Άγιος Αρτέμιος ο Μεγαλομάρτυρας: Ο Άγιος Αρτέμιος είναι άγιος της Ορθόδοξης Εκκλησίας, του οποίου αγνοούμε μαρτυρίες περί του βίου του. Συνήθως συγχέεται με τον Δούκα και Αυγουστάλιο της Αιγύπτου, ο οποίος έδρασε την ίδια εποχή, αλλά κάτι τέτοιο οφείλεται σε σύγχυση. Πιθανώς ήταν ο άνθρωπος ο οποίος μετέφερε τα λείψανα των Αγίων Ανδρέα, Λουκά και Τιμοθέου στην Κωνσταντινούπολη.

Άγιος Αρτέμιος ο Μεγαλομάρτυρας: Μεγάλη γιορτή της ορθοδοξίας σήμερα 20 Οκτωβρίου

Κατά το μαρτύριο του Αγίου Αρτεμίου, το οποίο συνεγράφη από το Συμεών το Μεταφραστή, ο Άγιος Αρτέμιος είναι μάρτυρας της Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Έζησε κατά τον 4ο αιώνα ως στρατιωτικός και αξιωματούχος της Βυζαντινής πολιτείας και παρέδωσε μαρτυρικώς τη ζωή του στην Αντιόχεια.

Το πότε γεννήθηκε και που δεν αναφέρεται. Αναφέρεται όμως πως κατετάγη από μικρή ηλικία στο στρατό και πως έλαβε μέρος στη μεγάλη νίκη του Μεγάλου Κωνσταντίνου επί του Μαξεντίου στη Μουλβία γέφυρα το 312. Επί Κωνστάντιου, τον οποίο φαίνεται να γνώριζε προσωπικά, έλαβε το αξίωμα του πατρικίου και διορίστηκε Δούκας και Αυγουστάλιος της Αιγύπτου.

Ο Κωνστάντιος μάλιστα τον έθεσε υπεύθυνο για τη μεταφορά των λειψάνων των Αγίων Ανδρέα, Λουκά και Τιμόθεου.

Κατά την εποχή που ο Ιουλιανός έλαβε μέτρα ενάντια στους χριστιανούς, ο Αρτέμιος κινήθηκε προς την Αντιόχεια όπου έλεγξε με σφοδρότητα τον Αυτοκράτορα, ενώ κατέστρεψε και είδωλα.

Ένεκα της ενέργειάς του αυτής συνελήφθη και μαστιγώθηκε, ενώ υπέστη και άλλα βασανιστήρια. Τελικώς παρέδωσε τη ζωή του αποκεφαλιζόμενος στις 20 Οκτωβρίου του 362.

Το πρόβλημα και οι ιστορικές μαρτυρίες περί του Αρτεμίου Δούκα και Αυγουσταλίου της Αιγύπτου

Όπως είναι γνωστό τα συναξάρια αποτελούν περιγραφές του βίου των Αγίων οι οποίες ως στόχο έχουν να οικοδομήσουν τους πιστούς.

Έτσι ορισμένες φορές δε λείπουν υπερβολές και ανακρίβειες, διότι ως σκοπό δεν έχουν να εξιστορήσουν απλώς τα ιστορικά γεγονότα αλλά να τα ερμηνεύσουν στα πλαίσια της νέας πραγματικότητας που έφερε η Ανάσταση του Χριστού. Γι αυτό και δεν περιορίζονται στην απλή αφήγηση των γεγονότων αλλά προχωρούν και στην υπεριστορική ερμηνεία τους προβάλλοντας το υπέρλογο της παρουσίας του Θεού στη ζωή των Αγίων.

Στην προκειμένη περίπτωση όμως έχουμε δύο περαιτέρω σημαντικά ιστορικά προβλήματα. Το πρώτο έγκειται στο ότι ο Ρόδιος μοναχός Ιωάννης φαίνεται να ταύτισε πρώτος το βίο του Αγίου Αρτεμίου, με το βίο του Δούκα και Αυγουστάλιου Αρτεμίου (με αποτέλεσμα να υιοθετηθεί στη συνεχεία από τον Συμεών).

Το δεύτερο έγκειται στο γεγονός ότι ο ίδιος ο Συμεών ο Μεταφραστής με το έργο του, προκάλεσε σημαντικό και ανεπανόρθωτο πρόβλημα στην προσπάθεια να εξακριβωθούν βίοι όπως του Αγίου Αρτεμίου, καθώς κατά την γενική αναθεώρησή των συναξαριών που πραγματοποίησε και εξαιτίας της καθολικής επικράτησης αυτών έκτοτε, απωλέσθηκαν σχεδόν στη συντριπτική τους πλειοψηφία τα παλαιότερα χειρόγραφα, αφού πέρασαν σε αχρησία.

Ιστορικές μαρτυρίες

Ο αξιωματούχος Αρτέμιος, ήταν δούκας και αυγουστάλιος στην περιοχή της Αιγύπτου, πρόσωπο με πολιτική αλλά και στρατιωτική εξουσία.

Σε πηγές που αφορούν τον 4ο αιώνα, καταγράφεται μάλλον ως αρειανιστής. Ο Αμμιανός Μαρκελλίνος, στην ιστορία του (22,11,3-11), αναφέρεται στον Αρτέμιο ως εξής:

«οι Αλεξανδρινοί που έμαθαν το θάνατο του Αρτεμίου, για τον οποίο φοβούταν, μήπως, καθώς είχε απειλήσει, ξαναγυρίση με την εξουσία να κακοποίηση πολλούς […] έστρεψαν την οργή τους εναντίον του επισκόπου Γεωργίου […] μόλις διαδόθηκε ξαφνικά το χαρμόσυνο άγγελμα, ότι ο Αρτέμιος πέθανε, όλος ο όχλος, παρασυρμένοι από την ανέλπιστη χαρά και βρυχώμενοι με άγριες κραυγές, ώρμησαν στο Γεώργιο, τον άρπαξαν, τον κακοποίησαν με διάφορα βασανιστήρια…».
Επίσης, σε επιστολή του αυτοκράτορα Ιουλιανού, σημειώνονται τα εξής για τον Αρτέμιο (ο οποίος ονομάζεται «στρατηγός της Αιγύπτου») και τη σχέση του με τον αρειανιστή επίσκοπο Γεώργιο:

«Πέστε μου, σας εξορκίζω στο όνομα του Σάραπη, για ποια αδικήματα κατηγορείτε τον Γεώργιο;

Πρώτα βέβαια θα μου πείτε πως ερέθισε εναντίον σας τον μακαρίτη Κωνστάντιο, έπειτα πως εισήγαγε στην ιερή πόλη στρατό και πως ο στρατηγός της Αιγύπτου κατέλαβε τον αγιότατο ναό του θεού και κατέστρεψε τα αγάλματα, τα αφιερώματα και τα κοσμήματα των ιερών.

Σεις φυσικά αγανακτήσατε και προσπαθήσατε να υπερασπίσετε τον θεό ή καλύτερα τους θησαυρούς του θεού και ο άνθρωπος αυτός φέρθηκε άδικα, παράνομα και με ασέβεια και τόλμησε να ρίξει εναντίον σας τους στρατιώτες του…».
Για τον θάνατο του αξιωματούχου Αρτεμίου μαθαίνουμε από τον Θεοδώρητο Κύρου, ο οποίος βέβαια δεν αναφέρει ότι επρόκειτο για άγιο:

«Και Αρτέμιον δε (στρατηγός δε ούτος των εν Αιγύπτω στρατιωτών εγεγόνει), επειδή πλείστα των ειδώλων συνέτριψε την αρχήν εκείνην εν τοις Κωνσταντίου χρόνοις λαχών, ου μόνον των όντων εγύμνωσεν αλλά και της κεφαλής το λοιπόν εστέρησε σώμα».
Από τα παραπάνω διαπιστώνεται ότι ο Αρτέμιος αυτός δεν ανήκε στους ομοουσιανούς, δηλαδή τους Ορθοδόξους αλλά στους Αρειανιστές. Και είναι φυσικό, εφόσον ένα τόσο σημαντικό διοικητικά πρόσωπο, έπρεπε να ήταν της απολύτου εμπιστοσύνης ενός ακραίου υποστηρικτή του Αρειανισμού, όπως ήταν ο Κωνστάντιος, σε μία εποχή που προσπαθούσε να επιβάλλει στην Αυτοκρατορία τον Αρειανισμό, ακόμα και δια της βίας.

Άγιος Αρτέμιος ο Μεγαλομάρτυρας: Μεγάλη γιορτή της ορθοδοξίας σήμερα 20 Οκτωβρίου

Η μή ταύτιση των δύο προσώπων

Σύμφωνα με το σχετικό άρθρο της Θρησκευτικής και Ηθικής Εγκυκλοπαίδειας, το ζήτημα της ταύτισης του μεγαλομάρτυρα Αρτεμίου με τον αρειανιστή αυγουστάλιο οφείλεται σε παρεξήγηση που ξεκίνησε από τον Ιωάννη Μοναχό, ο οποίος απέδωσε στον άγιο Αρτέμιο τα αξιώματα του αρειανιστή διοικητή. Τελικά όμως:

«Ο Αρτέμιος ούτος [ενν. ο άγιος] δεν πρέπει να συγχέηται προς τον ομώνυμόν του πατρίκιον, τον δούκα και αυγουστάλιον κατασταθέντα εν Αιγύπτω, όστις φανατικός ων αρειανός και συνασπισθείς μετά του επιβάτου του Αλεξανδρινού θρόνου Γεωργίου […] είχε διώξει τους ορθοδόξους και τους εθνικούς, θανατωθείς κατόπιν επί Ιουλιανού του Παραβάτου, διά την προς τους δευτέρους πολιτείαν του.

Η σύγχυσις αύτη οφείλεται εις τον βίον του Αρτεμίου, τον οποίον συνέθεσε κατά τον Θ΄ αιώνα ο Ρόδιος μοναχός Ιωάννης […] Ο Αρτέμιος ούτος είναι πιθανώτατα εκείνος, όστις ανεκόμισεν εξ Αχαίας το λείψανον του αποστόλου Ανδρέου, ως και το του αποστόλου Λουκά, εις Κωνσταντινούπολιν.».

Η ταύτιση των δύο προσώπων

Κατά μια άλλη άποψη, ο Άγιος Αρτέμιος είναι το ίδιο πρόσωπο με τον στρατιωτικό διοικητή της Αιγύπτου. Όπως αναφέρει ο David Woods στο έργο του Ιωάννη του Ρόδιου, του μοναχού ο οποίος συνέγραψε το βίο του Αγίου Αρτεμίου, οι ιστορικές μαρτυρίες που βρίσκονται στην περιγραφή του, είναι πλήρως συμβατές με την πραγματική ιστορική πραγματικότητα της εποχής.

Από αυτό συνεπάγεται πως το έργο του έχει βασιστεί σε παλαιότερη πηγή και αυτή είναι του Αρειανιστή ιστορικού Φιλοστοργίου. Με την ίδια υπόθεση συμφωνεί και η Pauline Allen. Έτσι σύμφωνα με τους δύο ερευνητές, ο Δούκας και Αυγουστάλιος Αρτέμιος ήταν το ίδιο πρόσωπο, το οποίο κλήθηκε να μεταφέρει τα λείψανα των Αγίων Ανδρέα και Λουκά.

Σύμφωνα επίσης με τον ιστορικό N. Bynes, ο Αρτέμιος πιθανώς ήταν ένας Αρειανός άγιος, όπως περιγράφεται μέσα από τον Φιλοστόργιο και τον Ευνόμιο. Σαν μάρτυρας και άγιος μάλιστα τιμήθηκε απο την Ορθόδοξη Εκκλησία από τα μέσα του 7ου αιώνα και μετά, ουσιαστικά τρεις αιώνες ύστερα από το θάνατό του.

Το αξιοπρόσεκτο σε αυτή την υπόθεση είναι πως δεν αναφέρεται καθόλου από την εκκλησιαστική ιστορία του Σοζωμενού, κάτι που όμως μπορεί να ερμηνευθεί ως άρνηση του Σοζωμενού να μεταφέρει την τιμητική περίπτωση δύο Αρειανών Αγίων [Μιλά και για τον Μερκούριο].

Έτσι περιγράφει την ιστορία του, αλλά δεν αναφέρει ποτέ το όνομά του. Τελικά ο N. Bynes αναφέρει πως, χωρίς να έχει κάποια απόδειξη για τις υποθέσεις του, πιθανώς ο Αρτέμιος έγινε Άγιος αργότερα όταν πλέον έφυγε από πάνω του το στίγμα της αίρεσης, με αποτέλεσμα να αποκατασταθεί στην παλαιά του θέση στο θρύλο[.

 

Εκκλησία Online
Αποστολή
Αξιολόγηση επισκεπτών 0 (0 ψήφοι)

Προσθήκη σχολίου

Το email είναι ήδη εγγεγραμμένο στην ιστοσελίδα. Παρακαλώ συνδεθείτε ή ξαναπροσπαθήστε.

Δώσατε λάθος όνομα ή κωδικό

Sorry, you must be logged in to post a comment.