Η τελετή της Υψώσεως, που τελείται στις 14 Σεπτεμβρίου, είναι από τις πιο κατανυκτικές στιγμές του εκκλησιαστικού έτους.
Ο ιερέας ή ο επίσκοπος υψώνει τον Σταυρό προς τις τέσσερις κατευθύνσεις, ενώ οι πιστοί γονατίζουν και ψάλλουν επαναλαμβανόμενα «Κύριε, ελέησον».
Η εικόνα αυτή θυμίζει ότι ο Σταυρός απλώνεται σε όλη την οικουμένη. Είναι το σημείο που ενώνει Ανατολή και Δύση, Βορρά και Νότο, δηλαδή όλους τους ανθρώπους χωρίς εξαίρεση. Η λειτουργική πράξη γίνεται έτσι μια ζωντανή εμπειρία ενότητας και καθολικότητας της Εκκλησίας.
Η θεολογία του Σταυρού δεν μένει θεωρητική. Στη λατρεία, ο Σταυρός γίνεται παρόν μυστήριο που αγιάζει, ενώνει και δίνει χάρη. Δεν είναι τυχαίο ότι η ημέρα αυτή συνοδεύεται με αυστηρή νηστεία, θέλοντας να μας εισάγει βαθύτερα στο μυστήριο του Πάθους και της Ανάστασης.
Λαογραφικά, οι πιστοί παίρνουν από την εκκλησία τον ευλογημένο βασιλικό, που συμβολίζει την ευωδία της χάριτος. Έτσι, το λειτουργικό γεγονός αγκαλιάζει την καθημερινότητα και μεταφέρεται στα σπίτια. Ο Σταυρός δεν μένει στο ναό, αλλά μπαίνει στην καρδιά και στη ζωή του λαού.
Κοντάκιον
Ἦχος δ’. Αὐτόμελον.
Ὁ ὑψωθεὶς ἐν τῷ Σταυρῷ ἑκουσίως, τῇ ἐπωνύμῳ σου καινὴ πολιτεία, τοὺς οἰκτιρμούς σου δώρησαι, Χριστὲ ὁ Θεός, Εὔφρανον ἐν τῇ δυνάμει σου, τοὺς πιστοὺς Βασιλεῖς ἡμῶν, νίκας χορηγῶν αὐτοῖς, κατὰ τῶν πολεμίων, τὴν συμμαχίαν ἔχοιεν τὴν σήν, ὅπλον εἰρήνης, ἀήττητον τρόπαιον.
