Αποδόμηση των θεμελίων του Ευρωπαϊκού Πολιτισμού - Ο «άπατρις» πολιτισμός/εορτασμός και τα «Καλά Χριστούγεννα». Του Καθηγητού Σταμάτη Πορτελάνου. Στην παγκόσμια ιστορία οι γιορτές και οι ευχές έχουν πηγή και ρίζες, αναφορές σε ονόματα - πρότυπα- και γεγονότα που χτίζουν διαγενεαλογικές μνήμες, διαμορφώνουν σχέσεις που σημάδεψαν και κοσμούν τον πολιτισμό, εθνικό και οικουμενικό.

Όμως, είναι πέτρα σκανδάλου ορισμένες δηλώσεις αξιωματούχων της Ευρώπης για κατασκευή άριζων ευχών όπως αυτή:

«Καλές γιορτές» αντί για «Καλά Χριστούγεννα» προτείνει το γραφείο επικοινωνίας που συνέταξε το γραφείο για την Ισότητα της Επιτρόπου Έλενας Ντάλι σ’ ένα 32σέλιδο κώδικα εσωτερικής επικοινωνίας με σκοπό να μην προσβληθούν οι μειονότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Και ο Γάλλος Πρόεδρος Μακρόν αναφώνησε:

Μα τι ανοησίες είναι αυτές;

μιλώντας σε εκδήλωση του Ινστιτούτου Ζακ Ντελόρ. (Protagon team, 8-12-21).

Δηλαδή, προτείνεται από την Επίτροπο να κρυφτεί η Αιτία μνήμης της ετήσιας χαράς και γιορτής των Χριστουγέννων στην ψυχή του ανθρώπου και να μείνουν μόνο τα κοινά υλικά λαμπιόνια του εμπορίου που σε λίγο κι αυτά θα σβήσουν…Η ευχή «καλές γιορτές» στην ουσία δεν χωρίζεται νοηματικά από τα «καλά Χριστούγεννα» και τις χριστιανικές γιορτές του δωδεκαημέρου, διαφορετικά δημιουργείται μια χοάνη που απορροφά και εξομοιώνει και αποδομεί όλες τις εορταστικές και διακριτές εκδηλώσεις των ιστορικών πολιτισμών/θρησκειών.

Η συγκριτική πολιτισμών ή θρησκειών δημιουργήθηκε από την προβολή διάκρισης και μοναδικότητας του κάθε ιστορικού πολιτισμού που διαμόρφωσε ιδιαίτερες ιστορικές, πολιτισμικές συνειδήσεις και ταυτότητες. Αλλιώς οι εορτές είναι άχρωμες και μηδενιστικές στην πνευματική διάσταση του ανθρώπου και τη μεταμόρφωσή του.

Η παιδεία καλλιεργεί το σεβασμό στη διαφορετικότητα και σ’ αυτό πρέπει να κατατείνει η πολιτική της Ευρώπης και όχι η αποσιώπηση της διακριτότητας των πολιτισμών που επιφέρει τη μαζοποίηση. Η αποδέσμευση της πίστης και της χαράς από ένα κορυφαίο εορτασμό (πανήγυρη) αποκόπτει τη σχέση μας με πρόσωπα που μετέβαλαν με το βίο και τον αγώνα/μαρτύριό τους τον ρουν της ιστορίας τοπικής ή οικουμενικής. Σηματοδοτεί αποπροσωποποίηση και αποπνευματοποίηση του πολιτισμού, δηλαδή εορτή ανέορτη, εμπορευματοποιημένη.

Είναι λοβοτομή στον πολιτισμό να εκλείψει η ιστορική αφήγηση της πνευματικής οικολογίας με τη σάρκωση του Λόγου της αγάπης και την ανατολή του φωτός της δικαιοσύνης και της ειρήνης. Η γέννηση του άυλου Ήλιου της δικαιοσύνης έγινε ποίηση γιατί είναι ο ίδιος ο Θεάνθρωπος άκτιστο φως, πρόσωπο της δικαιοσύνης, και όχι κάποια αοριστολογία ή ιδεολογία. Βιώνεται προσωπικά ως νόημα, ως αξία ζωής και ως φύτευμα κουλτούρας σε πατρίδες αγιότροφες που γιορτάζουν και συνδημιουργούν με την πίστη, τη Θεογνωσία και τα έθιμά τους.

Με την εκρίζωση των θεμελίων της μοναδικότητας κάθε πολιτισμού από τους αποδομιστές κατασκευάζεται ένα χωνευτήρι που καταργεί τη μοναδικότητα κάθε πολιτισμού και απαξιώνει τις διαχρονικές αξίες/αρετές και τα διαχρονικά σύμβολά του (αποδομιστική παγκοσμιοποίηση). Η «πολιτική ορθότητα» με ιστορικισμό ισοπεδώνει τους πολιτισμούς και ακυρώνει τη διαφορετικότητά τους στην παγκόσμια πολυπολιτισμική ιστορία. Η αποκάλυψη, γέννηση και σάρκωση του Λόγου είναι επανάσταση στην αδικία, την αφηρημένη αλήθεια και τον παγανισμό. Ως πρόσωπο, κυνηγημένο από τη γέννησή του, με ταπείνωση και Αγάπη άλλαξε την έννοια του ανθρωπισμού και «ανέτειλε το φως το της γνώσεως». Όμως και πάλι σε κάποια φτωχικά σπιτικά, συνέπεια της κοινωνικής αναλγησίας, η πίστη και η αγάπη συνεχίζουν να μεταμορφώνουν και φωτίζουν τις καρδιές εκεί που η κατανάλωση και ο «φιλελεύθερος» ατομισμός με την ιδιοτέλεια δεν ακούει τις καμπάνες και τους ήχους «της αγάπης, της ειρήνης και της ευδοκίας».

Στην παράδοσή μας η ερμηνεία της οικολογίας, της κλιματικής κρίσης βρίσκεται στον αποκαλυπτικό Λόγο που γεννιέται για να συμφιλιώνει με την παρουσία του τον άνθρωπο με τον Δημιουργό του και την κτίση. Σ’ ένα απέριττο φιλόξενο, ταπεινό και ελεύθερο από εγωπάθεια σπήλαιο της Γέννησης, με τη φύση στην αυθεντική της μορφή χωρίς την α-λόγιστη ανθρώπινη παρεμβολή, φιλοξενείται ο «άναρχος Λόγος», ο των πάντων Ποιητής. Η ποιοτική αιτιώδης Αρχή της δημιουργίας, ως προαιώνια Αρχή εισβάλλει στην ιστορία με ταπεινότητα για να δείξει στον άνθρωπο τον τρόπο να διαχειριστεί τη δωρεά «κόσμος»/κόσμημα που με την έπαρσή του τον κατέστρεψε. Ασέβεια ο άφρονας υλισμός, η οικονομική ανθρωπολογία με την άμετρη εκμετάλλευση και υπερκατανάλωση που υπερύψωσε τον εγωισμό της Βαβέλ και φύτρωσε τις ανισότητες.

Η ρίζα του πνευματικού πολιτισμού ο σαρκωμένος Λόγος στη δισχιλιόχρονη γιορταστική του ανάμνηση έγινε και γίνεται τόσο «σημείο αντιλεγόμενο» στα στερεότυπα του πεπερασμένου νου όσο και «ακρογωνιαίος λίθος» της πνευματικής εξέλιξης. Έτσι βιώνεται σαν μυστήριο, γιατί αλλιώτικα θα ήταν ένα θνητό είδωλο με χρονική λήξη.

Η ρήξη σήμερα είναι φανερή ανάμεσα στο σύγχρονο τρόπο ζωής με τον οποίο ο άνθρωπος αντιλαμβάνεται τον εσωτερικό, ψυχικό του βίο και τα διαχρονικά σύμβολα που ενσυνείδητα ή ασυνείδητα χρησιμοποιεί για να γιορτάσει τα Χριστούγεννα και τις γιορτές του δωδεκαημέρου. «Αιβασίλιδες» πολυειδείς και πολύμορφοι, φάτνες, μάγοι, άγγελοι γίνονται είτε «παιχνίδια» που παρέρχεται η θητεία τους είτε σημαίνοντα που παραπέμπουν σε εσωτερική και ξεχωριστή γιορτινή χαρά και ανάταση ψυχής. Η οπτικοποίηση της γιορτής των Χριστουγέννων με μόνα τα εξωτερικά δώρα δεν αποδίδει το νόημα για το οποίο καθιερώθηκε.

Η οπτικοποίηση και φαινομενική προσέγγιση της γιορτής ακυρώνει την εσωτερικοποίηση των μηνυμάτων της. Η καταξίωση του «φαίνεσθαι» απαξιώνει την ουσία και τη δυναμική που εσωκλείει ο εορτασμός της αποκάλυψης του σαρκωμένου Λόγου. Η ειδωλοποίηση της γιορτής ως λυτρωτικής φθείρει και καταργεί το αποκαλυπτικό κάτοπτρο της Αλήθειας, της αγαπητικής σχέσης.

Εργαλειοποιείται ο χριστιανισμός όταν γίνεται αφορμή για να παραμείνει ο άνθρωπος στα ίδια πάθη ή το χειρότερο να προσβληθεί από κατάθλιψη επειδή πέρασαν οι γιορτές.

Σύμφωνα με τον Bergson η μνήμη συνήθειας προκύπτει από το σώμα, από τον οργανισμό, τον εγκέφαλο, τη μνήμη. Η ανάμνηση αντιτίθεται στη συνήθεια, είναι λειτουργία πνευματική. Το πνεύμα δε βρίσκεται στους νευρώνες, πρόκειται για πνευματική διάσταση της ύπαρξης και πνευματική εμπειρία.

Ο Χριστός προτείνει στους μαθητές του:

τούτο ποιείτε εις την εμήν ανάμνησιν.

Δηλαδή χωρίς μέθεξη στο μυστήριο της Γέννησης του Λόγου και στο ήθος του δεν βιώνεται η πνευματική αναγέννηση και ο πραγματικός εορτασμός. Τα Χριστούγεννα είναι ημέρα προσωπικής και συλλογικής κατάνυξης που απηχεί το αυθεντικό νόημα της Εκκλησίας, που είναι η συνέχεια της Εκκλησίας του πολίτη της αρχαίας Ελλάδας. Έτσι γίνεται η αλληλοδιείσδυση μεταξύ ατομικής και συλλογικής μνήμης με τη γέννηση του αιώνιου, Ενωτικού θεϊκού προσώπου. Το φως της σπηλιάς του Πλάτωνα, που εμποδίστηκε από την «αυτοκρατορία των αισθήσεων» των δεσμωτών, προδρόμησε το θεϊκό φως που εκδίωξε το σκοτάδι της διαίρεσης της ανθρώπινης ύπαρξης και της κοινωνίας.

Η αναπαράσταση με την τέχνη της Γέννησης του Θεανθρώπου και η αναβίωση με λειτουργικά δρώμενα-μυστήρια της Εκκλησίας που εξυψώνουν το ήθος είναι τα μέσα για καθολικό εορτασμό της ανθρώπινης ύπαρξης. Ο Οδυσσέας ανακτά την ταυτότητά του όταν ανακτά και επιστρέφει στην Ιθάκη όπου γνώρισε τον εαυτό του. Ο γέρων πατέρας του, ο Λαέρτης με αλλοιωμένα τα χαρακτηριστικά του, τον αναγνωρίζει και πιστοποιεί ότι είναι ο γιός του όταν ο Οδυσσέας του δείχνει τα καρποφόρα δένδρα που του είχε χαρίσει η πατρική αγάπη.

Ο Λαέρτης με μόνη τη μνεία του γιου του όταν ήταν παιδί και το μάθαινε πώς σκαλίζουν και φυτεύουν τα δέντρα ξανανιώνει, περιποιείται τον εαυτό του και τότε αναγνωρίζεται από τον Οδυσσέα. Στην άμετρη αγάπη και την ταπείνωση ταυτοποιημένες στο αποκεκαλυμμένο πρόσωπο του Θεανθρώπου με τη Γέννησή του, αναβιώνεται και αναγνωρίζεται η ανθρώπινη ταυτότητα και ο τρόπος ύπαρξης και συνύπαρξης του ανθρώπου, η επιστροφή του ως «εικόνα» του δημιουργού του.

Πριν οκτακόσια χρόνια από τη γέννηση του Χριστού ο Προφήτης Ησαΐας είχε περιγράψει την απελπιστική κατάσταση του τότε κόσμου, φέρνοντας ως παράδειγμα τον υπόδουλο Ιουδαϊκό λαό στο Μονάρχη των Ασσυρίων. Και είχε διορατικά προβλέψει ότι «ο λαός ο καθήμερνος εν σκότει είδε φως μέγα». Έτσι και σήμερα η ανθρωπότητα κατάκοιτη από τη νόσο της πανδημίας, της ιοβόλου ατομικότητας και του ωφελιμισμού, του ανάδελφου κατεστημένου υλισμού, της αφώτιστης αυτογνωσίας και μεταμέλειας, της απογοήτευσης από τα καθημερινά και καθηλωτικά δυσμενή δελτία ειδήσεων, τα Χριστούγεννα είναι γιορτή αποκάλυψης και επίγνωσης του φωτός της αγάπης, της χαράς και της ειρήνης.

Αυτό το άκτιστο και άφθαρτο φως διαλύει με τη Θεογνωσία και αυτογνωσία το σκοτάδι της εμμένειας σε ενέργειες εχθρικές για τη γνώση του εαυτού του ανθρώπου και τη λύτρωσή του από το ζόφο της διψυχίας και του μονόδρομου της βιολογικής ανάγνωσης της ζωής.

«Φως, περισσότερο φως», Καλά και από καρδιάς Χριστούγεννα

Σταμάτης Πορτελάνος
τ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων
Πρόεδρος Ολυμπιακού Κέντρου Φιλοσοφίας και Παιδείας

Διαβάστε επίσης για τον αληθινό Άγιο Βασίλη που δεν ήταν ούτε χοντρός ούτε κόκκινος σαν αυτόν της Cola Cola.

Εκκλησία Online

Προσθήκη σχολίου

Το email είναι ήδη εγγεγραμμένο στην ιστοσελίδα. Παρακαλώ συνδεθείτε ή ξαναπροσπαθήστε.

Δώσατε λάθος όνομα ή κωδικό

Sorry, you must be logged in to post a comment.