Ὁ Σταυρός τοῦ Χριστοῦ εἶναι ἡ ὑπερφυής καί ἔνδοξη Ἁγία Τράπεζα, πάνω στήν ὁποία ὑπάρχει ὁ Ἐσταυρωμένος Κύριος, ὁ Ὁποῖος, ὡς μέγας Ἀρχιερεύς, τέλεσε τήν μεγάλη θυσία, πού εἶναι ἡ ἐπιστροφή ὅλης τῆς κτίσεως στόν Θεό. Πράγματι, ὁ Σταυρός εἶναι τό συνεκτικό σημεῖο ὅλης τῆς κτίσεως, ἡ ἑνότητα ὅλων τῶν κόσμων.
Γιά νά δοῦμε ὅμως τήν μεγάλη σημασία τοῦ Σταυροῦ πρέπει νά δοῦμε τήν διασπαστική ἐνέργεια τῆς ἁμαρτίας. Πρίν ἀπό τήν πτώση ὑπῆρχε ἑνότητα μεταξύ Θεοῦ, ἀνθρώπου καί ὅλης τῆς κτίσεως. Μετά τήν ἁμαρτία διασπάστηκε ἡ κτίση καί ὁ ἄνθρωπος ἀπό τόν Θεό. Σήμερα ξέρουμε τίς φοβερές συνέπειες πού προέρχονται ἀπό τήν διάσπαση τοῦ ἀτόμου. Δέν μπορεῖ ὅμως νά συγκριθῆ μέ τά ἀποτελέσματα ἀπό τήν διάσπαση τοῦ προσώπου, λόγῳ τῆς ἁμαρτίας.
Σύμφωνα μέ τήν διδασκαλία τοῦ ἁγίου Μαξίμου ἡ ἁμαρτία δέν εἶναι μιά ἁπλῆ παράβαση ἑνός Νόμου, ἀλλά ἡ ἀνώμαλη κίνηση τῶν φυσικῶν δυνάμεων τῆς ψυχῆς. Δηλαδή, ὁ ἄνθρωπος ἀντί νά κινῆται ἀδιάλειπτα πρός τόν Θεό, πού εἶναι ἡ πηγή τῆς ζωῆς καί τῆς θεώσεως, κινεῖται πρός τά αἰσθητά. Ἔτσι, ἡ ἁμαρτία εἶναι στέρηση τοῦ ἀγαθοῦ καί ἡ «ἐκ τοῦ κατά φύσιν εἰς τό παρά φύσιν ἑκουσίως παραδρομή», κατά τόν ἅγιο Ἰωάννη τόν Δαμασκηνό. Ἄς δοῦμε αὐτήν τήν «ἀνώμαλον κίνησιν», τήν διασπαστική ἐνέργεια τῆς ἁμαρτίας.
Πρῶτα-πρῶτα διασπάστηκε ὁ ἄνθρωπος ἀπό τόν Θεό. Ἀφοῦ ὁ Θεός εἶναι τό Φῶς καί ἡ Ζωή τῶν ἀνθρώπων, καταλαβαίνουμε ὅτι μέ τήν ἀπομάκρυνσή του ὁ ἄνθρωπος κλείστηκε στό σκοτάδι καί στόν θάνατο. Φόρεσε τούς «δερματίνους χιτῶνας» τῆς φθορᾶς καί τῆς θνητότητος. Ἔφθασε σέ τέτοιο σημεῖο, ὥστε ἀγνοοῦσε τόν Θεό καί λάτρευε τά εἴδωλα.
Ἐπίσης, διασπάστηκαν καί οἱ ἄνθρωποι μεταξύ τους. Ὁ Ἀδάμ βλέποντας τήν Εὔα ἀμέσως μετά τήν δημιουργία της, χάρηκε καί εἶπε: «τοῦτο ὀστοῦν ἐκ τῶν ὀστέων μου καί σάρξ ἐκ τῆς σαρκός μου» (Γεν. β’, 23). Μετά ὅμως τήν ἁμαρτία εἶπε: «ἡ γυνή ἥν ἔδωκας μετ᾿ ἐμοῦ, αὕτη μοι ἔδωκεν ἀπό τοῦ ξύλου καί ἔφαγον» (Γεν. γ’, 12). Ἀπό «ὀστοῦν ἐκ τῶν ὀστέων του» ἔγινεν ἀμέσως ἡ γυναίκα πού τοῦ ἔδωσε ὁ Θεός.
Διασπάστηκε ἀκόμη ὁ ἄνθρωπος ἐσωτερικά. Πρό τῆς ἁμαρτίας ὅλες οἱ δυνάμεις τῆς ψυχῆς ἦταν ἑνωμένες, ἀφοῦ κέντρο τους ἦταν ὁ Θεός. Μετά τήν ἁμαρτία, ἀφοῦ χάθηκε τό κέντρο, ἀποδιοργανώθηκαν. Ἄλλα σκέπτεται ὁ νοῦς, ἄλλα ἐπιθυμεῖ ἡ καρδιά καί ἄλλα πράττει ἡ βούληση τοῦ ἀνθρώπου.
Ἐπίσης, διασπάστηκε ὁ σύνδεσμος μεταξύ τοῦ ἀνθρώπου καί τῆς φύσεως. Ὁ ἄνθρωπος πρό τῆς πτώσεως ἦταν Βασιλεύς ὅλης τῆς φύσεως. Τώρα ὅμως μετά τήν πτώση ἔχασε τόν θρόνο του καί ἡ φύση ἀρνεῖται νά ὑποταχθῆ. Χρειάζεται νά χυθῆ πολύς ἱδρώτας γιά νά τοῦ δίνη τά ἀπαραίτητα πρός τό ζῆν. Τοῦ ἀποκρύπτει πολλά μυστικά, τά ὁποῖα ἀνακαλύπτει σιγά-σιγά μέ τήν ἀγάπη τοῦ Θεοῦ.
Τέλος, ὅλη ἡ φύση διασπάστηκε ἀπό τόν Θεό, εἶναι ὑποτεταγμένη καί δούλη τοῦ θανάτου. Δηλαδή, ὁ ἄνθρωπος ἦταν τό καθαρό κάτοπτρο μέσα ἀπό τό ὁποῖο ἀκτινοβολοῦσε στήν φύση τό Φῶς τοῦ Θεοῦ. Ὅταν θρυμματίστηκε τό κάτοπτρο, ἔπεσε βαθύ σκοτάδι σέ ὅλη τήν δημιουργία.
* * *
Ὅλες αὐτές τίς διασπάσεις τίς ἥνωσε ὁ Σταυρός τοῦ Χριστοῦ. Ἡ Ἐκκλησία ψάλλει: «Ἥπλωσας τάς παλάμας καί ἥνωσας τά τό πρίν διεστῶτα». Καί ὁ ἅγιος Κύριλλος Ἱεροσολύμων λέγει: «ἐγηγερμένου τοῦ σημείου τοὐτέστιν τοῦ Τιμίου Σταυροῦ, γέγονεν ἄφεσις τῶν ἐν αἰχμαλωσίᾳ, συνδρομή πρός ὁμοψυχίαν, σπουδή πρός ὁμόνοιαν καί ὁμοπιστίαν τῶν πάλαι διηρημένων».
Ἔτσι, ὁ θάνατος τοῦ Χριστοῦ στόν Σταυρό καί κατ᾿ ἐπέκταση τό ζωοποιό ξύλο τοῦ Σταυροῦ ἔγινε ἡ ἀρχή τῆς ἑνότητος καί ἀφθαρσίας ὅλης τῆς φύσεως.
Διά τοῦ Σταυροῦ ὁ ἄνθρωπος ἐπιστρέφει στόν Θεό καί ἑνώνεται μαζί Του. Ἐνδύεται τό Φῶς καί ἀποκτᾶ τήν Ζωή. Ἀποβάλλει τό ἔνδυμα τῆς φθορᾶς καί τῆς θνητότητος καί ἐνδύεται τό ἔνδυμα τῆς ἀφθαρσίας καί ἀθανασίας. Διά τοῦ Σταυροῦ ἑνώνονται οἱ ἄνθρωποι μεταξύ τους. Αὐτό συμβαίνει πραγματικά μέσα στήν Ἐκκλησία, ὅπου οἱ ἄνθρωποι, ὁποιασδήποτε ἐθνότητος, γίνονται ἀδελφοί μεταξύ τους καί μέλη τοῦ Σώματος τοῦ Χριστοῦ. «Σωτηρίαν εἰργάσω ἐν μέσῳ τῆς γῆς, Χριστέ ὁ Θεός· ἐπί Σταυροῦ τάς ἀχράντους σου χεῖρας ἐξέτεινας ἐπισυνάγων πάντα τά ἔθνη, κράζοντα· Κύριε δόξα σοι», ψάλλει ἡ Ἐκκλησία.
Διά τοῦ Σταυροῦ ἑνώνεται ὁ ἄνθρωπος ἐσωτερικά. Οἱ τρεῖς δυνάμεις τῆς ψυχῆς πού ἔχασαν τό κέντρο τους, τόν Θεό, καί διασπάστηκαν καί μεταξύ τους τώρα ἑνώνονται. Ὁ νοῦς σκέπτεται ὅ,τι θέλει ὁ Θεός, ἡ ἐπιθυμία ἐπιθυμεῖ ὅ,τι θέλει ὁ Θεός καί ὁ θυμός τηρεῖ τό θέλημα τοῦ Θεοῦ. Στόν ἄνθρωπο τοῦ Ἐσταυρωμένου, στόν φίλο τοῦ Σταυροῦ, δέν ὑπάρχουν ἐκεῖνες οἱ ψυχικές συγκρούσεις, γιά τίς ὁποῖες κάνει λόγο ἡ σύγχρονη ψυχολογία.
Διά τοῦ Σταυροῦ ὁ ἄνθρωπος γίνεται βασιλεύς καί ἡ κτίση τόν ὑπηρετεῖ. Αὐτό τό βλέπουμε στήν ζωή τῶν ἁγίων, πού καί τά ἄγρια θηρία τούς ὑπηρετοῦσαν, ἀφοῦ μέσα τους εἶχαν τήν ἐνέργεια τῆς θείας Χάριτος καί τά θηρία ὀσφραίνονταν τήν ὀσμή τοῦ Ἀδάμ πρό τῆς πτώσεως.
Διά τοῦ Σταυροῦ, τέλος, ἐπιστρέφει ὅλη ἡ κτίση στόν Θεό, ἀφοῦ ὁ ἀναγεννημένος ἄνθρωπος ἀντανακλᾶ στήν κτίση τό Φῶς τοῦ Χριστοῦ. Ἔτσι, φωτίζεται καί ἁγιάζεται. Αὐτό τό δείχνει καθαρά ἡ Βυζαντινή ἁγιογραφία πού παρουσιάζει τήν φύση φωτεινή. Τελικά καί αὐτή θά ἐλευθερωθῆ ἀπό τήν φθορά.
Ὁ Τίμιος Σταυρός εἶναι ἡ ἑνότητα ὅλων τῶν κόσμων, διότι δι᾿ αὐτοῦ κατατροποῦται τό μόνο διασπαστικό στοιχεῖο, ἡ ἁμαρτία. «Διά τοῦ Σταυροῦ χαρά ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ». Οἱ σύγχρονοι ἄνθρωποι, ὄντες μακρυά ἀπό τόν Σταυρό, βρίσκονται στήν βασανιστική κατάσταση τῆς διαιρέσεως. Ἡ ἑνοποίηση καί ἡ εἰρήνευση ἔξω ἀπό τόν Σταυρό εἶναι ἀδύνατη. Ὅσοι ὅμως ἑνώνονται μέ τόν Ἐσταυρωμένο, ὑπερβαίνουν ὅλες τίς διαιρέσεις καί καταργοῦν ὅλες τίς διασπάσεις. Ὅπως ὅλο τό φῶς, λέγει ἕνας ἅγιος, εἶναι συγκεντρωμένο στόν ἥλιο, ἔτσι καί στόν Σταυρό βρίσκεται συγκεντρωμένη ὅλη ἡ ἀγάπη καί ἡ εἰρήνη τοῦ Παντοκράτορος Χριστοῦ.
(Ἀπόσπασμα ἀπό τό Ἀσωτία καί ζωή)
Τήν γενεά του ὁ Χριστός δέν δίστασε νά χαρακτηρίση ὡς γενεά «μοιχαλίδα καί ἁμαρτωλόν» (Μάρκ. η’, 38). Χαρακτηριστικά εἶπε, «ὅς ἄν ἐπαισχυνθῇ με καί τούς ἐμούς λόγους ἐν τῇ γενεᾷ ταύτῃ τῇ μοιχαλίδι καί ἁμαρτωλῷ καί ὁ υἱός τοῦ ἀνθρώπου ἐπαισχυνθήσεται αὐτόν ὅταν ἔλθῃ ἐν τῇ δόξῃ τοῦ πατρός αὐτοῦ…» (Μάρκ. η’, 38). Πολλοί ἴσως θά ποῦν ὅτι εἶναι ἀρκετά βαρύς αὐτός ὁ χαρακτηρισμός πού λέγεται ἀπό τόν Χριστό, τόν γεμάτο ἀγάπη. Καί πολλοί μαθημένοι νά σκανδαλίζωνται ἀπό ὅλα θά σκανδαλισθοῦν.
Πρέπει ὅμως νά δοῦμε τήν βαθύτερη σημασία τοῦ χαρακτηρισμοῦ αὐτοῦ. Μοιχαλίδα λέγεται ἡ γυναίκα ἐκείνη πού ἐγκαταλείπει τόν σύζυγό της, προδίδει τήν ἀγάπη του, μολύνει τήν συζυγική κοίτη. Κατά παρόμοιο τρόπο μοιχός εἶναι καί ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος ἤ ὁλόκληρη γενιά καί ὁλόκληρο ἔνθος, πού ἐγκαταλείπει τόν Θεό, ὁ Ὁποῖος τόν δημιούργησε καί ἐνδιαφέρεται πατρικά γι᾿ αὐτόν. Στήν Ἁγία Γραφή καί στήν γλώσσα τῶν Πατέρων πνευματική μοιχεία εἶναι ἡ ἀποστασία, ἡ ἀπομάκρυνση τοῦ ἀνθρώπου ἀπό τόν Θεό. Καί μέ τό πρίσμα αὐτό ὁλόκληρη ἡ γενιά τοῦ Χριστοῦ ἦταν ἄπιστη, διεστραμμένη, μοιχαλίς. Ἄλλοι ἀπό τούς συγχρόνους του ἀνθρώπους ἔχοντας διάφορα πάθη, ἄλλοι διακατεχόμενοι ἀπό τόν φόβο, ὄχι μόνον ἀπομακρύνονταν ἀπό τόν Θεό, ἀλλά καί τόν πολεμοῦσαν, ἀρνούμενοι νά δεχθοῦν τήν ἀλήθεια.
Μέ τό πνεῦμα αὐτό πρέπει νά δοῦμε καί τήν δική μας ζωή. Δυστυχῶς ἄν ἔχουμε λίγη εἰλικρίνεια, θά διαπιστώσουμε ὅτι καί ἐμεῖς εἴμαστε μοιχοί καί σαρκικοί ἄνθρωποι. Εἴμαστε περισσότερο μοιχοί ἀπό τούς τότε Ἰουδαίους, γιατί ἐκεῖνοι ἦταν ὁ περιούσιος λαός καί ἐγκατέλειψε τόν Κύριο, ἐνῶ ἐμεῖς εἴμαστε τό Σῶμα Του καί Τόν ἐγκαταλείπουμε. Ἔχουμε βαπτισθῆ στό ὄνομα τῆς Ἁγίας Τριάδος, εἰσήλθαμε στήν Ἁγία Ἐκκλησία καί ὅμως καθημερινά ἐκδιώκουμε τήν Χάρη καί ἐρωτοτροποῦμε μέ τόν διάβολο.
Αὐτή ἡ ἀποστασία μας γίνεται μέ ὅ,τι συνιστᾶ παράβαση τοῦ θελήματος τοῦ Θεοῦ. Γιά τόν ἕνα πνευματική μοιχεία (δηλαδή ἀπομάκρυνση ἀπό τόν Θεό) μπορεῖ νά εἶναι ἡ κλοπή, γιά τόν ἄλλο τό πάθος τοῦ ψεύδους, γιά τόν τρίτο ἡ μεγάλη ἀγάπη στήν ὕλη πού τόν κάνει νά προδίδη τόν Χριστό, γιά τόν τέταρτο ὁ ἐπάρατος ἐγωϊσμός κλπ. Ἴσως χρειάζεται ἀκόμη νά τονισθῆ ὅτι ὄχι μόνον ἡ μοιχεία ἔχει τήν ἔννοια τῆς ἀποστασίας ἀπό τόν Θεό, ἀλλά καί ἡ σαρκικότητα ἔχει παρόμοια ἔννοια. Δηλαδή, κατά τήν Ἁγία Γραφή καί τούς ἁγίους Πατέρας, σαρκικός ἄνθρωπος δέν εἶναι μόνον ἐκεῖνος πού ὑπέπεσε σέ σαρκικά παραπτώματα, ἀλλά αὐτός πού δέν ἔχει μέσα του τό Ἅγιο Πνεῦμα. Ὁ Χριστιανός πού ἔχει τό Ἅγιο Πνεῦμα λέγεται πνευματικός, καί ὁ Χριστιανός πού στερεῖται τῆς ζωογόνου παρουσίας Του, λέγεται σαρκικός. Ἔτσι, ὁ Ἀπόστολος Παῦλος τούς Χριστιανούς τῆς Κορίνθου πού εἶχαν χωρισθῆ σέ θρησκευτικές φατρίες μέ συνέπεια νά διαπληκτίζωνται, τούς χαρακτηρίζει σαρκικούς, γιατί τό Ἅγιο Πνεῦμα, πού εἶναι πνεῦμα εἰρήνης καί ἑνότητος, δέν μένει ἐκεῖ πού ὑπάρχει διχόνοια καί διαίρεση, ὁπότε βρισκόμαστε μπροστά σέ σαρκικούς ἀνθρώπους.
* * *
Ὅλα αὐτά σημαίνουν ὅτι ὁ θάνατος, ἡ νέκρωση εἶναι ἀσωτία, ἐνῶ ἡ ἀφθαρσία, ἡ ἀθανασία, ἡ ζωή εἶναι καρποί μετανοίας καί μεθέξεως τοῦ Θεοῦ. Γι᾿ αὐτό ἄς μοιάσουμε, ὅπως λέγη ὁ ἱερός Χρυσόστομος, μέ τόν ἄσωτο υἱό, πού δέν ἦταν ἄσωτος μόνον στήν ἁμαρτία, ἀλλά καί στήν μετάνοια, γιά νά ἀποκαταστήσουμε τήν ὑπόστασή μας στό πρωτόκτιστο κάλλος μέ τό ὁποῖο τήν στόλισε ὁ Δημιουργός.
Ὁ Μητροπολίτης
+ Ὁ Ναυπάκτου καί Ἁγίου Βλασίου Ἱερόθεος
