Οι Άγιοι Δέκα Μάρτυρες της Κρήτης υπήρξαν μια ομάδα χριστιανών μαρτύρων που υπέφεραν και μαρτύρησαν για την πίστη τους τον 3ο αιώνα μ.Χ., κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Ρωμαίου αυτοκράτορα Δέκιου. Η ιστορία τους είναι χαρακτηριστική για την πίστη, την ανδρεία και την αφοσίωση τους στο Χριστό, παρά τα φρικτά βασανιστήρια και την τραγική τους κατάληξη.
Άγιοι Δέκα Μάρτυρες: Μεγάλη γιορτή της ορθοδοξίας σήμερα 23 Δεκεμβρίου
Οι Δέκα Μάρτυρες καταγόταν από διάφορες περιοχές της Κρήτης. Ο Θεόδουλος, ο Σατορνίνος, ο Εύπορος, ο Γελάσιος και ο Ευνικιανός προέρχονταν από τη Γορτυνία, ο Ζωτικός από την Κνωσό, ο Αγαθόπους από το λιμάνι Πανούρμου, ο Βασιλειάδης (ή Βασιλείδης) από την Κυδωνιά, και οι Ευάρεστος και Μόβιος (ή Πόμπιος ή Πόντιος) από το Ηράκλειο. Όλοι τους με ζήλο διακόνησαν το Ευαγγέλιο και κήρυτταν την πίστη τους, γεγονός που τους έκανε στόχους διωγμού από τις ρωμαϊκές αρχές.
Οι μάρτυρες καταγγέλθηκαν στον έπαρχο της Κρήτης, ο οποίος φέρει το ίδιο όνομα με τον αυτοκράτορα Δέκιο. Αρχικά, ο έπαρχος προσπάθησε να τους παρασύρει με υποσχέσεις για υλικές απολαύσεις και εγκόσμιες ηδονές, αλλά, βλέποντας την ακατάβλητη πίστη τους, διέταξε να τους μαστιγώσουν και στη συνέχεια να τους λιθοβολήσουν.
Αν και υπέστησαν φρικτά βασανιστήρια, οι Άγιοι Μάρτυρες υπέμειναν με γενναιότητα και αφοσίωση στην πίστη τους, αντλώντας δύναμη από τα λόγια του Ψαλμού: «Ἀνδρίζεσθε καὶ κραταιούσθω ἡ καρδία ὑμῶν, πάντες οἱ ἐλπίζοντες ἐπὶ Κύριον» (Ψαλμός Λ’ στ. 25), δηλαδή να είναι γενναίοι και να έχουν ατρόμητη καρδιά, ελπίζοντας στον Κύριο. Στο τέλος, ο έπαρχος διέταξε την αποκεφαλίσής τους, και οι Δέκα Μάρτυρες μαρτύρησαν με θάρρος και πίστη, καταφέροντας να παραμείνουν αμετάπειστοι στην πίστη τους μέχρι το τέλος της ζωής τους.
Η θυσία τους τιμάται ιδιαίτερα στην Εκκλησία και η μνήμη τους γιορτάζεται την 23η Δεκεμβρίου.
Ἀπολυτίκιον
Ἦχος γ’. Τὴν ὡραιότητα.
Τὴν πολυθαύμαστον Κρήτην τιμήσωμεν, τὴν ἐξανθήσασαν ἄνθη τὰ τίμια, τοὺς μαργαρίτας τοῦ Χριστοῦ, Μαρτύρων τοὺς ἀκρέμονας. Δέκα γὰρ ὑπάρχοντες, ἀριθμῷ οἱ μακάριοι, δύναμιν μυρίοπλον τῶν δαιμόνων κατήσχυναν· διὸ καὶ τοὺς στεφάνους ἐδέξαντο, Μάρτυρες Χριστοῦ οἱ καρτερόψυχοι.
