«ΔΕΝ ΕΙΣΑΙ ΜΟΝΟΣ»: Συνάντηση Ελληνισμού Χριστιανισμού – Νέα Πνευματική Διάσταση (Βίντεο)

Ό,τι θεός ή μη θεός ή το μέσον τι είναι θεός, τι μη θεός και τι είναι ανάμεσά τους; (Ευριπίδης, Βάκχες)

Μετά την καταδίωξη από το ιουδαϊκό ιερατείο και τους διωγμούς από την ρωμαϊκή εξουσία, η Εκκλησία πορεύεται το δρόμο της στο νέο πολιτικό και κοινωνικό περιβάλλον της εποχής μετά τον Μεγάλο Κωνσταντίνο. Στο πεδίο αυτό συναντάται με τον ελληνικό πολιτισμό και την αρχαία θρησκεία, έτσι όπως έχει διαμορφωθεί και εξαπλωθεί στον ελληνορωμαϊκό κόσμο του 4ου αιώνα.

Κοινός τόπος συνάντησης είναι η ελληνική γλώσσα, ως Κοινή γλώσσα των λαών της Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής από την Εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Οι Μεγάλοι Πατέρες της εποχής αξιοποιούν τις φιλοσοφικές έννοιες των Ελλήνων στοχαστών, χωρίς να προσλαμβάνουν το θρησκευτικό υπόβαθρο της φιλοσοφίας τους.

Οι αρχαιολάτρες φιλόσοφοι και οι στοχαστές, απ’ την άλλη, αντιμετωπίζουν με περιφρόνηση τη νέα πίστη, η οποία ωστόσο ολοένα και περισσότερο κερδίζει έδαφος όχι μόνο ανάμεσα στους απλούς ανθρώπους αλλά και στους μορφωμένους και ευγενείς της εποχής.

Στην Αθήνα, την πόλη των φιλοσόφων, συναντώνται ως φοιτητές δύο εμβληματικές μορφές αυτής της περιόδου, ο Ελληνολάτρης πρίγκιπας και μετέπειτα αυτοκράτορας Ιουλιανός και ο Βασίλειος, αργότερα επίσκοπος Καισαρείας και μέγας θεολόγος, μαζί με τον αδερφικό του φίλο Γρηγόριο Θεολόγο.

Ο Βασίλειος, μαζί με τον Γρηγόριο τον Θεολόγο, θα αντιταχθεί στην προσπάθεια του Ιουλιανού να επαναφέρει την παλιά θρησκεία, ως μέσο για την ανανέωση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

Η πραγματικότητα θα αποδείξει ότι οι εποχές είχαν αλλάξει και ο σύντομος βίος του Ιουλιανού θα αφήσει την προσπάθεια του για επαναφορά της αρχαίας θρησκείας μετέωρη. Η Ιστορία θα δικαιώσει τον Μέγα Βασίλειο, ο οποίος με την περίφημη επιστολή του προς τους νέους, διαχωρίζει την ελληνική παιδεία από την αρχαία θρησκεία, ανοίγοντας τον δρόμο για την πολύ γόνιμη συνάντηση Χριστιανισμού-Ελληνισμού.

Όσοι στα συγγράμματα των αρχαίων Ελλήνων δεν αναζητούν μονάχα την ηδύτητα και την χάρη του λόγου μπορούν να αποκομίσουν και κάποια ωφέλεια για την ψυχή. Και όπως κόβοντας το τριαντάφυλλο, αποφεύγουμε τα αγκάθια της τριανταφυλλιάς, έτσι και από τα κείμενα αυτά θα πάρουμε ό,τι είναι χρήσιμο και θα προφυλάξουμε τον εαυτό μας από ό,τι είναι επιζήμιο.

Παρακολουθήστε το 3o Επεισόδιο – Συνάντηση Ελληνισμού Χριστιανισμού αποκλειστικά στο ertflix.

Το επεισόδιο αναδεικνύει τη σύνδεση μεταξύ Ελληνισμού και Χριστιανισμού, προσφέροντας μια μοναδική ματιά στην πορεία του χριστιανικού πνεύματος. Μέσα από τα κείμενα του Μεγάλου Βασιλείου και τη βαθιά ανάλυση των στοχαστών της εποχής, προβάλλεται το πνεύμα ανοικτότητας και αλληλοκατανόησης, καθώς ο Χριστιανισμός αγκαλιάζει τα στοιχεία της ελληνικής παιδείας που μπορούν να ωφελήσουν την ψυχή, ενώ απορρίπτει όσα έρχονται σε αντίθεση με την πίστη.

Η σκηνοθετική προσέγγιση της Μαρίας Χατζημιχάλη-Παπαλιού και η αισθητική του επεισοδίου δημιουργούν μια εντυπωσιακή και στοχαστική εμπειρία, καλώντας τον θεατή να αναλογιστεί την επίδραση αυτής της συνάντησης στη σύγχρονη πνευματική και πολιτιστική μας κληρονομιά.

Στιγμές από το 3ο επεισόδιο

Στο επεισόδιο, Συνάντηση Ελληνισμού – Χριστιανισμού, η σειρά μας παρουσιάζει τη συνάντηση της πρώιμης Εκκλησίας με τον ελληνικό πολιτισμό και την αρχαία θρησκεία μετά τους διωγμούς. Κατά τη διάρκεια της πορείας της στο νέο πολιτικό και κοινωνικό πλαίσιο μετά τον Μέγα Κωνσταντίνο, η Εκκλησία ανακαλύπτει κοινά σημεία επαφής με τον ελληνισμό, όπως η χρήση της ελληνικής γλώσσας ως κοινής γλώσσας των λαών της Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής. Οι Μεγάλοι Πατέρες της Εκκλησίας αξιοποιούν τις φιλοσοφικές έννοιες των αρχαίων Ελλήνων, διαφοροποιώντας τες από το θρησκευτικό τους υπόβαθρο.

Σε αυτή την εποχή, δύο εμβληματικές προσωπικότητες, ο ελληνιστής πρίγκιπας και αυτοκράτορας Ιουλιανός και ο Βασίλειος ο Μέγας, συναντώνται στην Αθήνα. Ο Βασίλειος, μαζί με τον Γρηγόριο τον Θεολόγο, αντιτίθεται στην προσπάθεια του Ιουλιανού να επαναφέρει την παλαιά θρησκεία ως αναζωογόνηση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Η απόπειρα του Ιουλιανού αποτυγχάνει, και η ιστορία δικαιώνει τον Βασίλειο, ο οποίος διαχωρίζει την ελληνική παιδεία από την αρχαία θρησκεία, ανοίγοντας το δρόμο για τη συνάντηση του Χριστιανισμού με τον Ελληνισμό.

Όσοι στα συγγράμματα των αρχαίων Ελλήνων δεν αναζητούν μονάχα την ηδύτητα και την χάρη του λόγου μπορούν να αποκομίσουν και κάποια ωφέλεια για την ψυχή. Και όπως κόβοντας το τριαντάφυλλο, αποφεύγουμε τα αγκάθια της τριανταφυλλιάς, έτσι και από τα κείμενα αυτά θα πάρουμε ό,τι είναι χρήσιμο και θα προφυλάξουμε τον εαυτό μας από ό,τι είναι επιζήμιο. (Απόσπασμα από την επιστολή προς νέους, Μέγας Βασίλειος)

Επεισόδιο 3: Συνάντηση Ελληνισμού – Χριστιανισμού

Το τρίτο επεισόδιο της σειράς μάς μεταφέρει σε ένα κομβικό σημείο της ιστορίας, όπου η Εκκλησία αρχίζει να πορεύεται στο νέο πολιτικό και κοινωνικό περιβάλλον μετά τους διωγμούς και την επιβολή της ανεξιθρησκίας από τον Μέγα Κωνσταντίνο. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, η χριστιανική πίστη συναντά και επηρεάζεται από τον ελληνικό πολιτισμό, τη φιλοσοφία και την αρχαία θρησκεία του ελληνορωμαϊκού κόσμου.

Με φόντο τη χρήση της ελληνικής γλώσσας ως κοινής γλώσσας των λαών της Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής, η Εκκλησία αξιοποιεί τις έννοιες και τις φιλοσοφικές αρχές των αρχαίων Ελλήνων στοχαστών, διατηρώντας ταυτόχρονα την απόσταση της από το θρησκευτικό τους υπόβαθρο. Το επεισόδιο παρουσιάζει τη συνάντηση του Μεγάλου Βασιλείου και του Γρηγορίου του Θεολόγου με τον πρίγκιπα Ιουλιανό, που αργότερα θα γίνει αυτοκράτορας, και την αντίθεσή τους στην προσπάθεια του τελευταίου να επαναφέρει την παλιά θρησκεία ως εργαλείο ανανέωσης της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

Τα γυρίσματα πραγματοποιήθηκαν στην Ελλάδα, την Ιταλία, την Τουρκία και τη Γαλλια. Παρουσιάζει την πορεία της εκκλησίας μετά τους διωγμούς. Εκεί συναντάται με τον ελληνικό πολιτισμό, τη γλώσσα και την αρχαία θρησκεία του ελληνορωμαϊκού κόσμου. Aναφέρονται ο Μεγάλος Βασίλειος αλλά και ο Ιουλιανός. Μιλούν οι Κωνσταντίνος Γανωτής, Μαρίνα Κολοβοπούλου και Νίκος Ξιώνης.

Αποσπάσματα 3ου Επεισοδίου

• Ευριπίδης, Ιππόλυτος
• Ευριπίδης, Ελένη
• Όμηρος, Ιλιάδα
• Ιουλιανός, Μισοπώγων
• Μέγας Βασίλειος, Λόγοι, Επιστολές
• Κ. Π. Καβάφης, Στα περίχωρα της Αντιόχειας
• Μέγας Βασίλειος, Ομιλία εις το ρητόν του κατά Λουκάν Ευαγγελίου «καθελώ μου τας αποθήκας και μείζονας οικοδομήσω» και Περί πλεονεξίας, 7
• Μέγας Βασίλειος, Απόσπασμα από την Επιστολή Προς Νέους
• Μέγας Βασίλειος, Επιστολή στον Ιουλιανό
• Μέγας Βασίλειος, Ασκητικές Διατάξεις

Συντελεστές Δεν είσαι μόνος – Συνάντηση Ελληνισμού Χριστιανισμού

Σκηνοθεσία: Μαρία Χατζημιχάλη-Παπαλιού

Μοντάζ: Γιάννης Τσιτσόπουλος

Διεύθυνση Φωτογραφίας: Βαγγέλης Κουλίνος

Πρωτότυπη μουσική: Μάριος Αριστόπουλος

Αφήγηση: Κώστας Καστανάς

Σενάριο: Λένα Βουδούρη

Έρευνα: Ομότιμος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών πατέρας Γεώργιος Μεταλληνός. Ιόλη Καλαβρέζου, Dumbarton Oaks Καθηγήτρια της Ιστορίας της Βυζαντινής Τέχνης στο Πανεπιστήμιο του Harvard, Η.Π.Α.. Κωνσταντίνος Γανωτής, Φιλόλογος. Μαρίνα Κολοβοπούλου, Λέκτορας Ιστορίας Δογμάτων, Τμήμα Θεολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών. Νίκος Ξιώνης, Λέκτορας Δογματικής, Τμήμα Θεολογίας. Κωνσταντίνος Κορναράκης, Επίκουρος καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών. Αδριάνα Ζέππου, Θεολόγος. Γιώργος Τσούπρας, Θεολόγος.

Συμμετέχουν: Κωνσταντίνος Γανωτής, Φιλόλογος. Μαρίνα Κολοβοπούλου, Λέκτορας Ιστορίας Δογμάτων, Τμήμα Θεολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών. Νίκος Ξιώνης, Λέκτορας Δογματικής, Τμήμα Θεολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών.

Η σειρά «Δεν είσαι μόνος» είναι ένα ταξίδι στο χρόνο και στο χώρο, ένα οδοιπορικό σε τόπους θαμμένους στη λήθη.

Διαβάστε επίσης και δείτε την ανάλυση για όλα τα επεισόδια της εκπληκτικής σειράς ντοκιμαντέρ ΔΕΝ ΕΙΣΑΙ ΜΟΝΟΣ.