Ένας ναός στο Κοντόπευκο με πλούσιο πνευματικό έργο και λιτή μεγαλοπρέπεια

Εκείνο το κάλλος που θα σώσει τον κόσμο. Μια ενορία που επιβεβαιώνει τα λόγια αυτά είναι του Αγίου Δημητρίου στο Κοντόπευκο της Αγίας Παρασκευής. Ο πρωτοπρεσβύτερος Σωτήριος Γκίκας, ιερατικός προϊστάμενος του ναού, ανταποκρίθηκε στην παράκλησή μας να μας μιλήσει για την ενορία και τον ναό στη συνέντευξη που ακολουθεί.

Πότε άρχισε η ανοικοδόμηση του ναού και ποιοι πήραν την πρωτοβουλία;

Η ενορία του Αγίου Δημητρίου είναι η νεότερη της Αγίας Παρασκευής. Ο ναός θεμελιώθηκε στις 29/10/1995. Το επόμενο έτος, ανήμερα του Αγίου Δημητρίου, τελέστηκε η πρώτη θεία λειτουργία στον υπόγειο χώρο. Μια ομάδα κατοίκων, βλέποντας την περιοχή του Κοντοπεύκου να ανοικοδομείται και να αυξάνεται ο πληθυσμός του, συνέστησαν σύλλογο ανεγέρσεως και άρχισαν τις προσπάθειες για τη δημιουργία ναού. Η ιστορία, βέβαια, είχε ξεκινήσει πολύ νωρίτερα. Ηδη από το 1990 εκδίδεται ΦΕΚ το οποίο χαρακτηρίζει χώρο ανεγέρσεως ιερού ναού το οικοδομικό τετράγωνο όπου βρίσκεται σήμερα ο ναός. Στην όλη προσπάθεια συνέβαλε ο Δήμος Αγίας Παρασκευής, επί δημαρχίας Σταύρου Κώτση, ο οποίος, κατόπιν αιτήματος των κατοίκων, ανέλαβε την αγορά οικοπέδου, με μοναδικό σκοπό χρήσης την ανέγερση ναού. Στο εγχείρημα συνέβαλε αποφασιστικά ο τότε προϊστάμενος του καθεδρικού Ναού της Αγίας Παρασκευής, σήμερα Μητροπολίτης Λαοδικείας (του Οικουμενικού Θρόνου), κ. Θεοδώρητος. Τον θεμέλιο λίθο, με την ευλογία του τότε Αρχιεπισκόπου Σεραφείμ, έθεσε ο μακαριστός Επίσκοπος Μαραθώνος Μελίτων.

Πότε αναλάβατε εσείς καθήκοντα ιερατικού προϊσταμένου και σε ποιο στάδιο βρισκόταν η ανοικοδόμηση του ναού;

Ηρθα στον ναό τέσσερα έτη αφότου είχε αρχίσει να λειτουργεί. Με απόφαση του τότε Αρχιεπισκόπου Χριστοδούλου, μετακινούμαι από τον Ναό της Αγίας Παρασκευής στον Ναό του Αγίου Δημητρίου τον Δεκέμβριο του 2000. Εδώ τοποθετούμαι πρόεδρος του Εκκλησιαστικού Συμβουλίου και με τη Χάρη του Θεού προσπαθώ με τους στενούς μου συνεργάτες και με όλους τους ενορίτες να ολοκληρώσουμε το έργο της ανεγέρσεως.

Πότε άρχισε να λειτουργεί ο σημερινός ναός; Πότε έγιναν τα εγκαίνια και τα θυρανοίξια;

Οταν ήρθα βρήκα διαμορφωμένο τον υπόγειο χώρο, ο οποίος χρησιμοποιείτο για τις λειτουργικές ανάγκες των πιστών. Από τον άνω ναό ήταν ολοκληρωμένος μόνον ο σκελετός. Δόθηκε τότε ένας τεράστιος αγώνας για να μετακινηθούμε από τον υπόγειο χώρο στον κυρίως ναό. Είχαμε την ευλογία τα θυρανοίξια να τελέσει ο μακαριστός Επίσκοπος Χριστουπόλεως Πέτρος, με την ευλογία του Αρχιεπισκόπου Χριστοδούλου. Τελέστηκαν στον εσπερινό της Κυριακής των Βαΐων του 2005, και η πρώτη θεία λειτουργία τελέστηκε την Κυριακή των Βαΐων. Είχαμε θέσει ως στόχο το Πάσχα του 2005 να τελεστεί στον άνω ναό η αναστάσιμη ακολουθία. Και ο σκοπός επιτεύχθηκε.

Το εξωτερικό είναι πετρόκτιστο. Ποια τεχνική ακολουθήθηκε; Ο συγκεκριμένος τρόπος κατασκευής του τρούλου, όλα αυτά, ήταν δικές σας σκέψεις, που οδήγησαν σε ένα άριστο αποτέλεσμα. Εξηγήστε μας το σκεπτικό.

Όταν πρωτοεισήλθαμε στον ναό, όπως αντιλαμβάνεστε, υπήρχαν μόνο τα άκρως απαραίτητα. Είχε σοβατιστεί εσωτερικά, είχε γίνει το μαρμάρινο δάπεδο, οι εξωτερικές θύρες, ένα προσωρινό χτιστό τέμπλο και χρησιμοποιήθηκε ο εξοπλισμός που προϋπήρχε. Από το σημείο αυτό ξεκινά πλέον η αποπεράτωση του ναού. Δηλαδή, για το εσωτερικό του νέα προσκυνητάρια, άμβωνας, θρόνος, πολυέλαιος και λοιπά φωτιστικά, ιερά σκεύη. Ολα αυτά είναι δωρεές των πιστών, που αγκάλιασαν το έργο του ναού μας. Το 2007 άρχισε η επένδυση με πέτρα, ένα έργο που σήμερα βρίσκεται στο τελικό στάδιο. Ως γνωστόν, το 2010 άρχισε η οικονομική κρίση και το 2020 η πανδημία. Ολα αυτά είχαν ως συνέπεια τα έσοδα να μειωθούν και οι δωρητές να γίνονται φειδωλοί. Ποτέ όμως δεν έπαψαν να υπάρχουν, και καθένας με τις δυνάμεις του να συμβάλει στην αποπεράτωση.

Όσο για τη λιθοδομή, ακολουθήθηκε η ελεύθερη δόμηση, που διακοσμήθηκε με οδοντωτές ταινίες από βυζαντινό τουβλάκι, ενώ σε διάφορα σημεία χρησιμοποιήθηκαν στην τοιχογραφία μαρμάρινα ανάγλυφα και ζωγραφιστά πιάτα, σύμφωνα με αυτό που βλέπουμε σε παλιούς βυζαντινούς ναούς. Ο τρούλος προσέξαμε να γίνει μισή σφαίρα, ώστε ο θόλος να αντιστοιχεί στον συμβολισμό του ουράνιου θόλου. Χρησιμοποιήθηκε το βυζαντινό κεραμίδι, που συνδυάζει στο πάτημα μια επίπεδη κεραμική πλάκα και στο άνω μέρος το λούκι σε σχήμα λάμδα. Είναι πανομοιότυπα των κεραμικών που χρησιμοποιήθηκαν στη βυζαντινή ναοδομία. Το σκεπτικό του όλου εγχειρήματος ήταν να ξεφύγουμε από την προχειρότητα, που δυστυχώς πολλές φορές αγγίζει και εκκλησιαστικά έργα. Εχουμε την αίσθηση ότι ένας ναός είναι οικοδόμημα χωρίς ημερομηνία λήξης, ενώ ταυτόχρονα οφείλει να διδάσκει, με την ίδια του την υπόσταση, την καλαισθησία και τον σεβασμό στην Ιστορία και την παράδοση, κάτι που συχνά τίθεται στο περιθώριο από τον Νεοέλληνα. Κάθε ναός οφείλει να αγκαλιάζει τον πιστό, να του δίνει την αίσθηση της λιτής μεγαλοπρέπειας, ένα στοιχείο που η βυζαντινή ναοδομία εφήρμοσε με απόλυτη επιτυχία.

Ο ρόλος των δωρητών, τα τμήματα βυζαντινής εικονογραφίας και μουσικής, τα κατηχητικά και τα παρεκκλήσια του Αγ. Φανουρίου και Αγ. Λουκά του Ιατρού
Αγιογραφία. Πώς προχωρεί η αγιογράφηση;

Η αγιογράφηση ενός ναού είναι άλλο ένα μεγάλο κομμάτι που αφορά την αποπεράτωσή του. Λέγοντας «μεγάλο» δεν αναφέρομαι μόνο στον χρόνο δημιουργίας ή στα τετραγωνικά του ναού, αλλά κυρίως στο αισθητικό αποτέλεσμα. Συχνά, δυστυχώς, αυτό το τόσο σημαντικό έργο της αγιογράφησης αντιμετωπίζεται με μεγάλη προχειρότητα. Στην περίπτωση του ναού μας, προτάθηκε και εγκρίθηκε από την αρμόδια Αρχή της ναοδομίας ο Μάριος Πελέλης.

Ποιος είναι ο αγιογράφος; Γνωρίζατε από πριν τη δουλειά του;

Πριν εγκατασταθώ στον Ναό του Αγίου Δημητρίου, είχα την ευθύνη ενός νεόδμητου τότε παρεκκλησίου της Αγίας Παρασκευής, αφιερωμένου στον Αγιο Κοσμά τον Αιτωλό. Είχα αφιερώσει τότε πολύ χρόνο για να βρω τον κατάλληλο τεχνίτη για την αγιογράφηση. Κατέληξα στον κ. Πελέλη. Οταν ήρθε η ώρα να ασχοληθώ με την αγιογράφηση του ναού μας, αποφασίσαμε, ως εκκλησιαστικό συμβούλιο, να του αναθέσουμε το έργο, κατόπιν βεβαίως των σχετικών εγκρίσεων. Επειδή στο παρελθόν σπούδασα το αντικείμενο, μου δίνεται η ευκαιρία, σε αγαστή συνεργασία με τον αγιογράφο μας, να επιλέγουμε τα θέματα και να πραγματοποιούμε την κατάταξη των Αγίων με σεβασμό στη βυζαντινή τάξη και παράδοση.

Βρίσκονται δωρητές για τα έργα; Οι ενορίτες κατά πόσο ανταποκρίνονται;

Παρά τις δυσκολίες, υπάρχουν άνθρωποι που συνεχίζουν να προσφέρουν. Αυτό ασφαλώς είναι παρήγορο. Μας δίνει δύναμη να συνεχίσουμε.

Ποιες άλλες ενοριακές δραστηριότητες υπάρχουν, πέρα από τα κατηχητικά;

Όπως κάθε ενορία, πιστεύω, προσπαθούμε να προσφέρουμε στους πιστούς κάτι διαφορετικό. Αυτό είναι πρωτίστως το εκκλησιαστικό ήθος, που κάθε ναός οφείλει να προσφέρει, στην όποια δραστηριότητα. Στοιχεία εκκοσμίκευσης δεν επιτρέπονται μέσα στους χώρους του ναού μας. Αυτό που πρέπει να μείνει είναι η σεμνότητα και το ταπεινό φρόνημα. Δόξα τω Θεώ, οι συνεργάτες μας δάσκαλοι προσπαθούν να μεταδώσουν αυτό το ήθος στους νέους μας. Ο πρωτοψάλτης μας Νίκος Αναγνώστου με αθόρυβο τρόπο μεταδίδει στους μαθητές του τα νάματα της βυζαντινής μουσικής, το ίδιο και η Χαρά Μπάκα στη βυζαντινή αγιογραφία σε τμήματα ενηλίκων και παιδιών.

Και οι δύο αυτές δραστηριότητες βρίσκουν απήχηση και συγκεντρώνουν ανθρώπους και εκτός των στενών ενοριακών πλαισίων. Επίσης, σημαντικά για την ενορία υπήρξαν τα δυο παρεκκλήσια που δημιουργήθηκαν. Ο κάτω ναός αφιερώθηκε στον Αγιο Φανούριο, όπου κάθε Αύγουστο συρρέουν στη γιορτή του όλο και περισσότεροι πιστοί. Γίνεται έτσι ένα όμορφο καλοκαιρινό πανηγύρι, με την ευλογία των πιστών του Αγίου. Επίσης, το παρεκκλήσιο του Αγίου Λουκά του Ιατρού, εντός του ναού. Στη μνήμη του τελείται πάντοτε ιερά αγρυπνία και εκτίθενται τμήματα των λειψάνων του προς προσκύνηση. Κατά τους κατανυκτικούς εσπερινούς της Μ. Τεσσαρακοστής έχει καθιερωθεί η πρόσκληση εκλεκτών κληρικών ομιλητών από τον ελλαδικό χώρο και το Αγιον Ορος, με συμμετοχή κόσμου απ’ όλο το λεκανοπέδιο.

Και στο τέλος Μαΐου γίνεται εκδήλωση για την επέτειο της Αλώσεως με επιμνημόσυνη δέηση, ομιλία από προσκεκλημένο ιστορικό και απόδοση θρήνων για την Αλωση. Το μουσικό αυτό κομμάτι έχει αναλάβει ο πρωτοψάλτης μας, ενώ παρατίθεται και κόλλυβο φτιαγμένο από τον ίδιο, που μεταφέρει έτσι την παράδοση που παρέλαβε από τον αείμνηστο δάσκαλό του Νικόλαο Γλέντο, κι εκείνος με τη σειρά του από τον δάσκαλό του Σίμωνα Καρά.

Σταθμοί για την ενορία ήταν η έλευση τμήματος του λειψάνου του Μεγαλομάρτυρος Δημητρίου, που βρίσκεται μόνιμα στον ναό μας, και το 2016 η έλευση της θεομητορικής εικόνας της Φοβεράς Προστασίας από την Ι.Μ. Κουτλουμουσίου του Αγίου Ορους. Καθιερώθηκε μάλιστα έκτοτε κάθε Δευτέρα η τέλεση ιεράς παρακλήσεως στη Φοβερά Προστασία μετά τον εσπερινό.

Πώς βλέπετε το μέλλον της ενορίας και του ναού;

Εχοντας τα παραπάνω ως παρακαταθήκη, θέλουμε να πιστεύουμε ότι ο Αγιος Δημήτριος θα ευλογεί την ενορία μας στην προσπάθειά της να μεταδίδει τον αληθινό λόγο του Χριστού μας στον σύγχρονο κόσμο.

ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΡΟΣ ΜΙΜΗΣΗ
Μια ενορία που επάξια αποτελεί πρότυπο προς μίμηση. Οι ιερείς, διακονητές άξιοι του Αγίου και του ποιμνίου τους. Το ποίμνιο έχει αγκαλιάσει τον ναό και τους ιερείς του. Οι ψάλτες, οι επίτροποι, οι εθελοντές δάσκαλοι προσφέρουν με χαρά τις υπηρεσίες τους, άξιοι και εκείνοι του έργου που επιτελούν. Και ο Αγιος, από ψηλά, ευλογεί και ευοδώνει κάθε προσπάθεια των παιδιών του:

«Αξιον εστί εορτάζοντας την μνήμη των Αγίων… Ενα θαύμα που καίει τους ουρανούς, τ’ αλώνια, ιερεύς και πουλιά να τραγουδούν το “χαίρε”».