Το προσκύνημα στον Ιερό Ναό της Ευαγγελιστρίας της Τήνου (Παναγίας της Τήνου) είναι το σημαντικότερο ορθόδοξο προσκύνημα στην Ελλάδα και ένα από τα γνωστότερα σε ολόκληρο τον κόσμο. Ο Ιερός Ναός Ευαγγελιστρίας χτίστηκε στο σημείο που βρέθηκε η Εικόνα του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου (με θαυματουργό τρόπο) μετά από όραμα της Μοναχής Πελαγίας. Η Εικόνα είναι για τους πιστούς θαυματουργή και συνδέεται με συγκλονιστικές αναφορές τους στην λυτρωτική παρέμβαση της Θεοτόκου που αξιώθηκαν να βιώσουν σε δύσκολες στιγμές της ζωής τους, μετά από θερμή προσευχή, ενώπιον Της.
Η ιστορία του Ιερού προσκυνήματος και η νεότερη ιστορία του Ελληνικού Έθνους συμπορεύονται. Η εύρεσή της Αγίας Εικόνας το 1823 θεωρήθηκε θεϊκός οιωνός για το δίκαιο και την επιτυχία της επανάστασης ενάντια στον τουρκικό ζυγό ενώ η ανέγερση του μεγαλοπρεπούς ναού αποτελεί το πρώτο μεγάλο αρχιτεκτονικό έργο του νεοσυσταθέντος Ελληνικού κράτους.
Το προσκύνημα της «Παναγίας της Τήνου», λειτουργεί με την μορφή νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου υπό την εποπτεία του Υπουργείου Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων και αποτελεί ένα οικονομικά αυτοδύναμο φιλανθρωπικό και κοινωφελές ευαγές ίδρυμα, με την επωνυμία «Πανελλήνιο Ιερό Ίδρυμα Ευαγγελιστρίας Τήνου» με κοινωφελή δράση που επεκτείνεται σε όλη την Ελληνική επικράτεια αλλά και έξω από αυτήν.
Διοικείται από 10μελή επιτροπή που αποτελείται από εννέα αιρετά μέλη και Πρόεδρο τον εκάστοτε Σεβασμιότατο Μητροπολίτη Σύρου-Τήνου.
Οι δαπάνες του Ιερού Ιδρύματος ελέγχονται και εγκρίνονται από το ελεγκτικό συνέδριο ενώ ο προϋπολογισμός και απολογισμός του υποβάλλονται για έλεγχο και έγκριση στα Υπουργεία Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων και Οικονομίας και Οικονομικών.
Το Πανελλήνιο Ιερό Ίδρυμα Ευαγγελιστρίας Τήνου, με βάσει τους σκοπούς του και την σχετική νομοθεσία, μπορεί εκτός των δαπανών λειτουργίας του να προβεί σε άλλες δαπάνες μόνο αν αυτές αφορούν στην επίτευξη φιλανθρωπικών ή γενικότερα κοινωφελών σκοπών.
Η οικονομική αυτοδυναμία του Ιδρύματος αλλά και όλα τα περιουσιακά στοιχεία που διαθέτει προέρχονται αποκλειστικά από δωρεές, κληροδοσίες και αφιερώματα που προσφέρουν οι προσκυνητές από όλη την Ελλάδα και ολόκληρο τον κόσμο οδηγούμενοι από την πίστη τους, γνωρίζοντας πως θα αξιοποιηθούν με σκοπό να απαλύνουν τον ανθρώπινο πόνο.
Οι προσφορές των πιστών επιστρέφονται, στο κοινωνικό σύνολο μέσα από την άσκηση φιλανθρωπίας και κοινωφέλειας.
Η Ιστορία του Ιερού Ναού της Παναγίας της Τήνου
Το Ιστορικό της Έυρεσης της Θαυματουργής Εικόνας
Ο Ιερός Ναός κτίστηκε στο σημείο που βρέθηκε η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας, μετά από οράματα μίας απλής και ταπεινής Μοναχής, της Αγίας Πελαγίας.
Κατά το έτος 1821, η Θεοτόκος είχε χαρίσει την πρώτη φανέρωση της θέλησής Της με την εμφάνισή της στο όνειρο ενός απλού γέροντα κηπουρού, του μπάρμπα Μιχάλη Πολυζώη καθοδηγώντας τον να πάει στο χωράφι του Αντωνίου Δοξαρά, να σκάψει και να βρει το εικόνισμά της. Η προσπάθεια όμως έμεινε άκαρπη και γρήγορα ήρθε η απογοήτευση και εγκαταλείφθηκε.
Δύο χρόνια αργότερα η Μοναχή Πελαγία για τρεις συνεχόμενες εβδομάδες (Κυριακή 9,16,23/7/1822), έβλεπε στον ύπνο της την Παναγία να της ζητά να οργανώσει ανασκαφές για να ξεθάψουν και να ανακαινίσουν τον Ναό Της που είναι θαμμένος στον αγρό του Αντωνίου Δοξαρά, στην Χώρα. Η Μοναχή συνοδεία της Ηγουμένης της Μονής ειδοποιεί τον Μητροπολίτη της Τήνου Γαβριήλ, ο οποίος προσκαλεί τους τοπικούς παράγοντες και τον λαό της Τήνου στον Μητροπολιτικό Ναό των Ταξιαρχών, παρακαλώντας τους να συνδράμουν, για τον σκοπό αυτό, όπως ο καθένας μπορούσε.
Ο λαός πρόθυμα άρχισε τις ανασκαφές στις αρχές Σεπτεμβρίου 1822 από τις οποίες αποκαλύφθηκαν τα ερείπια παλαιού ναού του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου. Ωστόσο δεν βρέθηκε κανένα ίχνος εικόνας γεγονός που επισκίασε το θετικό κλίμα και οδήγησε τον κόσμο σιγά, σιγά στην εγκατάλειψη του εγχειρήματος.
Οι εργασίες επαναλαμβάνονται με περισσότερη οργάνωση και πείσμα και στις 30/1/1823, όταν η αξίνα του Δημ. Βλάσση εθελοντή εργάτη από το χωριό Φαλατάδος προσκρούει στο θαυματουργό εικόνισμα του Ευαγγελισμού χωρίζοντάς το στα δύο μεταξύ της εικονιζόμενης Θεοτόκου και του Αρχαγγέλου.
Ο Ρόλος της Παναγίας της Τήνου το 1821
Αμέσως μετά την εύρεση το μήνυμα διαδόθηκε ταχύτατα σε ολόκληρο τον Ελληνισμό. Από κάθε γωνιά της Ελλάδας καταφθάνει κόσμος για να προσκυνήσει ταπεινά την Θεία Εικόνα και να παρακαλέσει για την απελευθέρωση του Έθνους.
Οι Έλληνες ένιωθαν πλέον βέβαιοι για την απελευθέρωση. Το γεγονός θεωρήθηκε ως βέβαιο Ιερό μήνυμα του Ελληνορθόδοξου Χριστιανισμού, για το δίκαιο της επανάστασης. Στο νησί καταφθάνουν σημαντικά πρόσωπα της επανάστασης για να προσκυνήσουν, ανάμεσά τους οι Κολοκοτρώνης, Μιαούλης, Νικηταράς και Μακρυγιάννης.
Το χρονικό της ανέγερσης του Ιερού Ναού της Παναγίας της Τήνου
Την εύρεση της Θείας Εικόνας ακολούθησε η οικοδόμηση του Ιερού Ναού. Απαιτούνταν μεγάλες ποσότητες μαρμάρων οι οποίες κατά κύριο λόγο μεταφέρονταν από την γειτονική Δήλο.
Απαιτούνταν επίσης και μεγάλος αριθμός εργατών επεξεργασίας και τοποθέτησης μαρμάρων, αλλά κυρίως πολλά χρήματα, η έλλειψη των οποίων έφερνε πολλές φορές σε αμηχανία τους επιστάτες του έργου που δυσκολεύονταν να πληρώσουν στο τέλος της εβδομάδας, εργαζόμενους και υλικά.
Ως εκ θαύματος όμως κάθε πρόβλημα αντιμετωπίζονταν με την γενναία συνδρομή σε εργασία και χρήμα τόσο του Τηνιακού Λαού, όσο και ολόκληρου του Χριστιανισμού σε Ελλάδα και εξωτερικό.
Μέχρι τα μέσα του 1832 είχε ανεγερθεί η ανατολική πτέρυγα του συγκροτήματος, το τμήμα ανατολικά του καμπαναριού και το τμήμα ανατολικά της κεντρικής εισόδου. Το σύνολο των εργασιών ανέγερσης ολοκληρώθηκε το 1880.
Οργάνωση και Διοίκηση του Πανελλήνιου Ιερού Ιδρύματος Ευαγγελιστρίας Τήνου
Το προσκύνημα υφίσταται και λειτουργεί υπό την επωνυμία Πανελλήνιο Ιερό Ίδρυμα Ευαγγελιστρίας Τήνου (ΠΙΙΕΤ) ως Νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου. Έτσι προσδιορίζεται η νομική μορφή, η οργάνωση, διαχείριση και δράση του προσκυνήματος , πέρα από την Εκκλησιαστική του λειτουργία. Πρόκειται για ένα ευαγές ίδρυμα με περιουσία η οποία προέρχεται κυρίως από τα αφιερώματα των πιστών στον Ιερό Ναό. Συνδράμει όχι μόνο στον ανώνυμο πιστό, αλλά και στο ελληνικό έθνος γενικότερα.
Το Ιερό Ίδρυμα Ευαγγελιστρίας συστήθηκε τυπικά και ουσιαστικά τον Ιανουάριο του 1825 με την σύνταξη της Διαθήκης των Κτητόρων. Οι Κτήτορες είναι οι πρώτοι Επίτροποι του Ναού. Αυτοί αξιώθηκαν να βρουν την Αγία Εικόνα και να ανεγείρουν τον Ιερό Ναό και το μεγαλύτερο μέρος του Συγκροτήματος που περιβάλλει τον Ναό της Ευαγγελιστρίας. Αυτοί συνέταξαν την διαθήκη του Ιερού Ιδρύματος της Ευαγγελιστρίας, θέτοντας τους πρώτους κανόνες διοικήσεώς του και σαν πρώτους στόχους την Παιδεία και την Φιλανθρωπία.
Η Πολιτεία ήδη από το 1835 χαρακτηρίζει με πράξη της το Ιερό αυτό Ίδρυμα ως “Προσκύνημα των απανταχού Ορθοδόξων” και το διακρίνει σαφώς από τους λοιπούς Ναούς και Μονές. Με το 7/4/1851 Β.Δ το Ιερό Ίδρυμα διακρίνεται σαφέστατα μεταξύ όλων των Ιερών Καθιδρυμάτων της Επικρατείας και επιβεβαιώνεται η αυτοτέλεια και το αυτοδιοίκητό του. Ο χαρακτήρας αυτός του προσκυνήματος γίνεται αποδεκτός μέχρι σήμερα με εξαίρεση την περίοδο της δικτατορίας του 1967.
Το Ιερό Ίδρυμα έχει την μορφή του Ν.Π.Δ.Δ. και δεν επιχορηγείται από τον κρατικό προϋπολογισμό ούτε από κανένα φορέα ή ειδικό λογαριασμό.
Διοικείται από 10μελή επιτροπή με Πρόεδρο τον εκάστοτε Μητροπολίτη Σύρου-Τήνου. Τα εννέα μέλη είναι αιρετά και εκλέγονται κάθε τρία χρόνια από σώμα εκλεκτόρων απαρτιζόμενο από την τοπική αυτοδιοίκηση της Τήνου και τα μέλη του Δ.Σ. της Αδελφότητας Τηνίων στην Αθήνα. Είναι απαραίτητα πολίτες της Τήνου και Χριστιανοί Ορθόδοξοι. Το αξίωμα του επιτρόπου είναι τιμητικό και άμισθο.
Το Πανελλήνιο Ιερό Ίδρυμα που αποτελεί Πανορθόδοξο κέντρο, συνεχίζει και σήμερα την ανοδική πνευματική πορεία του, που χάραξαν οι αείμνηστοι κτήτορες και πρώτοι επίτροποι του Σταματέλος Καγκάδης, Γεώργιος Περίδης, Αντώνιος Καλλέργης και Χατζής Γεώργιος Σιώτος με Πρόεδρο τον Μητροπολίτη Γαβριήλ.
Η προσφορά του Ιδρύματος και της εκκλησίας της Παναγίας της Τήνου
Εθνική προσφορά της Παναγίας της Τήνου
Κάτω από τους Θόλους του Ναού κατά την διάρκεια της ιστορίας του, αντήχησαν όχι μόνο οι παρακλήσεις των πιστών που κατέφυγαν στην Χάρη της για να θεραπευθούν, αλλά και ο χτύπος της καρδιάς της Ελλάδας σε όλες τις κρίσιμες στιγμές της ιστορίες του Έθνους μας από το 1821 μέχρι σήμερα.
Το ίδρυμα περιέθαλψε χιλιάδες κυνηγημένους πρόσφυγες της Τουρκοκρατίας που κατέφυγαν στην Τήνο από κάθε γωνιά της Ελλάδας.
Με την συνδρομή του Ιδρύματος ιδρύθηκαν στην Τήνο τα πρώτα σχολεία της Ελεύθερης Ελλάδας, τα μοναδικά που λειτουργούσαν κατά την διάρκεια της επανάστασης του 1821.
Μετά την απελευθέρωση το Ίδρυμα παρέχει γενναία οικονομική υποστήριξη στο νεοσύστατο Ελληνικό κράτος για την δημιουργία του Εθνικού στόλου, για την ίδρυση Πανεπιστημίου Αθηνών, για την αντιμετώπιση των εξόδων των επιστρατεύσεων, καθώς και συνεισφέρει μεγάλα ποσά στις Κρητικές Επαναστάσεις.
Το Δεκέμβριο του 1940 η επιτροπή του Ιδρύματος, έθεσε στην διάθεση της τότε κυβέρνησης όλα τα τιμαλφή και τα χρυσαφικά του Ναού, του Ιδρύματος και της Αγίας Εικόνας για τις ανάγκες του πολέμου και τη σωτηρία της πατρίδας.
