Οι Άγιοι Ραφαήλ, Νικόλαος και Ειρήνη συγκαταλέγονται στους Νεοφανείς Αγίους της Ορθοδόξου Εκκλησίας, των οποίων ο βίος και το μαρτύριο αποκαλύφθηκαν θαυματουργικά μετά από αιώνες, το έτος 1959 στη Θερμή της Λέσβου. Μετά από όνειρα και εμφανίσεις σε πιστούς, ήρθαν στο φως τα ιερά τους λείψανα και η συγκλονιστική ιστορία τους, που διαδραματίστηκε λίγο μετά την Άλωση της Κωνσταντινουπόλεως.
Ο Άγιος Ραφαήλ γεννήθηκε το 1410 στους Μύλους της Ιθάκης και λεγόταν Γεώργιος Λάσκαρης ή Λασκαρίδης. Αφού υπηρέτησε ως αξιωματικός στο βυζαντινό στρατό, οδηγήθηκε στον μοναχισμό από τον πνευματικό γέροντα Ιωάννη. Χειροτονήθηκε ιερέας, έγινε αρχιμανδρίτης και πρωτοσύγκελος, και στάλθηκε από τον Οικουμενικό Πατριάρχη σε ιεραποστολή στη Δύση. Λίγο πριν την Άλωση, κατέληξε στη Μακεδονία και έπειτα στη Λέσβο, όπου έγινε ηγούμενος της παλαιάς μονής του Γενεσίου της Θεοτόκου στις Καρυές.
Δίπλα του ασκήτευε ο Άγιος Νικόλαος, καταγόμενος πιθανότατα από τη Θεσσαλονίκη. Υποτακτικός και διάκονος, υπηρέτησε πιστά τον ηγούμενό του και συμμάρτυρησε μαζί του. Μαζί τους βρισκόταν και η δωδεκάχρονη Ειρήνη, θυγατέρα του προεστού της Θερμής, η οποία υπέστη φρικτό μαρτύριο: οι Τούρκοι της απέκοψαν το χέρι και την έκαψαν ζωντανή μέσα σε πιθάρι, μπροστά στους γονείς της.
Το 1463, Μεγάλη Πέμπτη, οι Οθωμανοί επιτέθηκαν στη μονή. Ο Άγιος Ραφαήλ υπέστη σκληρούς βασανισμούς και τελικά σφαγιάστηκε βάναυσα. Ο Νικόλαος πέθανε από ανακοπή καρδιάς λόγω των βασανιστηρίων. Μαζί τους μαρτύρησαν και άλλοι πιστοί, μεταξύ των οποίων ο πατέρας της Ειρήνης, Βασίλειος, η μητέρα της Μαρία, ο δάσκαλος Θεόδωρος και ο γιατρός Αλέξανδρος.
Το μαρτύριό τους έγινε γνωστό μέσω θαυματουργικών φανερώσεων και από τότε η μονή τους στη Λέσβο αποτελεί τόπο προσκυνήματος, παρηγοριάς και θαυμαστών σημείων της χάριτος του Θεού.
