Το διεθνές συνέδριο του Economist για τον θρησκευτικό τουρισμό, με τίτλο «Ενθαρρύνοντας τη χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη την εποχή των πανδημιών», διεξήχθη με φυσική παρουσία στα Χανιά, με τη στήριξη του ΕΟΤ την Παρασκευή 6 Μαΐου 2022, θέτοντας στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος σημαντικές πτυχές του θρησκευτικού τουρισμού, αλλά και τρόπους με τους οποίους μπορεί να επιτευχθεί η χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη σε μια εποχή παγκόσμιας κρίσεως.

Στο συνέδριο που έλαβε χώρα στον Πλατανιά ομίλησαν:

Η Αυτού Θειοτάτη Παναγιότης, ο Αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως, Νέας Ρώμης και Οικουμενικός μας Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος (βιντεοσκοπημένο μήνυμα).

Ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Δωδώνης κ. Χρυσόστομος, πρόεδρος του Συνοδικού Γραφείου Προσκυνηματικών Περιηγήσεων, Εκπρόσωπος της Εκκλησίας της Ελλάδος.

Ο Σεβασμιώτατος Αρχιεπίσκοπος Κρήτης, υπέρτιμος και έξαρχος Ευρώπης κ. Ευγένιος.

Ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Ιεραπύτνης και Σητείας κ. Κύριλλος.

Ο Σεβασμιώτατος Ποιμενάρχης μας κ. Δαμασκηνός.

Η κ. Νίκη Κεραμέως, υπουργός Παιδείας και Θρησκευμάτων (διαδ. συμμετοχή)

Ο κ. Βασίλης Κικίλιας, υπουργός Τουρισμού (διαδ. συμμετοχή)
Ο κ. Λευτέρης Αυγενάκης, υφυπουργός Πολιτισμού και Αθλητισμού (βιντεοσκοπημένο μήνυμα)
Η κ. Σοφία Ζαχαράκη, υφυπουργός Τουρισμού (διαδ. συμμετοχή)
Ο κ. Δημήτρης Φραγκάκης, Γενικός Γραμματέας, Ελληνικός Οργανισμός Τουρισμού (ΕΟΤ) και πλήθος εξαιρετικών ομιλητών.

Ιδιαίτερη έμφαση στη σχέση του θρησκευτικού και προσκυνηματικού τουρισμού με τη λαϊκή θρησκευτική παράδοση και τη ζωή των τοπικών κοινωνιών έδωσε κατά την εισήγησή του στο συνέδριο του Economist ο Σεβ. Ποινενάρχης μας κ.Δαμασκηνός, τονίζοντας ότι η παράδοση του λαού δεν διδάσκει μόνο, αλλά και παράγει πολιτισμό, γεγονός το οποίο κάθε επισκέπτης θαυμάζει και επαινεί και προσπαθεί να ενσωματωθεί μέσα στην κοινωνία που επισκέπτεται. Μίλησε για την ανάγκη να κρατάμε αλώβητες τις παραδόσεις μας καθώς και τις ιδιαιτερότητές μας, ενώ ακόμα αναφέρθηκε στη σημασία της εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής και των θρησκευτικών πανηγύρεων και έκλεισε με μία μαντινάδα: “Γεμάτη είναι η Κρήτη μας Ναούς και Μοναστήρια, ύμνους, ψαλμούς, θυμιάματα, χαρές και πανηγύρια”.

Τον Σεβασμιώτατο, συνόδευαν ο Γενικός Αρχιερατικός Επίτροπος της Μητροπόλεως μας Πρωτ. του Οικουμενικού Θρόνου Γεώργιος Περάκης, ο Εφημέριος της Ενορίας Πλατανιά Πρωτ. Δημήτριος Παρασκάκης και ο Δ/ντης του Γραφείου Τύπου και του Ρ/Σ Μαρτυρία κ. Ευστράτιος Χατζηδάκης.

ΑΚΟΛΟΥΘΕΙ ΟΛΟΚΛΗΡΗ Η ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΣΕΒΑΣΜΙΩΤΑΤΟΥ

Είναι γνωστό, ότι ο όρος «λειτουργία» με τονοποίο δηλώνεται σήμερα κυρίως το μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας, σημαίνει ετυμολογικά έργο τούλαού, δηλαδή, έργο το οποίο γίνεται από το λαό καιγια το λαό(1). Προφανώς η από την ορθόδοξηθεολογία υιοθέτηση του όρου αυτού δεν έγινετυχαία, αλλά απέβλεπε στην υπογράμμιση τουλαϊκού χαρακτήρα, τον οποίο από τη φύση του έχεικαι πρέπει να έχει γενικά η ορθόδοξη λατρεία, κατά την λατρευτική συγκρότηση και φανέρωση της Εκκλησίας σ᾿ ένα σώμα(2). Ως ομοούσιο γέννημα της ορθόδοξης λατρείας θα πρέπει να θεωρήσουμε κάτ’ αναλογία και τις από τον απλό λαό ενασκούμενες διάφορες χριστιανικές λατρευτικές πρακτικές, οι οποίες δεν εντάσσονται μεν στηνεπίσημη λατρεία της Εκκλησίας, ασκούνται όμωςκάτ᾿ έθος και κατά παράδοση και συνιστούν ένα εξίσου σεβάσμιο τμήμα της γενικότερης πνευματικήςμας κληρονομιάς(3). Αποτελούν το ξεχείλισμα της βατεύουσας λαϊκής ψυχής, πού μορφοποιείται σε ήθηκαι έθιμα(4), σαν κείνα που τόσο παραστατικά μαςπεριγράφει στα διηγήματά του ο Αλ.Παπαδιαμάντης.(5)

Με βάση τα ανωτέρω το σημερινό συνέδριο αποτελεί όντως μια πρόκληση και μια ενδοσκόπηση στην παράδοση κάθε λαού που η ευσέβειά του συνδέει την εν γένει ζωή του με τις παραδόσεις κάθε τόπου και κάθε περιοχής οι οποίες άλλοτε διαφέρουνκαι άλλοτε συμφωνούν μεταξύ τους. Δυστυχώς, ο περιορισμός του χρόνου δεν με αφήνει να δικαιολογήσω τις σκέψεις αυτές.

Η παραδοσιακή εκκλησιαστική αρχιτεκτονική και η ζωή των ανθρώπων αποτελούν μια αρμονική συνύπαρξη του λαού και των θρησκευτικών του παραδόσεων.

Πρότυπα ναοδομίας, Μοναστηριών και ιδιαίτερα θρησκευτικών παραδόσεων συνυφασμένα ενίοτε με θρύλους και δοξασίες άλλοτε πραγματικές και άλλοτε φανταστικές αφήνουν θαυμάσια έργα τέχνης στις επόμενες γενεές.

Θρησκευτικά μνημεία του τόπου μας προκαλούν το δέος για την τεχνική και την ευλάβεια των κατασκευαστών καθώς χωρίς σύγχρονα μέσα και ευκολίες λάξευαν την πέτρα σαν να κεντούσαν.

Παράλληλα, τα παραδοσιακά εργόχειρα κυρίωςτων μοναχών, δια των οποίων μπορούσαν να ζήσουν,προσφέρουν μια άλλη θρησκευτική παράδοση που θεωρώ ότι δεν είναι αμελητέα.

Προσωπικά θεωρώ ότι στα πλαίσια της σημερινής ημερίδας επιβάλλεται να αναφέρουμε και ως γεγονός πολιτιστικής κληρονομιάς και τη λατρεία της Εκκλησίας η οποία ως ζωντανή που είναι, εισάγει κατά τόπους λειτουργικές πράξεις οι οποίες έχουν χρησιμοποιηθεί από το λαό. Ποιος δεν μπορεί να συνδέσει το ναό με το αρχαίο θέατρο, τον Επιτάφιο με το ιερό πέπλο της Αθηνάς και τη λιτανεία κατά τα ελευσίνια μυστήρια, ή το σταυρό και την Ανάσταση του Χριστού με τις κατά τόπους λειτουργικές παραδόσεις.

Πρωτίστως, όμως, χρειάζεται να έχουμε υπόψη ότι ο ελληνικός λαός τιμούσε πάντοτε τους αγίους, την Παναγία και τις μεγάλες εορτές του ετήσιου εορτολογικού κύκλου με πανηγύρια, όπου συνδυάζονταν το πνευματικό μέρος της πανηγύρεως, δηλ. η λατρευτική ζωή και η λειτουργική τιμή, με πλευρές της κοινωνικής ζωής, όπως η ψυχαγωγία, η σύσφιξη των κοινωνικών σχέσεων, ακόμη και οικονομικές συναλλαγές ή συμφωνίες. Ο λαός πίστευε ότι οι άγιοι, με τη «χάρη τους», ευλογούν όλες αυτές τις παραδοσιακές δραστηριότητες, στο βαθμό βεβαίως που δεν ξεπερνούσαν το μέτρο, ως δείγματα μιας ιδιότυπης ίσως, αλλά πάντως γνήσιας και ανυπόκριτης ευσέβειας.

Όλα αυτά, αποδεικνύουν: τη μεγάλη, απτή και ακατάλυτη σχέση του λαού μας με την ορθοδοξία και τη λαϊκή θρησκευτική παράδοση. Η σχέση του ορθόδοξου χριστιανού με την ενορία του υπάρχει, ανά τους αιώνες, ζωντανή και παραγωγική, τόσο για την πνευματική συγκρότηση και την λατρευτική πράξη, όσο και για την εθνική, θρησκευτική και πολιτισμική ταυτότητα του. Με άλλα λόγια πρόκειται για τελετουργικές μορφές, που συνδέονται με συγκεκριμένες στιγμές είτε του ετήσιου εορτολογικού κύκλου, είτε του κύκλου της ανθρώπινης ζωής, με τους τρεις μεγάλους σταθμούς του, τη γέννηση, το γάμο και το θάνατο. Αποτελούν πάγια συστατικά στοιχεία της θρησκευτικής ζωής των παραδοσιακών κοινωνιών.

Από τα παραπάνω ελπίζω ότι έγινε αντιληπτό πωςη παράδοση του λαού δεν διδάσκει μόνο αλλά και παράγει πολιτισμό, γεγονός το οποίο κάθε επισκέπτης θαυμάζει και επαινεί και προσπαθεί να ενσωματωθεί μέσα στην κοινωνία που επισκέπτεται. Τούτο, όμως, δηλώνει και ευθύνη σε μας τους νεότερους. Να κρατούμε αλώβητες τις παραδόσεις μας καθώς και τις ιδιαιτερότητές μας διαφυλάσσοντας και την διαχρονική ομολογία μιας ελληνορθόδοξης παράδοσης που δεν έχει να ζηλέψει κάτι περισσότερο πέρα των συγχρόνων επιτευγμάτων της επιστήμης που και σ’ αυτή την περίπτωση η ελληνική σκέψη συμβάλλει τα μέγιστα.

Διαβάστε σχετική Βιβλιογραφία

1. Βλ. Θεοδώρου Εὐ., Μαθήματα Λειτουργικῆς, τεῦχ. Α΄, Ἀθῆναι31993, σ. 41.

2. Βλ. Σκαλτσῆς Π., « Ὁ λαός ὡς πλήρωμα στή Θεία Λειτουργία» στόἈναλόγιον, Τριμηνιαία ἔκδοση Ἱερᾶς Μητροπόλεως Σερβίων καίΚοζάνης, τεῦχ. 5, Καλοκαίρι 2003, σ. 54.

3. Μ. Βασίλειος, Περί Ἁγίου Πνεύματος 27,66. ΒΕΠΕΣ 52,286-287: «Τῶν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ πεφυλαγμένων δογμάτων καὶ κηρυγμάτων, τὰμὲν ἐκ τῆς ἐγγράφου διδασκαλίας ἔχομεν, τὰ δὲ ἐκ τῆς τῶν ἀποστόλωνπαραδόσεως διαδοθέντα ἡμῖν ἐν μυστηρίῳ παρεδεξάμεθα· ἅπερἀμφότερα τὴν αὐτὴν ἰσχὺν ἔχει πρὸς τὴν εὐσέβειαν. Καὶ τούτοις οὐδεὶςἀντερεῖ, οὐκοῦν ὅστις γε κατὰ μικρὸν γοῦν θεσμῶν ἐκκλησιαστικῶνπεπείραται. Εἰ γὰρ ἐπιχειρήσαιμεν τὰ ἄγραφα τῶν ἐθῶν ὡς μὴ μεγάληνἔχοντα τὴν δύναμιν παραιτεῖσθαι, λάθοιμεν ἂν εἰς αὐτὰ τὰ καίρια ζημιοῦντες τὸ Εὐαγγέλιον· μᾶλλον δὲ εἰς ὄνομα ψιλὸν περιιστῶντες τὸκήρυγμα».

4. Μέγας Γ., Εἰσαγωγή εἰς τήν Λαογραφίαν, Ἔκδοσις τρίτη, Ἀθῆναι1975, σσ. 221-222: « Αἱ δύο αὐταί λέξεις συνεκφέρονται καίἀποτελοῦν οἱονεί μίαν ἔννοιαν. Κάποια διαφορά ὑπάρχει μεταξύ των :μέ τήν λέξιν «ἤθη» ἐννοοῦμεν καί ἁπλάς ἐννοίας καί ἀντιλήψεις, ἐνῷ«ἔθιμον» σημαίνει πάντοτε πρᾶξιν. Ὅθεν τά ἤθη δυνατόν νάἀπαγορεύουν μίαν πρᾶξιν, ἄν δέν ἐγκρίνουν τήν ἀντίληψιν, ἡ ὁποίαὑπόκειται ὡς βάσις εἰς αὐτήν. Τό ἔθιμον τοὐναντίον μόνον νά ἐπιτρέπειδύναται μίαν πρᾶξιν. Τά ἤθη, δηλαδή, ἔχουν τήν ἔννοιαν τοῦὑποχρεοῦντος, τοῦ ἠθικοῦ, τό ἔθιμον τήν ἔννοιαν τῆς παραδεδομένης συνηθείας…Ὅθεν ὑπό τάς λέξεις ἤθη καί ἔθιμα ἐννοοῦμεν κάθε κανόνα αὐθαιρέτου ἐνεργείας, ὅστις διεμορφώθη εἰς μίαν λαϊκήν ἤ φυλετικήν κοινωνίαν, χωρίς ἡ τήρησις αὐτοῦ νά ἐπιβάλλεται διά ρητῶνἐντολῶν καί διά ποινῶν ἐπιβαλλομένων διά τήν μή τήρησίν του.

5. Κεσελόπουλος Ἀν., Ἡ λειτουργική παράδοση στόν ἈλέξανδροΠαπαδιαμάντη, Ἐκδόσεις Πουρναρᾶ, Θεσσαλονίκη 2000,σ. 10-11: « (Ὁ Παπαδιαμάντης) στά διηγήματά του προχωρεῖ ρωμαλέα σέ μιάθεολογική ἀνατομία τῆς πνευματικῆς ζωῆς τοῦ ὀρθοδόξου ἑλληνικοῦχώρου καί ἀποτυπώνει μέ ἀνεπανάληπτο τρόπο τή λειτουργική παράδοση καί τό εὐχαριστιακό ἦθος τοῦ λαοῦ μας.Ἡ θεολογία πού κρύβεται στά ἔργα του εἶναι σέ τελική ἀνάλυση θεολογία τῆςΜεταμορφώσεως, ἀφοῦ ἀπεργάζεται τή λειτουργική ἀλλοίωση ἑνόςλαοῦ σέ σῶμα Χριστοῦ. Γινεται θεολογία τῆς μεταπλάσεως τῆςἁπλοϊκῆς εὐλάβειας τῶν ταπεινῶν καί ἀπερριμένων σέ λειτουργία, «δόξα» καί ἀλήθεια».

Εκκλησία Online

Προσθήκη σχολίου

Το email είναι ήδη εγγεγραμμένο στην ιστοσελίδα. Παρακαλώ συνδεθείτε ή ξαναπροσπαθήστε.

Δώσατε λάθος όνομα ή κωδικό

Sorry, you must be logged in to post a comment.