Χρυσόστομος Τσοκώνας: ο πρώτος νεκρός ιερέας στο Έπος του ′40

Τόσο στο Αλβανικό μέτωπο, όσο και στα χρόνια της Κατοχής, εκατοντάδες κληρικοί βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή και όχι μόνο πολέμησαν, αλλά έχυσαν το αίμα τους για την Πατρίδα, θυσιάζοντας τον εαυτό τους, υπερασπιζόμενοι την ελευθερία του Έθνους.

Δύο και μόνο φράσεις από εγκύκλιο της Ελληνικής Εκκλησίας στα χρόνια εκείνα, αρκούν για να καταδείξουν το φρόνημα και το πνεύμα της: «Ως γνωστόν, το έθνος εκηρύχθη εν επιστρατεύσει… Εις την πρόσκλησιν ταύτην δεν πρέπει να υστερήση ο ιερός κλήρος, ο οποίος εις πάσαν εθνικήν περιπέτειαν πρωταγωνίστησεν».

Η Ορθοδοξία και σ’ αυτή τη δύσκολη στιγμή στάθηκε στο πλευρό του λαού, προκειμένου οι βάρβαροι κατακτητές να μην υποδουλώσουν την ψυχή των Ελλήνων.

Δεν ήταν μόνο η ενθάρρυνση και η εμψύχωση των στρατιωτών και οι μάχες στα Αλβανικά βουνά, δεν ήταν μόνο τα συσσίτια, δεν ήταν μόνο το σμίλευμα της ενότητας, δεν ήταν μόνο η συγκράτηση της ταυτότητας, ήταν και η θυσία.

Πολλά τα παραδείγματα απ’ όλες τις Μητροπόλεις της Ελλάδας, αναφέρονται λίγα, τα πιο χαρακτηριστικά από αυτά.

Σ’ έναν περιποιημένο τάφο, στο προαύλιο της Παναγίας της Εκκλησίας στο Δελβινάκι, υπάρχει μια λιτή επιγραφή: “ΑΡΧΙΜΑΝΔΡΙΤΗΣ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ ΤΣΟΚΩΝΑΣ – ΕΠΕΣΕ ΥΠΕΡ ΠΑΤΡΙΔΟΣ – 25/11/1940”.

Από το Δελβινάκι η καταγωγή του αρχιμανδρίτη Χρυσόστομου Τσοκώνα, που πριν τον πόλεμο ζούσε και ιερουργούσε στη Λευκάδα, όταν ήρθε η ώρα, βρέθηκε με ήρεμο θάρρος μπροστά στη “δοκιμασία” του δικού του εθνικού παρόντος.

Πάνω από τα όνειρά του έβαλε την αξιοπρέπεια της Πατρίδας, και απερίσπαστος, χωρίς προσωπικές φιλοδοξίες, έφτασε στο τέρμα, που ήταν η θυσία, ωστόσο την ίδια στιγμή ασπάστηκε την αθανασία.

Πέρα από τη νίκη του Έθνους, επιθυμεί διακαώς και την επιστροφή των ανθρώπων στο Χριστό.

Ως στρατιωτικός ιερέας του 40ου Συντάγματος Ευζώνων Άρτας, στυλώνεται ήρωας και πρόμαχος.

Στις 14 Οκτωβρίου του 1940 επισκέφτηκε μονάδα στο Δεσποτικό Ιωαννίνων και γράφει: “Ωμίλησα και πάλιν περί των βαθυτέρων αιτιών της σημερινής πολεμικής θεομηνίας (σ.σ.:είχε ξεσπάσει ο β΄ παγκόσμιος πόλεμος στην Ευρώπη). Από πνευματικής απόψεως δοκιμάζω πολλούς πειρασμούς. Άλλο όπλο αποκρούσεως δεν έχω, εκτός της προσευχής. Έχω πεποίθηση ότι ο Κύριος δεν θα με εγκαταλείψη, θα με ενισχύση να εξέλθω νικητής εις τον αγώνα αυτόν και να εκπληρώσω το καθήκον μου και την αποστολήν μου”.

Ο πόλεμος ξεσπά και στην Ελλάδα με την απρόκλητη επίθεση των Ιταλών. Ο π. Χρυσόστομος στην πρώτη γραμμή άμυνας.

Στις 5 Νοεμβρίου του 1940, στο χωριό Δραγωμή, καταγράφει στο ημερολόγιό του:”Από μακριά ακούεται ο βόμβος αεροπλάνων… Ακούονται κατά το Καλπάκιο οι κρότοι των πολυβόλων και των βομβών, που εκρήγνυνται. Δεν πρέπει, όμως, να φοβούμαι, πρέπει να δίνω θάρρος και να ενισχύω τους άνδρας… Ο φόβος άρχισε να μας κυριεύη, αλλά πρέπει να περιμένω τας βόμβας ως δώρα της αγάπης του Χριστού. Δεν έχω αρκετή αγάπη προς τον Χριστόν”.

Όμως , έχει πάρει τη γενναία απόφασή του. Αν είναι να πέσει, κρατώντας την ασπίδα του χρέους, ας πέσει. Και έπεσε “υπέρ βωμών και εστιών”. Πέρασε απ’ το ‘να φως, αυτό της υπεράσπισης της πατρώας γης, στ΄ άλλο φως, της αιώνιας ζωής. Και τα βλέφαρά του τα σφάλισε η ηλιαχτίδα της ελευθερίας.

Στις 25 Νοεμβρίου του 1940, κοντά στο Περιστέρι Ιωαννίνων, τον χτύπησε μια ιταλική βόμβα από αεροπλάνο, ένα βλήμα του έκοψε το πόδι και άλλα 3-4 του τρύπησαν το θώρακα, και σύρθηκε μέχρι το κορμό μιας αγραχλαδιάς, ακούμπησε το κεφάλι του και παρέδωσε το πνεύμα του.

Ήταν μόλις 27 ετών. Και έγινε ο πρώτος νεκρός ιερωμένος του πολέμου του ’40.

Η αγάπη του για την υπεράσπιση της γης των πατέρων του από την ξένη επιβουλή και με την πεποίθηση ότι οι Έλληνες είχαν το δίκαιο με το μέρος τους, του έδινε την παρρησία να προσεύχεται ολόθερμα στον Κύριο και την Παναγία, τη Σκέπη των αδικουμένων για τη νίκη.

Χωρίς να μισεί τους εισβολείς… Τέτοια αγάπη, τέτοια ταπείνωση… Κήδευε ακόμη και τους Ιταλούς. Αναφέρει στο ημερολόγιό του: “Εις το Εκκλησοχώρι θα κηδεύσω τον αποθανόντα Ιταλόν τραυματίαν, που είχεν αποθάνει κατά τας 3 το βράδυ…

Ο ατυχής έκειτο εις το νεκροκρέββατον του χωρίου εντός του γυναικωνίτου. Ήταν νέος με πλούσια και αρμονικά χαρακτηριστικά…

Του εψάλαμεν με τον Κώστα όχι πλήρη την νεκρώσιμον ακολουθίαν και τον εθάψαμε εις την γωνίαν του κοιμητηρίου, να έχη ανάπαυσιν κάτω από τη σκιά του πουρναριού. Άγνωστος.

Δεν ημπορέσαμεν να μάθωμεν το όνομά του. Οι δικοί του θα τον περιμένουν να επιστρέψει και ζήτημα είναι αν μάθουν ποτέ που κείται το σώμα του, Ο Θεός να αναπαύση την ψυχή του…”.

Διαβάστε και δείτε σε βίντεο για την εμφάνιση της Παναγίας στους Έλληνες στρατιώτες στο μέτωπο του πολέμου το 1940.

Άλλοι πεσόντες ιερείς

Πολεμώντας γενναία, χωρίς φόβο, αλλά με καρδιά γεμάτη θάρρος και αυταπάρνηση, ο αρχιμανδρίτης Ιερόθεος Μπαζιώτης, δημοδιδάσκαλος και εφημέριος στο ναό του Αγίου Νικολάου Ναυπλίου, που επιστρατεύθηκε και τοποθετήθηκε ως υπολοχαγός στο 670 Σύνταγμα Πεζικού, έπεσε μαχόμενος.

Στις 12 Ιουνίου 1940, στο Πόγδαρετς, χτυπήθηκε, ενώ προχωρούσε μπροστά από τους άλλους στρατιώτες, από ιταλικό βόλι.

Μεγάλο δράμα έζησε ο ιερέας του χωριού Σπαθαραίοι Θεσπρωτίας Σπυρίδων Νούτσης.

Και τι δεν του έκαναν με πολύ μίσος οι «Τσάμηδες», έχοντας τη βοήθεια των Ιταλών.

Του έκοψαν τα αυτιά, του έβγαλαν τα μάτια και του κατακρεούργησαν το σώμα.

Και όμως, έστω και σ’ αυτή την κατάσταση, την ώρα, που ξεψυχούσε, φώναξε με όση δύναμη του είχε απομείνει στα πνευμόνια του: «Εδώ είναι Ελλάδα και Ελλάδα θα παραμείνει».

Η φωνή του έγινε κραυγή διαμαρτυρίας, και η κραυγή διαμαρτυρίας έγινε ιαχή ελπίδας, που την αντιλάλησε με το θάνατό του.

Ακόμη ο μαρτυρικός παπαδάσκαλος Δημήτριος Βαστάκης, στο Μεγάλο Χωριό Ευρυτανίας, δεν φτάνει, που είδε να σκοτώνουν οι Ιταλοί τη γυναίκα του και τα τέσσερα παιδιά του.

Η τραγωδία ολοκληρώθηκε με τη σύλληψη του ίδιου το 1942, τα απάνθρωπα βασανιστήριά του και την ατιμωτική εκτέλεσή του.

Ακόμη ένα, από τα πολλά, αποτρόπαιο φονικό έγινε σε βάρος του ιερέα στην Άρτα Λάμπρου Σταμάτη, που τον πυροβόλησαν, ενώ κρατούσε στα χέρια του το Ευαγγέλιο στον περίβολο του ναού.

Δεν αρκέστηκαν μόνο σ’ αυτόν, αλλά σκότωσαν την πρεσβυτέρα του και τα δύο ανήλικα παιδιά του, ενός έτους και έξι ετών.

Γνωρίζετε πόσοι και ποιοι ήταν οι κληρικοί που έδωσαν τη ζωή τους στον πόλεμο του 1940;

Αγνή φιλοπατρία και πίστη

Όπλα των ηρώων του ’40 δεν ήταν μόνο τα πολεμικά τυφέκια, αλλά και η φιλοπατρία η θερμή, η στοργή προς τα αιματοποτισμένα ελληνικά χώματα, που έκρυβαν τα κόκκαλα των προγόνων του.

Ο ενθουσιασμός τους, ο οποίος δεν γνώριζε τι πάει να πει εμπόδια.

Αισθάνονταν τις δύσκολες εκείνες στιγμές την “Ελευθερώτρια” να τους σκεπάζει και η πίστη και η ευσέβειά τους ήταν το ηθικό στήριγμά τους.

Με αυτά τα όπλα έδειξαν ότι ξέρουν να μάχονται και να χαράζουν αποφασιστικά το δρόμο του ηρωισμού και της αξιοπρέπειας.

Τότε, το 1940, η ψυχή των Ελλήνων φάνηκε πέρα ως πέρα Ελληνική. Πιστή ψυχή.

Η Ορθόδοξη πίστη και η αγνή φιλοπατρία είναι η ανίκητη δύναμή μας.

Αυτά δημιούργησαν το 1940, αυτά μπορούν κι άλλα το ίδιο σπουδαία και σπουδαιότερα ακόμη να δημιουργήσει.

π ΗΛΙΑΣ ΜΑΚΟΣ

Διαβάστε επίσης πως ένα «Πάτερ ημών» έσωσε τη ζωή εκατοντάδων στρατιωτών.