Του μοναχού Παταπίου Καυσοκαλυβίτου.
Καθώς, οἱ ἅγιοι Νεομάρτυρες τῆς Ρωμιοσύνης, διατήρησαν μέ τό μαρτύριό τους ἀδιάκοπη τή λειτουργία τῆς καρδιᾶς καί τῆς ψυχῆς μας. Καί αὐτός εἶναι ἕνας ἀκόμη λόγος, γιά τόν ὁποῖο σᾶς εὐχαριστῶ πολύ Σεβασμιώτατε γιά τήν δυνατότητα αὐτή πού μοῦ δίνετε νά βρίσκομαι ἀπόψε ἀνάμεσά σας, ταπεινός Ἁγιορείτης ψάλτης στό πλαίσιο τῶν ἑορτασμῶν 200 ἐτῶν ἀπό τό μαρτύριο τῶν ἐν Ρεθύμνῳ τεσσάρων ἁγίων Νεομαρτύρων. Ἑορτασμῶν λαμπρῶν, τούς ὁποίους μέ ἐξαιρετική ἐπιτυχία καί πάνδημη συμμετοχή, διοργανώνει ἡ ἱερά Μητρόπολίς σας.
Ἔχουν περάσει ἀπό τότε 571 χρόνια. Ἐθνικό χρέος τῶν ἐλεύθερων Ἑλλήνων εἶναι νά γίνεται διαρκής ἀναφορά σ᾿ αὐτά τά ἀθάνατα καί ἡρωϊκά γεγονότα, νά γίνεται μνεία σέ ἀξέχαστες ἡμερομηνίες, νά γίνονται πανηγυρικά μνημόσυνα τῶν ἡρώων μας καί νά προβάλονται ὡς πανανθρώπινα σύμβολα γνήσιου καί ἄδολου πατριωτισμοῦ.
Γιά μᾶς τούς Ἕλληνες ἡ Ἅλωση ὑπῆρξε μιά κρισιμότατη στιγμή μας. Γιατί ἄρχισε γιά μᾶς μιά περίοδος μακρᾶς δοκιμασίας μέ μειωμένες ὅλες τίς δυνάμεις μας. Ἄν οἱ ψυχικές καί πνευματικές δυνάμεις τῶν ὑπόδουλων προγόνων μας δέν ἦσαν ἀκμαῖες, εἶναι ἀμφίβολο ἄν θά μποροῦσε τό Γένος νά ξεπεράσει τίς συνέπειες τῆς πτώσης, ὅπως συνέβη μέ ἄλλους λαούς στήν ἱστορία. Ἡ ἐμμονή ὅμως στήν ὀρθόδοξη παράδοση, καί μέσω αὐτῆς στήν ἑλληνικότητα. κρατοῦσε δεμένο τό Γένος μέ τίς ζωτικές πηγές του.
Μετά τήν Ἅλωση εἰσερχόμαστε σέ ἕνα ἀπόλυτο σκοτάδι. Οἱ ἐξισλαμισμοί προχωροῦν, εἴτε αὐτοί εἶναι βίαιοι εἴτε ἀθρόοι. Κατά τήν περίοδο τῆς Τουρκοκρατίας, σ᾿ αὐτή τή δύσκολη ἐποχή, ἕνα καί μόνο ἀνάχωμα καί μία μόνη δύναμη, μποροῦσε νά ἀνακόψει τό κύμα τοῦ ἀφελληνισμοῦ καί τοῦ βίαιου ἤ καί ἀθρόου μερικές φορές ἐξισλαμισμοῦ πού συνεχῶς διογκονώταν⋅ μιά δεινή κατάσταση πού γνωρίζουμε ὅτι ἦταν ἀποτελέσματα τῆς μακραίωνης σκλαβιᾶς, τῆς βίας, καί τῆς παντοειδοῦς καταπίεσης τῶν Ρωμηῶν ἀπό τούς ὀθωμανούς κατακτητές. Αὐτό τό ἀνάχωμα καί ἡ δύναμη ἦταν οἱ ἅγιοι Νεομάρτυρες.
[…] Ταπεινά φρονοῦμε ὅτι οἱ ἅγιοι Νεομάρτυρες θά μᾶς καταστήσουν ἀναπολόγητους ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, ἄν δέν διαφυλάξουμε τήν ὀρθόδοξη πίστη μας ζωντανή καί ἀκμαῖα, καί μάλιστα, σέ μία ἐποχή πού, τουλάχιστον φανερά ἐδῶ στήν πατρίδα μας, δέν μᾶς διώκει κανείς. Ὁ κίνδυνος αὐτός εἶναι μεγάλος, καθώς ὅλοι μας χαλαρώσαμε στήν ἐποχή μας, μεταθέσαμε τήν πίστη ἀπό τό ἐπίκεντρο πού ἦταν, στό περιθώριο τῆς ζωῆς, τήν περιορίσαμε κυρίως σέ φολκλορικό στοιχεῖο τῆς παράδοσής μας, ξεχνώντας ὅτι ἀληθινή καί ζωντανή πίστη εἶναι ἡ διαρκής ἐμπειρία τῆς ζωῆς τοῦ Χριστοῦ στή δική μας ζωή, μέσα ἀπό τό μυστηριακό βίωμα καί τή λειτουργική ζωή τῆς Ἐκκλησίας μας. Θά μᾶς καταστήσουν, τέλος, οἱ Νεομάρτυρες ἀναπολόγητους καί ἔναντι τῆς ἱστορίας, γιατί ἡ περιθωριοποίηση τῆς πίστης, ἡ ἀλλοίωση τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ μας φρονήματος μέ τήν ἀκατάσχετη ἐκκοσμίκευση τῶν ἡμερῶν μας, τά δείγματα περιφρόνησης τοῦ θεσμοῦ τῆς Ἐκκλησίας ἀπό τούς κρατοῦντες ἀλλά καί μέρος τοῦ λαοῦ δυστυχῶς, συμβάλλουν ἤδη στήν ἀλλοίωση τῆς ἑλληνικότητάς μας, ἡ ὁποῖα αἰῶνες τώρα ἔχει τίς βάσεις της στήν ὀρθόδοξη παράδοση. Ἄς θυμηθοῦμε ὅσα προαναφέραμε, ὅτι Ἐκεῖνοι, οἱ ἅγιοι Νεομάρτυρες, μέ τό μαρτύριό τους, συνέβαλαν στήν ἀναθέρμανση καί στήν ἐνδυνάμωση τῆς ἑλληνικότητας τῶν ὑπόδουλων προγόνων μας.Ἡ Ἐκκλησία μας δέν προβάλλει τούς ἁγίους Νεομάρτυρες, ἁπλά γιά νά λαμπρύνει τό τελετουργικό της ἤ γιά νά τούς τιμήσει μέ ἰδιαίτερες ἑορταστικές καί λατρευτικές ἐκδηλώσεις. Ὁ κύριος λόγος τῆς προβολῆς καί τοῦ ἑορτασμού τους, ὅπως καί ὅλων τῶν Ἁγίων, εἶναι παιδαγωγικός καί ἁγιαστικός. Οἱ πιστοί διδάσκονται τά κατορθώματα τῶν μαρτύρων, γιά νά εἶναι ἕτοιμοι, ἄν χρειασθεῖ, νά τούς μιμηθοῦν.
[…] Καί σήμερα, παρόλες τίς ἀντιξοότητες ἡ Ρωμηοσύνη ζεῖ. Μέ τή βοήθεια τοῦ Κυρίου, τίς πρεσβεῖες τῆς Κυρίας Θεοτόκου καί τῶν ἁγίων Νεομαρτύρων, θά συνεχίσει νά ὑπάρχει. Θά ζεῖ τήν ἐν Χριστῷ ἐλευθερία. Θά ἀναπνέει τό ἄρωμα τῆς θεοφρούρητης Πόλης. Θά συνεχίσει νά ζεῖ χάρη στίς θυσίες τῶν ἁγίων νεομαρτύρων καί τῶν ὁσίων της.Ἀποσπάσματα ἀπό τή διάλεξη τοῦ συγγραφέα στό Πνευματικό Κέντρο τοῦ ἱεροῦ Προσκυνήματος Παναγίας Χαρακιανῆς Ρεθύμνου στίς 20 Ἰουνίου 2024. Ὁ π. Πατάπιος, προσκεκλημένος τοῦ μητροπολίτου Ρεθύμνης Προδρόμου, ὁ ὁποῖος καί παρεβρέθη στήν ἐκδήλωση, πραγματοποίησε τήν ὁμιλία του στό πλαίσιο τῶν λαμπρῶν ἑορτασμῶν τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Ρεθύμνης καί Μυλοποτάμου γιά τήν ἐπέτειο 200 ἐτῶν ἀπό τό μαρτύριο τῶν ἐν Ρεθύμνῃ τεσσάρων ἁγίων Νεομαρτύρων, Γεωργίου, Ἀγγελῆ, Μανουήλ καί Νικολάου (+1824). Τήν ἐκδήλωση, στήν ὁποία συμμετεῖχε πολλοί πιστοί, συντόνισε ὁ καθηγούμενος τῆς μονῆς Τιμίου Προδρόμου Μπαλί Ρεθύμνου, ἀρχιμ. Παρθένιος.
