Η Ο­σί­α Πα­ρα­σκευ­ή η Επι­βα­τη­νή (14 O­κτω­βρί­ου) και τα Βαλκάνια

Πολ­λες φο­ρες εμ­φα­νι­ζε­ται και κα­νει θαύ­μα­τα ε­κεί, α­πο­κα­λυ­πτον­τας στοι­χεί­α α­πο τη ζω­η του για την πνευ­μα­τι­κη ε­νι­σχυ­ση του ευρύ­τε­ρου κοι­νού. Ει­ναι ο­μως πο­λυ πιο αι­σθη­τη η πα­ρου­σι­α του Α­γι­ου στα με­ρη που ευ­λο­γη­θη­καν α­πο το πε­ρα­σμα του εν ζω­η ή α­πο το πε­ρα­σμα των Λει­ψα­νων του, με­τα την κοί­μη­ση Αυ­του.

Μι­α τε­τοι­α πε­ρι­πτω­ση ει­ναι της Ο­σι­ας Πα­ρα­σκευ­ης της Ε­πι­βα­τη­νης. Α­πο τον Βι­ο της βλε­που­με ο­τι ο­ταν ζού­σε δι­ε­σχι­σε την χρι­στι­α­νι­κη γη α­πο την Α­να­το­λι­κη Θρα­κη με­χρι τους Α­γι­ους Το­πους, και με­τα τον θα­να­το ευ­λο­γη­σε τα Βαλ­κα­νια διά με­σου των Λει­ψα­νων Αυ­της. Γι᾿ αυ­το, θε­ω­ρω ο­τι μπο­ρεί ευ­στο­χως να ο­νο­μα­στη «Ο­σι­α Πα­ρα­σκευ­η των Βαλ­κα­νι­ων».

Η Ο­σι­α Πα­ρα­σκευ­η η Ε­πι­βα­τη­νη (14 Ο­κτω­βρι­ου) γεν­νη­θη­κε στους Ε­πι­βα­τες Α­να­το­λι­κης Θρα­κης (ση­με­ρι­νη Selimpasa), πε­ρι­που 40 χλμ. δυ­τι­κα της Κων­σταν­τι­νου­πο­λε­ως, στην θα­λασ­σα του Μαρ­μα­ρα. Γνω­ρι­ζου­με α­κο­μα δυ­ο ο­νο­μα­τα α­πο την οι­κο­γε­νειά της. Ο πα­τε­ρας της λε­γο­ταν Νι­κη­τας. Ο α­δελ­φος της Ευ­θυ­μιος ε­γι­νε Επί­σκο­πος Μα­δυ­του. Γιά την χρο­νο­λο­γι­α γεν­νη­σε­ως οι α­πο­ψεις δι­α­φε­ρουν. Το­πο­θε­τεί­ται α­πο τις αρ­χες του 10ου αι­ω­νος με­χρι το πρω­το μι­σο του 12ου αι­ω­νος.

Η Ο­σι­α με­γα­λω­σε «εν παι­δεί­α και νου­θε­σι­α Κυ­ρι­ου». Στην η­λι­κι­α 10 χρο­νων μι­α Ευ­αγ­γε­λι­κη πε­ρι­κο­πη (Μαρ­κος 8,34) που α­κου­σε στην Εκ­κλη­σι­α, την κα­νει να προ­σφε­ρη συ­στη­μα­τι­κα ε­λε­η­μο­συ­νη στους πτω­χούς, πραγ­μα που θα της γι­νη βα­σι­κο χα­ρα­κτη­ρι­στι­κο γνω­ρι­σμα, αν και γι᾿ αυ­το ε­πρε­πε να αν­τι­με­τω­πι­ζη τις α­πα­γο­ρεύ­σειςτης μη­τε­ρας της.

Ο πο­θος για α­σκη­τι­κη ζω­η την κα­νει να εγ­κα­τα­λεί­ψη κρυ­φα το σπι­τι και να ξε­κι­νη­ση μι­α μα­κρινή πε­ρι­ο­δεί­α. Ε­πι­σκε­πτε­ται την Κων­σταν­τι­νού­πο­λη ο­που προ­σκυ­νεί τα πολ­λα Λεί­ψα­να που φυ­λασ­σον­ταν στους να­ούς της και συμ­βου­λεύ­ε­ται τους πιο γνω­στους Γε­ρον­τάδες. Με­τα, πη­γαί­νει στήν Χαλ­κη­δο­να (ση­με­ρι­νη Kadikoy) για να προ­σκυ­νη­ση τα Λεί­ψα­να της Α­γι­ας Με­γα­λο­μαρ­τυ­ρος Ευ­φη­μι­ας. Ε­πο­με­νη στα­ση ει­ναι η Η­ρα­κλεια του Πον­του (ση­με­ρι­νη Eregni) ο­που η Ο­σι­α θα υ­πη­ρε­τη­ση για πεν­τε χρο­νια σ᾿ ε­να να­ο της Πα­να­γι­ας με κα­θε ει­δους α­σκη­σεις. Α­πο δω φεύ­γει στην Ι­ε­ρου­σα­λημ και α­φού προ­σκυ­νεί ο­λα τα προ­σκυ­νη­μα­τα της Ι­ε­ρας Πο­λης εγ­κα­θι­στα­ται σ᾿ ε­να γυ­ναι­κεί­ο Μο­να­στη­ρι στην ε­ρη­μο του Ι­ορ­δα­νου. Με­τα α­πο ε­να χρο­νι­κο δι­α­στη­μα, ε­νας αγ­γε­λος Κυ­ρι­ου την α­ναγ­γελ­λει να γυ­ρι­ση στην πα­τρι­δα της ο­που θα ε­φευ­γε στην αι­ω­νια ζω­η, στον α­γα­πη­με­νο της Νυμ­φι­ο.

Στον γυ­ρι­σμο ε­πι­σκε­πτε­ται δεύ­τε­ρη φο­ρα την Κων­σταν­τι­νού­πο­λη και με­τα εγ­κα­θι­στα­ται στην Καλ­λι­κρα­τεια (ση­με­ρι­νη Mimar Sinan), μι­α κω­μο­πο­λη που βρι­σκο­ταν μο­λις 17 χλμ. α­πο τη γε­νε­τει­ρα της, τους Ε­πι­βα­τες. Α­φού υ­πη­ρε­τεί δυ­ο χρο­νια στο να­ο των 12 Α­πο­στο­λων, α­να­παύ­ε­ται στην η­λι­κι­α 27 χρο­νων και εν­τα­φι­α­ζε­ται σαν ξε­νη κον­τα στη θα­λασ­σα.

Ο Θε­ος ο­μως ή­θε­λε να δο­ξα­ση την πι­στη δού­λη Του. Με­τα α­πο ε­να δι­α­στη­μα εν­τα­φι­α­στη­κε κον­τα της το πτω­μα ε­νος ναύ­τη. Η Ο­σι­α εμ­φα­νι­στη­κε στο ο­νει­ρο σε δυ­ο ευ­λα­βείς αν­θρω­πους και τους προ­ε­τρε­πε να ξε­χω­ρι­ζουν τα Λεί­ψα­να της α­πο το πτω­μα του α­μαρ­τω­λού ναύ­τη. Μ᾿ αυ­το τον τρο­πο ε­γι­νε γνω­στη ο­λη η ζω­η της Ο­σι­ας. Τα Λεί­ψα­να της με­τα­φερ­θη­καν με πομ­πη στο να­ο της Καλ­λικρά­τειας ο­που ξε­κι­νη­σαν να κα­νουν πα­ρα πολ­λα θαύ­μα­τα.

Αρ­γο­τε­ρα ο­μως οι ι­στο­ρι­κες συν­θη­κες ε­κα­ναν τα Λεί­ψα­να να με­τα­φε­ρον­ται σε δι­α­φο­ρα με­ρη. Κα­το­πιν δι­α­πραγ­μα­τεύ­σε­ων του Τσα­ρου Ι­ω­αν­νου Α­σαν ΙΙ, βρε­θη­καν στο Τυρ­νο­βο της Βουλ­γα­ρι­ας με­τα­ξυ πε­ρι­που 1230 και 1393. Στη συ­νε­χεια, οι Τούρ­κοι θα ει­ναι η αι­τι­α αλ­λων πε­ρι­ο­δει­ων των Λει­ψα­νων. Γιά να μην πε­σουν στα χε­ρια τους, με­τα­φερ­θη­καν για πεν­τε χρο­νια στη Βουλ­γα­ρι­κη πο­λη Βυ­δυ­νιο, κον­τα στον πο­τα­μο Δού­να­βη. Η ε­πο­με­νη πο­ρεί­α θα ει­ναι στο Βε­λι­γρα­δι της Σερ­βι­ας, με­χρι το 1521, και με­τα στην Κων­σταν­τι­νού­πο­λη για 120 χρο­νια. Ε­δω με­τα­φερ­θη­καν σε δι­α­φο­ρους να­ούς: Παμ­μα­κα­ρι­στο, του Α­γι­ου Δη­μη­τρι­ου Ξυ­λο­πορ­τας και τε­λι­κα στο ση­με­ρι­νο Πα­τρι­αρ­χει­κο να­ο του Α­γι­ου Γε­ωρ­γι­ου. Στον τε­λευ­ταί­ο να­ο φυ­λασ­σον­ται και τω­ρα τρι­α Λεί­ψα­να: Της Α­γι­ας Με­γα­λο­μαρ­τυ­ρος Ευ­φη­μι­ας, της Α­γι­ας Σο­λο­μω­νης και της Α­γι­ας Θε­ο­φα­νούς, πρω­της συ­ζυ­γου του Αυ­το­κρα­το­ρος Λε­ον­τος ΣΤ’ του Σο­φού.

Το 1641, η Ι­ε­ρα Συ­νο­δος του Οι­κου­με­νι­κού Πα­τρι­αρ­χεί­ου χα­ρι­σε τα Λεί­ψα­να της Ο­σι­ας Πα­ρα­σκευ­ης στον η­γε­μο­να της Μολ­δο­βλα­χι­ας, Βα­σι­λει­ο Λού­που, ως εν­δει­ξη ευ­γνω­μο­συ­νης για την ε­πα­νει­λημ­με­νη οι­κο­νο­μι­κη βο­η­θειά του. Α­πο το­τε φυ­λασ­σον­ται στο Ι­α­σιο και προ­στα­τεύ­ουν το­σο τους ο­μο­δο­ξους Ρου­μα­νους ο­σο και ο­λους τους προ­σκυ­νη­τες που α­να­τρε­χουν στη χα­ρη Της. Η προ­κη­ρυ­ξη της Ε­πα­να­στα­σε­ως που ε­κα­νε ο Α­λε­ξαν­δρος Υ­ψη­λαν­της στην αυ­λη της Ι­ε­ρας Μο­νης Τρι­ων Ι­ε­ραρ­χων του Ι­α­σι­ου στις 23 Φε­βρου­α­ρι­ου 1821 ε­γι­νε με­τα την προ­σκυ­νη­ση στα Λεί­ψα­να της Ο­σι­ας Πα­ρα­σκευ­ης που φι­λο­ξε­νούν­ταν ε­κεί.

Το 1888 τα Λεί­ψα­να σω­θη­καν με θαυ­μα­στο τρο­πο α­πο μι­α με­γα­λη πυρ­κα­για. Με­τα­φερ­θη­καν α­με­σως στο και­νούρ­γιο Κα­θε­δρι­κο να­ο του Ι­α­σι­ου, το με­γα­λυ­τε­ρο της χω­ρας. Με­χρι ση­με­ρα η γι­ορ­τη της Ο­σι­ας Πα­ρα­σκευ­ης α­πο­τε­λεί το πιο γνω­στο και με­γα­λο πα­νη­γυ­ρι της Ρου­μα­νι­ας. Ει­δι­κοί που α­σχο­λη­θη­καν με το θε­μα, δι­α­πι­στω­σαν ο­τι προ­κει­ται για ε­να α­πο τα με­γα­λυ­τε­ρα πα­νη­γυ­ρια του Ορ­θο­δο­ξου κο­σμου, ε­χον­τας υπ᾿ ο­ψη τον α­ριθ­μο των προ­σκυ­νη­των που πα­νε στο Ι­α­σιο α­πο ο­λη τη χω­ρα και α­πο το ε­ξω­τε­ρι­κο, κα­θως και τις θρη­σκευ­τι­κες και πο­λι­τι­στι­κες εκ­δη­λω­σεις που γι­νον­ται με την ευ­και­ρι­α του πα­νη­γυ­ριού. Ει­ναι γνω­στο ο­τι η σει­ρα των πι­στων που ε­πι­θυ­μούν να προ­σκυ­νη­σουν τα ι­ε­ρα Λεί­ψα­να ε­πε­κτεί­νε­ται και 3-4 χλμ, και ο­τι αυ­τοί πε­ρι­με­νουν με υ­πο­μο­νη ε­ως και 30 ω­ρες και πα­ρα­πα­νω. Κα­τα τη διά­ρκεια του πα­νη­γυ­ριού, ο­λη η πο­λη ζων­τα­νεύ­ει με μο­να­δι­κο τρο­πο. Πε­ρα α­πο την προ­σπα­θεια της Ι­ε­ρας Μη­τρο­πο­λε­ως και των ε­νο­ρι­ων της πο­λης να ε­ξα­σφα­λι­σουν τις πνευ­μα­τι­κες αλ­λα και τις υ­λι­κες α­ναγ­κες των προ­σκυ­νη­των (χι­λιά­δες πα­κε­τα με φα­γη­το, ζε­στα τσα­για κ.τ.λ.), γι­νε­ται με­γα­λος α­γω­νας και εκ με­ρους πολ­λων αλ­λων φο­ρε­ων που βο­η­θα­νε ο κα­θε­νας με τον δι­κο του τρο­πο. Ο Δη­μος Ι­α­σι­ου, ο Στρα­τος, η Α­στυ­νο­μι­α, τα Νο­σο­κο­μεί­α, η Πυ­ρο­σβε­στι­κη βα­ζουν στη δι­α­θε­ση της Εκ­κλη­σι­ας ε­κα­τον­τα­δες υ­παλ­λη­λους για να πραγ­μα­το­ποι­η­θη με τις κα­λυ­τε­ρες συν­θη­κες το πε­ρα­σμα των 1,5 ε­κα­τομ­μυ­ρι­ων προ­σκυ­νη­των που βρι­σκουν την μο­νη αιτία της πα­ρου­σι­ας τους στο Ι­α­σιο ε­κεί­νες τις με­ρες την Ο­σι­α Πα­ρα­σκευ­η που ευ­λα­βούν­ται πο­λυ βα­θειά.

Η Ο­σι­α Πα­ρα­σκευ­η και η Ελ­λα­δα

Γιά να δι­α­τη­ρη­ση και να εμ­πλου­τι­ση την κοι­νη ι­στο­ρι­α και την πνευ­μα­τι­κη κοι­νω­νι­α των Βαλ­κα­νι­κων λα­ων, η Ι­ε­ρα Μη­τρο­πο­λη Μολ­δα­βι­ας και Μπου­κο­βι­νας με ε­δρα το Ι­α­σιο προ­σκα­λεί συ­στη­μα­τι­κα στο πα­νη­γυ­ρι της Ο­σι­ας Πα­ρα­σκευ­ης εκ­προ­σω­πους των υ­πο­λοί­πων Ορ­θο­δο­ξων Βαλ­κα­νι­κων Εκ­κλη­σι­ων που συ­σχε­τι­ζον­ται με την α­να­φε­ρο­με­νη Α­γία προ­στα­τι­δα.

Η σχε­ση με­τα­ξυ της Ελ­λα­δας και της Ο­σι­ας Πα­ρα­σκευ­ης ε­χει ε­να ι­δι­αι­τε­ρο χα­ρα­κτη­ρα. Τα Λεί­ψα­να της δεν πε­ρα­σαν α­πο δω, αλ­λα η μνη­μη της ει­ναι πο­λυ ζων­τα­νη σε δι­α­φο­ρα Ελ­λη­νι­κα με­ρη. Προ­κει­ται για τρεις ε­νο­ρι­ες που την ε­χουν προ­στα­τι­δα. Με την Αν­ταλ­λα­γη του πλη­θυ­σμού, οι προ­σφυ­γες α­πο τους Ε­πι­βα­τες ι­δρυ­σαν ε­να και­νούρ­γιο χω­ριό κον­τα στη Θεσ­σα­λο­νι­κη, τους Νε­ους Ε­πι­βα­τες, ε­νω με­ρι­κοί εγ­κα­τα­στα­θη­καν στην Πτο­λε­μα­ι­δα. Α­πο την Καλ­λι­κρα­τεια ι­δρυ­σαν τη Νε­α Καλ­λικρά­τεια στη Χαλ­κι­δι­κη. Σ᾿ αυ­τα τα με­ρη υ­παρ­χουν ι­ε­ρα Κει­μη­λια α­πο την Α­να­το­λι­κη Θρα­κη που μαρ­τυ­ρούν, μα­ζι με τους λι­γους η­λι­κι­ω­με­νους ε­πι­ζων­τες, για τη δο­ξα του πα­ρελ­θον­τος.

Αλ­λο χα­ρα­κτη­ρι­στι­κο στοι­χεί­ο ει­ναι η με­τα­φο­ρα δι­α­φο­ρων Λει­ψα­νων α­πο την Ελ­λα­δα στο Ι­α­σιο με την ευ­και­ρι­α του Πα­νη­γυ­ριού της Ο­σι­ας Πα­ρα­σκευ­ης. Α­να­φε­ρου­με εν­δει­κτι­κα: Το 1996 –Λεί­ψα­να του Α­πο­στο­λου Αν­δρε­ου του Πρω­το­κλη­του α­πο την Πα­τρα, το 2000 –Λεί­ψα­να του Α­γι­ου Με­γα­λο­μαρ­τυ­ρος Γε­ωρ­γι­ου α­πο τη Λει­βα­διά, το 2001 –η Α­γι­α Ζω­νη της Πα­να­γι­ας α­πο την Ι.Μ. Κα­τω Ξε­νιά Βο­λου, το 2003 –Λεί­ψα­να του Α­γι­ου Με­γα­λο­μαρ­τυ­ρος Δη­μη­τρι­ου α­πο τη Θεσ­σα­λο­νι­κη, το 2005 –τε­μα­χιο του Τι­μι­ου Σταυ­ρού α­πο την Πα­να­γι­α Σου­με­λα, το 2006 –Λεί­ψα­να του Α­γι­ου Νε­κτα­ρι­ου α­πο την Αι­γι­να, το 2007 –Λεί­ψα­να του Α­γι­ου Ι­ω­αν­νου του Χρυ­σο­στο­μου α­πο την Ι.Μ. Βαρ­λα­αμ, Με­τε­ω­ρα, το 2008 –Λεί­ψα­να του Α­πο­στο­λου Παύ­λου α­πο την Ι.Μ. Πα­να­γι­α Δο­βρα, Βε­ροι­α, το 2010 –Λεί­ψα­να του Α­γι­ου Μα­ξι­μου του Ο­μο­λο­γη­του α­πο την Ι.Μ. Α­γι­ου Παύ­λου, Α­γιον Ο­ρος.

Ο­λα αυ­τα στο Ι­α­σιο. Στην Ο­σι­α Πα­ρα­σκευ­η. Στην νε­α­ρη Ελ­λη­νι­δα που χα­ρη στην α­γνη και α­σκη­τι­κη ζω­η της συ­νε­βα­λε για 1000 πε­ρι­που χρο­νια στην φα­νε­ρω­ση της δυ­να­μης του Θε­ου που α­νυ­ψω­νει τον πε­νη­τα, δι­νον­τας του το δω­ρο της α­φθαρ­σι­ας, της θαυ­μα­τουρ­γι­ας και της πα­ρα­κλη­σε­ως. Ε­τσι ε­ξη­γούν­ται τα α­να­ριθ­μη­τα θαύ­μα­τα που ε­χουν γι­νει και συ­νε­χι­ζουν να γι­νον­ται κον­τα στα α­φθαρ­τα Λεί­ψα­να της. Ε­τσι ε­ξη­γεί­ται ε­πι­σης η δι­α­χρο­νι­κη ευ­λα­βεια των προ­σκυ­νη­των Της που καλ­λι­ερ­γεί­ται και αυ­ξα­νε­ται συ­νε­χως προς δο­ξα του Θε­ου και των Α­γι­ων Του.

Ι­κε­τεύ­ω τα­πει­να την Ο­σι­α Πα­ρα­σκευ­η την Ε­πι­βα­τη­νη να ε­νω­νη και πα­λι πνευ­μα­τι­κα ο­λους τους Ορ­θο­δο­ξους λα­ούς των Βαλ­κα­νι­ων για να αν­τι­με­τω­πι­ζουν, συμ­φω­να με το θε­λη­μα του Θε­ου, τους δυ­σκο­λους και­ρούς που δι­α­σχι­ζου­με.