔπειτα δι᾽ αὐτῆς καί χάρη σ᾽ αὐτήν ὁ τότε σοφός καί περινούστατος καί χαρισματικός Μητροπολίτης Μυτιλήνης Ἰάκωβος ὁ Β΄.
Συνεπῶς!
Ὄντως αὐτή ἡ κυριολεκτικά ταπεινή, ταπεινότατη καί ἀφανής, ἀφανέστατη καί ἁπλή, ἁπλούστατη καί θεοτίμητη γυναίκα ἀναδείχθηκε κατά τοῦτο Μητέρα πνευματική τῆς πρός τούς Ἁγίους τοῦ Θεοῦ καθιερωμένης εὐλάβειας ἀναρίθμητων ἀνθρώπων.
Καί κατά τοῦτο Μητέρα πνευματική καί πρώτη μεγάλη εὐεργέτιδα τῆς νεότερης ἱστορίας τοῦ ἀνεγερθέντος γυναικείου Μοναστηριοῦ τοῦ Ἁγίου Ραφαήλ στή Λέσβο.
Διότι θεμέλιο τῆς εὐλάβειας τόσων ἀνθρώπων καί θεμέλιο τῆς ζωῆς τοῦ νεότερου μοναστηριοῦ στάθηκε ἡ ἐπίσημη ἀναγνώριση τῶν Ἁγίων, ἐπειδή πίστεψε ὁ Δεσπότης, γιατί βρέθηκαν ὅλα ὅπως τά εἶχε ἐκθέσει ἀποκαλυπτικά αὐτή ἡ ἀφανής καί χαριτωμένη γυναίκα, ἡ Μαρία.
Ἡ δική της σαφής μαρτυρία στό Μητροπολίτη στάθηκε κυριολεκτικά “ἔμπνευση” γιά τό Μητροπολίτη, γιά τήν συλλογή λοιπῶν μαρτυριῶν, γιά τήν Πατριαρχική ἁγιοδιακήρυξη, γιά τήν ἀνίδρυση τοῦ νέου μοναστηριοῦ, γιά τό κτίσιμο τόσων ἐκκλησιῶν, γιά τήν καταφυγή τῶν ἀνθρώπων καί τήν θαυματουργική ἀπόκριση τῶν Ἁγίων.
Πλείονα περί ὅλων αὐτῶν τῶν δεδομένων στά βιβλία “Σημεῖον Μέγα” τοῦ Φώτη Κόντογλου (προπαντός στήν ἀκεραία 1η ἔκδοση τοῦ 1962), στό ἡμέτερον “Ἡ ζωή ἐκ τάφων” (1988-2008, 25 ἐκδόσεις) καί στό νεότερο ἱστορικῆς σημασίας δίτομο ἀρχειακό μας ἔργο “Ἡ ἀποκάλυψη καί οἱ ἐμφανίσεις τῶν ἀγίων Νεοφανῶν Μαρτύρων Ραφαήλ, Νικολάου καί Εἰρήνης” (2013 α΄ τόμος, 2023 β΄ τόμος).
Ὅπως καί στό πρόσφατο συνοπτικό μας ἔργο “Μαρία Τσολάκη, μιά ζωή θεοδίδακτη” (Σεπτ. 2024).
