Μητροπολίτης Αιτωλίας: «Είναι αναγκαία, σήμερα, η έξοδος από την υποδούλωση και τον ατομισμό»

Ο Μητροπολίτης Αιτωλίας και Ακαρνανίας κ. Δαμασκηνός προσεγγίζει με ειλικρίνεια τη σύνθετη πραγματικότητα της διοίκησης μιας Μητρόπολης, τις κοινωνικές δομές για τη στήριξη των νέων στην περιοχή, αλλά και τα βαθύτερα αίτια της σύγχρονης βίας, ενώ με αφορμή τα 200 χρόνια από την Έξοδο του Μεσολογγίου, δίνει το στίγμα μιας «σύγχρονης Εξόδου» από τον ατομισμό και εξηγεί πώς η Εκκλησία μπορεί να κερδίσει ξανά τη νέα γενιά, μιλώντας με αυθεντικότητα και χωρίς «ξύλινο» λόγο.

Σεβασμιώτατε, πόσο εύκολο είναι για έναν σύγχρονο Ιεράρχη να συνδυάσει τον ρόλο του «πνευματικού πατέρα» με τον ρόλο του «διοικητή» που πρέπει να διαχειριστεί προβλήματα, γραφειοκρατία και οικονομικές προκλήσεις σε μια δύσκολη εποχή;»

Ο συνδυασμός στον οποίο αναφέρεστε, δεν σας κρύβω πως αποτελεί έναν ιδιότυπο σταυρό για κάθε ορθόδοξο ποιμένα. Κάθε Ιερά Μητρόπολη αποτελεί έναν πολύμορφο οργανισμό, ο οποίος αναλαμβάνει να διεκπεραιώσει ένα ποικίλο έργο με διαστάσεις πνευματικές, ποιμαντικές, διοικητικές, οικονομικές, αλλά και με μεγάλη ευθύνη να σεβαστεί ό,τι παρέλαβε, να καλλιεργήσει ισχυρούς δεσμούς με φορείς και δομές της τοπικής κοινωνίας και να παραμένει διαρκώς σε ετοιμότητα να θεραπεύει σύγχρονες πνευματικές αλλά και πρακτικές ανάγκες, συχνά πρωτόγνωρες και διαρκώς μεταβαλλόμενες. Όλα όσα σας προανέφερα μοιάζουν χαοτικά. Κι όμως! Αν και παραμένει μεγάλος ο κόπος και η προσπάθεια, απλοποιούνται όταν τίθενται οι σωστές προτεραιότητες: Πρώτη από αυτές δεν μπορεί παρά να είναι η διαρκής καταφυγή στην προσευχή και γενικότερα στην ενδυνάμωση που παρέχει σε κάθε Χριστιανό, και ιδιαίτερα στον ορθόδοξο ποιμένα, η πνευματική και λατρευτική ζωή της Εκκλησίας. Δεύτερη αλλά όχι μικρότερη πηγή ενδυνάμωσης αποτελεί η βαθιά πεποίθηση πως η Εκκλησία, με επικεφαλής τον Επίσκοπο, πραγματοποιεί έργο Θεού και συνεπώς Εκείνος κρατά το πηδάλιο του σκάφους, εμπνέοντας διαρκή ασφάλεια και γαλήνη. Το πνευματικό αυτό υπόβαθρο πρέπει να συνοδεύεται, όμως, από μια διαρκή ζύμωση με τις σύγχρονες συνθήκες της ζωής. Η διαρκής ενημέρωση σε όλα τα πεδία που εμπίπτουν στα καθήκοντα του Επισκόπου, η διαρκής εγρήγορση για κάθε νέα πρόκληση που παρουσιάζεται, η σωστή επιλογή συνεργατών, η διατήρηση ενός ζωντανού οραματισμού και η αναζήτηση ρεαλιστικών τρόπων υλοποίησής του, αποτελούν παράγοντες που βάζουν τα πράγματα σε μια τάξη, χωρίς να χάνεται η ένδειξη της πνευματικής πυξίδας προς έναν κόσμο καλύτερο, ποτισμένο από αγάπη, δικαιοσύνη και ελπίδα.

Η Αιτωλοακαρνανία είναι ένας τόπος ευλογημένος αλλά και με πολλές οικονομικές προκλήσεις (ανεργία, μετανάστευση των νέων στις μεγαλουπόλεις). Πώς προσπαθεί η Μητρόπολη, μέσα από τις κοινωνικές και προνοιακές της δομές, να κρατήσει ζωντανή την ελπίδα στις τοπικές οικογένειες και να κρατήσει τους νέους στον τόπο τους.

Καθημερινά καταβάλλουμε αγώνα ώστε να υλοποιήσουμε ένα προνοιακό αλλά και ανθρωπιστικό όραμα: τη δημιουργία Ενοριακών Συσσιτίων Απόρων, ώστε κανείς, ιδιαίτερα στην Ιερά Πόλη του Μεσολογγίου και στο Αγρίνιο, να μην στερείται το καθημερινό φαγητό. Επίσης, προχωρούν με εντατικούς ρυθμούς οι εργασίες ολοκλήρωσης του Ιδρύματος Χρονίων Παθήσεων στο Θέρμο. Μια δομή που θα προσφέρει περίθαλψη και ανακούφιση στους ηλικιωμένους συνανθρώπους μας, αλλά και θα δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίες, σε μια περιοχή που ήδη αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα στον τομέα αυτό. Παράλληλα, η Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδος ενέταξε και θα χρηματοδοτήσει την ανέγερση Στέγης Υποστηριζόμενης Διαβίωσης και Διημέρευσης ατόμων με βαρύ φάσμα αυτισμού στην Ιερά Πόλη του Μεσολογγίου. Η συγκεκριμένη δομή θα καλύψει ένα σοβαρό κενό στην ευαίσθητη αυτή κοινωνική ομάδα, δεδομένου ότι δεν υπάρχει αντίστοιχο ίδρυμα στην περιοχή, θα ανακουφίσει τις οικογένειες αυτών των αδελφών μας και θα δημιουργήσει θέσεις εργασίας για πολλές ειδικότητες, που θα καλυφθούν από νέους επιστήμονες της ευρύτερης περιοχής. Επίσης,οι Σχολές Βυζαντινής Μουσικής της Ιεράς Μητροπόλεως προσφέρουν πτυχία, διπλώματα στους αποφοίτους, οι οποίοι μπορούν να καλύψουν τις κενές ιεροψαλτικές θέσεις που υπάρχουν στην Ιερά Μητρόπολή μας. Η Ιερά Μητρόπολη έχει επίσης αναπτύξει συνεργασία με το Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας Μεσολογγίου στην κατεύθυνση της εκκλησιαστικής τέχνης και της συντήρησης εκκλησιαστικών κειμηλίων, ειδικότητες οι οποίες μπορούν να προσφέρουν εργασία και απασχόληση σε νέους ανθρώπους. Τέλος, θα πρέπει να αναφέρουμε το Ταμείο Αρωγής Απόρων Φοιτητών της τοπικής μας Εκκλησίας, μέσω του οποίου κάθε χρόνο 10 φοιτητές ενισχύονται στις ακαδημαϊκές σπουδές τους. Γεγονός είναι πάντως πως η μέριμνα, προκειμένου να μείνουν οι νέοι στον τόπο μας, καθώς και το δημογραφικό πρόβλημα, το οποίο δημιουργεί κίνδυνο εγκατάλειψης της υπαίθρου πρέπει να αποτελέσουν προτεραιότητα της Πολιτείας, στις πρωτοβουλίες της οποίας παραμένουμε διαρκώς σε ετοιμότητα να συμπαρασταθούμε και να ενισχύσουμε με κάθε δυνατό τρόπο.

Ζούμε σε μια εποχή έντονης κοινωνικής αποξένωσης με έξαρση φαινομένων βίας (ενδοοικογενειακή, νεανική παραβατικότητα). Πού εντοπίζετε εσείς τις ρίζες αυτού του προβλήματος και ποιο «αντίδοτο» προτείνει η Εκκλησία πέρα από το στενά θρησκευτικό πλαίσιο;

Το θέμα της βίας, και ιδιαιτέρως της ενδοοικογενειακής βίας, αποτελεί πλέον μείζον πρόβλημα που κατατρώει την κοινωνία μας. Η αρμοδιότητά μου είναι να απαντήσω περισσότερο πνευματικά αλλά και προσωπικά, λέγοντάς σας πως, στην καθημερινότητα, διακρίνω πολύ θυμό, πολύ εγωισμό και αδυναμία να αφήσουμε χώρο στον άλλον, αυτό που συνηθίζουμε να ονομάζουμε «συγχώρεση». Ο θυμός, συνήθως, αποδίδεται στην οικονομική ανέχεια και στην έλλειψη παιδείας. Ως ένα σημείο η εξήγηση αυτή ισχύει. Δεν είναι όμως αρκετή. Ο άνθρωπος ασφυκτιά γιατί αισθάνεται πως ζει μια ζωή, η οποία τον αλλοτριώνει, τον πιέζει και τον αποξενώνει. Παράλληλα, από μικρός εθίζεται να επιθυμεί συνεχώς καινούργια πράγματα, τα οποία, και όταν αποκτηθούν, δεν του δίνουν τη χαρά που προσδοκούσε. Όλα αυτά τα συμπληρώνει ένας τρόπος ζωής που στηρίζεται στην ατομική επιτυχία, την αδυναμία επικοινωνίας και στην οργή προς εκείνον, ο οποίος περιορίζει το θέλω μας. Κατά τη γνώμη μου, η λύση κρύβεται στην εκκλησιαστική ζωή. Εννοώ πως ο τρόπος ζωής, σύμφωνα με την χριστιανική πνευματικότητα, στηριγμένη στον περιορισμό του «θέλω», στην έξοδο του ανθρώπου από τον εαυτό του και στη χαρά που δίνει η έμπρακτη αγάπη προς το συνάνθρωπο, ημερώνει κυριολεκτικά τον άνθρωπο και τον στρέφει στο να αναζητήσει νόημα ζωής και χαρά μέσω της σχέσης του με τον άλλον.

Γιατί πιστεύετε ότι πολλοί νέοι απομακρύνονται από την Εκκλησία; Έχει ευθύνη και η ίδια η Εκκλησία γι’ αυτή την απόσταση;

Είναι γεγονός πως η Εκκλησία μας αποτελεί έναν θεανθρώπινο οργανισμό, ο όποιος έχει θεμέλιο τον Χριστό αλλά λειτουργεί σε ορισμένες περιπτώσεις με ανθρώπους με αδυναμίες, κενά και δυσκολίες. Ο λόγος της δεν είναι πάντα αποτελεσματικός. Το παράδειγμά της δεν είναι πάντα ζωντανό. Ο συχνός εγκλωβισμός της στο παρελθόν συχνά την αποξενώνει από τις σύγχρονες εξελίξεις. Από τους ανθρώπους της Εκκλησίας δεν λείπει μερικές φορές η αυταρέσκεια, η αυτάρκεια, η έλλειψη διάκρισης και η αυστηρότητα προς τους νεότερους. Σήμερα, οι νέοι μας έχουν πρόσβαση στη γνώση, μπορούν να συγκρίνουν και είναι πολύ αυστηροί στην κριτική τους απέναντι στα κούφια λόγια και στην ασυνέπεια λόγων και πράξεων. Εκεί εντοπίζω την απάντηση στο ερώτημά σας περί της απομακρύνσεως των νέων από την Εκκλησία. Εκεί εντοπίζω όμως και τη λύση. Όσο η Εκκλησία εμβαθύνει την πνευματικότητά της, όσο στέκεται στο πλευρό του σύγχρονου ανθρώπου που ταλαιπωρείται από ποικίλες δυσκολίες, όσο απλώνει με αυθεντικότητα, ειλικρίνεια και πατρική αγάπη το χέρι στον νέο άνθρωπο, θα κερδίζει χώρο στην καρδιά του νέου και σταδιακά θα μεταβάλλεται γι’ αυτόν σε μια μεγάλη οικογένεια, στην οποία, ανά πάσα στιγμή, θα μπορεί να βρει ανακούφιση, ελπίδα και όραμα.

Τι λέτε σε έναν νέο που δηλώνει «πιστεύω στον Θεό αλλά όχι στην Εκκλησία»;

Η ορθόδοξη διδασκαλία δεν μιλά απλώς για τον Θεό αλλά δείχνει το δρόμο που οδηγεί προς Αυτόν, μέσω της συμμετοχής στα ιερά μυστήρια και ιδιαίτερα στο μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας. Πίστη στον Θεό, θεωρητικά και αφηρημένα, χωρίς συμμετοχή στη ζωή της Εκκλησίας σημαίνει απλώς μια νοητική αποδοχή υπάρξεως κάποιου ανώτερου όντος χωρίς δυνατότητα να το γνωρίσουμε, να το προσεγγίσουμε και να ενωθούμε μαζί του. Ένας απρόσωπος θεός αποτελεί μόνον ένα ψυχολογικό αποκούμπι στο φόβο του θανάτου και μια συναισθηματική διέξοδο στους διαρκείς κινδύνους που αισθανόμαστε να μας απειλούν. Εξω από την Εκκλησία, ο άνθρωπος καταφεύγει σε έναν θεό μέσω της δεισιδαιμονίας, της μαγείας ή απασχολείται μόνο διανοητικά για θέματα δήθεν πνευματικά, χωρίς ουσία και χωρίς συσχέτιση με την αληθινή ζωή. Έξω από την Εκκλησία, η πίστη είναι κάτι κενό. Αντίθετα, μέσα στην Εκκλησία, η πίστη είναι ζωντανή, προσωπική σχέση με Θεό και ανθρώπους, η οποία επιτυγχάνεται μέσω της μεταμόρφωσης του ανθρώπου και της αγαθής αλλοίωσης που δίνει στην ψυχή του η δωρεά των χαρισμάτων του Αγίου Πνεύματος. Γνωρίζω πως, λέγοντας όλα αυτά, μπορεί να σκεφτείτε πως σας μεταφέρω θεωρίες. Όποιος όμως ενταχθεί στη ζωή της Εκκλησίας, βλέπει τα λόγια αυτά να αποκτούν νόημα που αποδεικνύονται μέσα από τη ζωή των αγίων, των μόνων που μπορούν να αποδείξουν με τον βίο τους πως ο Θεός είναι ζωντανός και υπάρχει δρόμος να Τον συναντήσουμε σε μια σχέση που ξεπερνάει τον θάνατο.

Πώς μπορεί να μιλήσει η Εκκλησία στη γλώσσα των νέων χωρίς να χάσει την ταυτότητά της;

Η Εκκλησία αγαπά τη γλώσσα των νέων ανθρώπων γιατί γνωρίζει πως αναζητούν αυτό που διαθέτει: την αλήθεια, τη βιωματική διδασκαλία, την προσωπική σχέση με τον Θεό, την ρεαλιστική ελπίδα και προοπτική. Η Εκκλησία μπορεί να μιλήσει τη γλώσσα των νέων, αρκεί να είναι αυθεντική και προσηλωμένη στα διαχρονικά της μηνύματα και στο ήθος του Ευαγγελίου και των αγίων. Μια τέτοια στάση τη θωρακίζει από τους κινδύνους να χάσει την ταυτότητά της, αλλά συγχρόνως, της δίνει την ευχέρεια και τη διάκριση να χρησιμοποιεί την ορολογία των νέων ανθρώπων ως έναν πρώτο δεσμό που θα οδηγήσει σε μια σχέση, όπου οι άνθρωποι μιλούν περισσότερο τη γλώσσα της καρδιάς παρά την ξερή και ξύλινη γλώσσα μιας θεωρητικής διδασκαλίας.

Η φετινή χρονιά είναι ιστορικά εμβληματική για την περιοχή, καθώς συμπληρώνονται 200 χρόνια από την Έξοδο της Ηρωικής Φρουράς του Μεσολογγίου, και η Μητρόπολη πρωτοστατεί σε μια πλούσια σειρά εκδηλώσεων. Πέρα από τον αυτονόητο φόρο τιμής στην ιστορία, τί σημαίνει για εσάς, πνευματικά και κοινωνικά, μια «σύγχρονη Έξοδος» για τον άνθρωπο του 2026; Από ποια δεσμά καλείται να «εξέλθει» σήμερα η κοινωνία μας;

Η ανάγκη εξόδου που εντοπίσατε υπονοεί πως βρισκόμαστε σε κατάσταση υποδούλωσης και πολιορκίας. Σε αυτόν σας τον συλλογισμό με βρίσκετε απόλυτα σύμφωνο. Η απόσταση που μας χωρίζει από τα γεγονότα της Εξόδου είναι σχετικά μικρή χρονικά, αλλά τεράστια, όσον αφορά τις αλλαγές και τις εξελίξεις της ανθρώπινης κοινωνίας. Η Εξοδος του Μεσολογγίου μπορεί όμως να λειτουργήσει ως σύμβολο ηρωισμού και υπέρβασης όλων εκείνων που δεσμεύουν τις ψυχές των ανθρώπων σήμερα και τους στερούν το οξυγόνο μιας αυθεντικής και ελεύθερης ζωής. Τότε, οι τύραννοι ήταν εκτός των τειχών. Σήμερα κυκλοφορούν στους δρόμους των πόλεών μας, υπάρχουν στα σπίτια και στους χώρους της εργασίας μας, φωλιάζουν μέσα στην ίδια μας την ψυχή. Το πανάρχαιο σαράκι της εκμετάλλευσης ανθρώπου από τον άνθρωπο έχει αλλάξει μορφή. Δεν πραγματοποιείται δια της βίας αλλά διά της επιρροής ισχυρών μηχανισμών που στρέφουν τον άνθρωπο σε αλλοτριωμένες μορφές ζωής προκειμένου να μπορεί να ελεγχθεί και να καθοδηγηθεί.

Ο ατομισμός που, επαναλαμβάνω, διδάσκεται συστηματικά από τα πρώτα χρόνια του σχολείου, αφήνει τον άνθρωπο μόνο, φοβισμένο και απροστάτευτο, χωρίς δεσμούς, χωρίς καταφύγιο, χωρίς ελπίδα. Αυτός ο άνθρωπος είναι αδύναμος να αντισταθεί και είναι έτοιμος να πιστέψει σε κενές ιδεολογίες, κούφια οράματα και σε σύγχρονους καθοδηγητές, τους ινφλουένσερς όπως τους λέμε, προκειμένου να επιβιώσει σωματικά αλλά κυρίως ψυχικά. «Εξοδος», σήμερα, σημαίνει φροντίδα του εαυτού μας μέσω ευκαιριών για δημιουργία, εμβάθυνση και καλλιέργεια των σχέσεών μας∙ περισυλλογή και άνοιγμα προς κόσμους που ξεπερνούν τις αισθήσεις μας και που είναι ικανοί να μας τροφοδοτήσουν με όλα εκείνα που μας στερεί ο εγκλωβισμός στην αναζήτηση χαράς και ολοκλήρωσης μέσα από την κατανάλωση και τον ατομικό τρόπο ζωής. «Εξοδος» σημαίνει σήμερα να δωρίσει ο άνθρωπος στον εαυτό του ευκαιρίες ψυχικής ανάτασης και στροφής προς έναν τρόπο ζωής που θα τον ξαναφέρει κοντά στον Θεό, όχι μόνο για να πιστέψει πως υπάρχει, αλλά και για να μάθει για ποια υπέροχη ζωή πλάστηκε και τί απίστευτες προοπτικές κρύβει η ύπαρξη του.