Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή ή αλλιώς η Σαρακοστή[Σημ. 1] που σημαίνει «Μεγάλες 40 Ημέρες», είναι η σημαντικότατη περίοδος νηστείας στο εκκλησιαστικό ημερολόγιο των Ορθοδόξων Χριστιανών, η οποία προετοιμάζει τους Χριστιανούς για τη μεγαλύτερη εορτή του εκκλησιαστικού ημερολογίου, το Πάσχα. Είναι η αρχαιότερη από τις μεγάλες νηστείες της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Καθιερώθηκε τον 4ο αιώνα. Αρχικά διαρκούσε έξι εβδομάδες ενώ αργότερα, έγιναν 7.
Αντίστοιχα με τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή των Ορθοδόξων Χριστιανών,[Σημ. 2] υπάρχει νηστεία σαράντα ημερών στη Δυτική Χριστιανοσύνη.[Σημ. 3] Υπάρχουν κάποιες διαφορές στον υπολογισμό της σαρακοστής (πέραν του υπολογισμού της ημέρας του Πάσχα) και το πώς αυτή ασκείται τόσο λειτουργικά στη δημόσια λατρεία της εκκλησίας όσο και ατομικά.
Εκφράσεις
Η Σαρακοστή περιλαμβάνει συνήθως ολόκληρο τον μήνα Μάρτιο. Χαρακτηριστική είναι η ελληνική ερωτηματική δημώδης έκφραση «Λείπει ο Μάρτης από τη Σαρακοστή;», που συνηθίζεται να λέγεται σκωπτικά για πρόσωπα τα οποία αρέσκονται να παίρνουν μέρος σε κάθε συμβάν.
Διάρκεια – διαφορές από τη Δυτική Εκκλησία
Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή κατά τον Μάρτιο/Απρίλιο του 2011, με σημειωμένες τις ημέρες. Οι ακριβείς ημερομηνίες ποικίλουν κάθε έτος.
Μετάφραση:
* Αριστερά ………………………………………………….. * Δεξιά
Forgiveness Sunday = Κυριακή της Συγχώρεσης[Σημ. 4].. Cheesefare Week = Κυριακή του Τυροφάγου ή της Τυρινής (σε αντίθεση με την Εβδομάδα του Τυροφάγου ή της Τυρινής στη Δυτική Εκκλησία)
Clear Monday = Καθαρά Δευτέρα …………………….. Clean Week = Καθαρή Εβδομάς
Great Lent = Μεγάλη Τεσσαρακοστή …………………. Triumph of Orthodoxy = Κυριακή της Ορθοδοξίας
Holy Week = Μεγάλη Εβδομάδα ………………………. Saturdays of the Dead = Σάββατα των Ψυχών (Ψυχοσάββατα)
……………………………………………………………………. Veneration of the Cross = Της Σταυροπροσκυνήσεως
……………………………………………………………………. Saturday of Akathist = Παρασκευή του Ακάθιστου Ύμνου (σε αντίθεση με το Σάββατο του Ακάθιστου Ύμνου στη Δυτική Εκκλησία)
……………………………………………………………………. Lazarus Saturday = Σάββατο του Λαζάρου
17 Major occasions = 17 Μεγάλες Ακολουθίες ……. Palm Sunday = Κυριακή των Βαΐων
20 Other occasions = 20 Άλλες ημέρες …………….. Pascha (Easter) = Κυριακή του Πάσχα (Ανάσταση).
Μια διαφορά μεταξύ της Ορθόδοξης Εκκλησίας και της Δυτικής Εκκλησίας, είναι ο υπολογισμός της ημερομηνίας του Πάσχα (βλέπε Ορθόδοξο Πασχάλιο). Τις περισσότερες χρονιές, το Πάσχα των Ορθοδόξων “πέφτει” μετά το Πάσχα των Καθολικών και μπορεί να φτάσει έως και πέντε εβδομάδες αργότερα· σποραδικά, οι δύο ημερομηνίες συμπίπτουν. Όπως και με τη Σαρακοστή των Δυτικών, η Μεγάλη Τεσσαρακοστή διαρκεί σαράντα ημέρες, αλλά σε αντίθεση με τους Δυτικούς, προσμετρώνται και οι Κυριακές.
Επισήμως, η Μεγάλη Τεσσαρακοστή αρχίζει την Καθαρά Δευτέρα, επτά εβδομάδες πριν το Πάσχα (η Τετάρτη της τέφρας (Ash Wednesday)[Σημ. 5] δεν παρατηρείται στην Ανατολική Εκκλησία) και διαρκεί για 40 συνεχόμενες ημέρες, ολοκληρώνοντας με την Προηγιασμένη Θεία Λειτουργία της Παρασκευής την Έκτη Εβδομάδα. Η επόμενη ημέρα, ονομάζεται το Σάββατο του Λαζάρου, που είναι η ημέρα πριν την Κυριακή των Βαΐων (συνεπώς, στην περίπτωση που οι ημερομηνίες του Πάσχα συμπίπτουν, η Καθαρά Δευτέρα είναι δύο ημέρες πριν από την Τετάρτη της τέφρας).[Σημ. 6]
Η νηστεία συνεχίζεται καθ’ όλη την επόμενη εβδομάδα, την Αγία και Μεγάλη Εβδομάδα (γνωστή και ως Εβδομάδα των Παθών ή Αγία Εβδομάδα ή Μεγάλη Εβδομάδα) και δεν τελειώνει παρά μόνο μετά την Πασχαλινή Αγρυπνία, ενωρίς το πρωί του Πάσχα (Κυριακή του Πάσχα).
