Εκκλησία, (πώς) είδες τις λαοσυνάξεις; Του Νίκου Κοσμίδη. Απόψε εισερχόμαστε, με τον Εσπερινό της Συγχωρήσεως, στο στάδιο της πνευματικής σιωπής και της άσκησης στην ακατακρισία, συντρόφου της νηστείας, όπως θα σημειώσουν οι πνευματικότεροι εξ ημών. Μέσα από την ακατακρισία καλούμαστε να ασκηθούμε και στην αποφυγή της ιεροκατάκρισης, στην οποία συχνά πέφτουμε οι Χριστιανοί.
Μένει λίγος χρόνος, όμως, για να καταθέσουμε στην αγάπη σας τα ακόλουθα, επιτρέποντας στον εαυτό μας λίγη περισσότερη ειλικρίνεια:
Σεβασμιώτατοι, όσοι μιλήσατε για «άδικους» θανάτους κατά τις τελέσεις των μνημοσύνων, πείτε μας παρακαλούμε ποιος θάνατος είναι δίκαιος και πότε ο θάνατος των ανθρώπων που χάθηκαν στα Τέμπη δεν θα ήταν τόσο άδικος; Ήταν άραγε η διατύπωση αυτή η πλέον κατάλληλη στη συνάφεια των ημερών; Έχετε πλούσια φιλολογική ευρυμάθεια, ναι, αυτό το διαθέτετε οι περισσότεροι. Η επιλογή του συγκεκριμένου επιθέτου, λοιπόν, δεν ήταν απλά ατυχής και συμπωματική. Μάλλον ήταν η προσπάθεια να κρατήσετε «ισορροπίες» εκεί που η αλήθεια δεν τις χωρά. Η ίδια αλήθεια που δεν ξέρει να αναπαύεται σε «ασφαλείς ζώνες».
Αρκούντως πιο ακατανόητη ήταν και η «πατρική νουθεσία» (όπου αυτή ακούστηκε και δυστυχώς ακούστηκε) προς τον εκκλησιαζόμενο κόσμο, ο οποίος θα πήγαινε λίγο αργότερα στις συγκεντρώσεις, να συμμετάσχει σε αυτές μόνο για την τιμή στη μνήμη των νεκρών και τίποτα περισσότερο. Τίποτα περισσότερο δε χρειαζόμαστε, λοιπόν, ως κοινωνία και η τιμή στους νεκρούς εκφράζεται μόνο με τη σιωπή;
Σεβαστοί πατέρες, είναι δικαίωμά σας να μη μετέχετε ενεργά του κοινού κοινωνικού βίου πέραν π.χ. της διαχείρισης των φιλανθρωπικών ταμείων υπέρ των αναξιοπαθούντων ή μέσω της εξασφάλισης επενδυτικών προγραμμάτων υπέρ ανεγέρσεως ευαγών καθιδρυμάτων που διακονούν τον αναγκεμένο συνάνθρωπο και συμβάλουν στην κοινωνική συνοχή και αρμονία. Είναι, επίσης, δικαίωμά σας να ζείτε στον δικό σας κοινωνικοπολιτικό μικρόκοσμο, διαμορφωμένο από τη θεώρηση πολιτικής θεολογίας που σας διακρίνει. Αναφαίρετο δικαίωμα ήταν και το να απέχετε, όσοι απείχατε, από τις προχθεσινές μαζικότατες, άνευ προηγουμένου, λαοσυνάξεις, για να επικαλεστώ έναν προσφιλή όρο από το όχι τόσο μακρινό εκκλησιαστικό μας παρελθόν.
Αυτό που δεν είναι δικαίωμα κανενός κοσμικού ή πνευματικού λειτουργού με δημόσιο λόγο, είναι η πνευματική χειραγώγηση -από τον ιερό άμβωνα μάλιστα- μιας κοινωνίας η οποία αναζήτησε τρόπο κοινής έκφρασης και αυτό το έπραξε με τις μεγαλειώδεις ειρηνικές και ακομμάτιστες πορείες που θα μείνουν στην ιστορία του Λαού. Πορείες οι οποίες λειτούργησαν και ως προσευχή εν ετέρα μορφή ὑπέρ τῆς τῶν πάντων ἑνώσεως, γύρω από τη μνήμη του θανάτου, τον σεβασμό στο θείο δώρο της ανθρώπινης ζωής, τη συμπαράσταση στον ιερό θεσμό, δυστυχώς τραυματισμένων και σε βαρύ πένθος, οικογενειών και με καρδιακό κέντρο την προφητική μαρτυρία του προφήτη «δικαιοσύνην μάθετε, οἱ ἐνοικοῦντες ἐπὶ τῆς γῆς». Ούτε βέβαια είναι χρήσιμη η διατύπωση ενός γενικού κατηγορητηρίου προς πάσαν κατεύθυνση, το οποίο, τελικά, ρέπει προς τον ανεύθυνο και εύκολο λαϊκισμό και ενθαρρύνει την απέχθεια για τα κοινά. Στοιχεία καθόλου σπάνια στην κοινωνική και πνευματική αντίληψη πολλών θρησκευόμενων. Αν αυτή η μαρτυρία καλλιεργείται, τότε όντως καλύτερη είναι η σιωπή και η προσήλωση μόνο στην προσευχή.
Σεβαστοί πατέρες, ως δάσκαλοι του Λόγου έχετε τη δύναμη να βοηθήσετε το εκκλησιαστικό σώμα να κατανοήσει την έννοια της Χριστομίμητης δικαιοσύνης όχι ως αόριστη ιδέα, αλλά ως έμπρακτη στάση ζωής, μακριά από το ταξικό μίσος, την ξένη προς το Ορθόδοξο ήθος ατομικιστική λογική της προσωπικής εξασφάλισης ή την μεσσαλιανικής αντίληψης αποστροφή προς τα πράγματα του παρόντος Κόσμου. Ποιμένες καί ποιμενόμενοι, προγευόμενοι την Βασιλεία των ουρανών μέσω της Ευχαριστίας, καλούμαστε να καταλάβουμε ποια είναι η ευθύνη μας απέναντι στη δικαιοσύνη ως πολίτες και της «βασιλείας» του παρόντος Κόσμου, και πώς να την ασκούμε στο όνομα του Ήλιου της Δικαιοσύνης.
Καλή Σαρακοστή και καλό στάδιο των αρετών, έξω από τα «ασφαλή νερά» των δεσμεύσεων του Κόσμου τούτου, αλλά με σταθερή πορεία και προσήλωση προς τον Λιμένα των ψυχών ημών.
Υ.Γ. Χαρήκαμε με τις περιπτώσεις συμμετοχής κληρικών, όλων των βαθμίδων, στις συγκεντρώσεις. Αποτέλεσαν ένα σημείο ελευθερίας και συνάντησης με τις αγωνίες της κοινωνίας. Ευχόμαστε αυτή η ελευθερία να χαρακτηρίζει ακόμα περισσότερο τον εκκλησιαστικό μας βίο, ως μαρτυρία ελπίδας σε έναν σκοτισμένο κόσμο, ο οποίος ψάχνει την πραγματική απελευθέρωση. Πιστεύουμε ακόμα πως η Εκκλησία μπορεί, όντως, να την προσφέρει, όπως πολλοί θα σημειώσουν στους κηρυγματικούς λόγους τους την επόμενη κατανυκτική περίοδο; Αν ναι, ας πράξουμε τα ανάλογα.
Νίκος Κοσμίδης
Υπ. Διδ. Αρχιτεκτονικής, MA Θεολογίας
