ΣΤΗΝ διαπολιτισµική Πόλη, στο σταυροδρόµι δύο Ηπείρων, αλλά και στον από αιώνων τόπο συνάντησης πολιτισµών, προ δύο περίπου αιώνων άρχισαν να εκδίδονται οι πρώτες εφηµερίδες στην τουρκική, στην ελληνική, στην αρµενική, στην ισπανική (Ladino), στη γαλλική και στην αγγλική γλώσσα.
Η Takvim-i Vekayi είναι η πρώτη τουρκική (οθωµανική) εφηµερίδα στην Πόλη και εκδόθηκε το 1831, εν συνεχεία δε και µε φύλλα στην ελληνική, αλλά και στην γαλλική. Ακολούθησε µετά από λίγα χρόνια η Ceride-i Havadis. Η πρώτη ελληνόγλωσση εφηµερίδα της Πόλης, ο «Οθωµανικός Μηνύτωρ» εκδόθηκε το 1835 και ήταν δίγλωσση, οθωµανικά και ελληνικά, αλλά αργότερα και στα γαλλικά. Κάποιες εφηµερίδες δε εκδίδονταν στα καραµανλίδικα, ήτοι τουρκιστί µε ελληνικό αλφάβητο. Ας σηµειωθεί ότι στη Σµύρνη εκδόθηκε το 1831 η πρώτη εφηµερίδα στην ελληνική, “ο Φίλος των νέων”. Η αρµενική Jamanak εκδίδεται στην Πόλη από το 1863 µέχρι σήµερα, ενώ η πρώτη εβραϊκή εφηµερίδα εκδόθηκε στην Σµύρνη το 1842 στη Ladino (ισπανικά των Εβραίων της Αυτοκρατορίας) και η πρώτη εβραϊκή στην Πόλη ήταν το 1853 η Or İsrael σε Ladino µε εβραϊκό αλφάβητο. Στα 1950 εκδίδεται η Sabat επίσης σε Ladino και η Salom, που κυκλοφορεί µέχρι σήµερα δίγλωσση. Σηµαντική στην Πόλη ήταν και η κυκλοφορία γαλλόφωνων εφηµερίδων, όπως ήταν η ¨Le journal d’ orient¨. Παράλληλα µε τις εφηµερίδες ας σηµειωθεί ότι εκδόθηκαν απειράριθµα περιοδικά σε όλες τις παραπάνω γλώσσες, άλλα βραχύβια και άλλα µακρόβια, όπως άλλωστε συνέβη και µε τις εφηµερίδες.
Πολλές δεκάδες ελληνόγλωσσες εφηµερίδες κυκλοφόρησαν στην Πόλη µέχρι την συνθήκη της Λωζάνης και εν συνεχεία λιγότερες. Κατά την δεκαετία του 1860 κυκλοφόρησαν 8 εφηµερίδες, ήτοι ο Ήλιος, η Μέλισσα (καραµανλίδικα), η Ανατολή, ο Ανατολικός Αστήρ, η Οµόνοια, η Κωνσταντινούπολη, η Θράκη και η Μεταρρύθµιση. Άλλες εφηµερίδες εξαιρετικής ιστορικής σηµασίας, πλην όµως βραχύβιες, που κυκλοφόρησαν µέχρι το 1930 ήταν µεταξύ άλλων η Πολιτεία, τα Ηµερήσια Νέα, η Αυγή, η Πρόοδος, η Ελευθερία, ο Αµερόληπτος, η Πρωϊα, το Φως, ο Ανεξάρτητος, η Βυζαντίς, ο Τηλέγραφος του Βοσπόρου, η Αρµονία, η Νέα Εφηµερίς, οι χιουµοριστικές Απ’ Όλα, Μώµος, Κωδωνάτος,κ.ά.
Μεταξύ των εφηµερίδων, οι οποίες στην κυριολεξία έγραψαν ιστορία και είχαν σχετικώς µακροχρόνια κυκλοφορία ήταν ο Ταχυδρόµος, ο Νεολόγος, η Κωνσταντινούπολις, το Εµπρός, ο Χρόνος, η Εκκλησιαστική Αλήθεια ο Απόστολος Ανδρέας και η Απογευµατινή. Η τελευταία εκδίδεται ανελλιπώς από το 1925 µέχρι σήµερα στην Πόλη και είναι η δεύτερη παλαιότερη εφηµερίδα της Τουρκίας. Πέρυσι εόρτασε τα 100 χρόνια της κυκλοφορίας της και το γεγονός αποτελεί εκδοτικό ρεκόρ. Η Ηχώ είναι νεώτερη και εκδίδεται στην Πόλη και στην Αθήνα. Χάρις σε αυτές τις δύο εφηµερίδες συνεχίζεται η µεγάλη εκδοτική παράδοση της Οµογένειας. Οι παλαιές εφηµερίδες, αλλά και τα περιοδικά (αποτελούν ξεχωριστό κεφάλαιο) θεωρούνται εξαίρετη ιστορική πηγή, µε µεγάλη συµβολή στην παγκόσµια ιστοριογραφία. Πολλές και σηµαντικές ιστορικές για κάθε έκφανση της ζωής πληροφορίες ευρίσκονται «κεκρυµµένες» στις στήλες του προαναφερθέντος θησαυρού. Όσον αφορά τις ελληνόγλωσσες, περιείχαν πολιτικές και εκκλησιαστικές ειδήσεις µε έµφαση στο Οικουµενικό Πατριαρχείο, ανταποκρίσεις από το εξωτερικό και από τα πολεµικά µέτωπα, άρθρα γνώµης, δράση της Οµογένειας, των Σχολείων και των Σωµατείων, πολιτιστική κίνηση, τεχνολογικές εξελίξεις, επιστήµες, ιατρική, δικαιώµατα των γυναικών, αντιπολίτευση στα κακώς κείµενα της Οµογένειας, διηγήµατα, µυθιστορήµατα, διαφηµήσεις κ.ά.
Ξεχωριστό κεφάλαιο αποτελούν οι διαφηµίσεις, από τις οποίες αντλεί κανείς πολύτιµα οικονοµικά και ιστορικά στοιχεία. Σηµαντικότατες πληροφορίες δεν θα είχαν διασωθεί, εάν δεν υπήρχαν οι εφηµερίδες και τα περιοδικά.
Πολλά φύλλα εφηµερίδων και τεύχη περιοδικών λανθάνουν σε ιδιωτικές συλλογές και άλλα έχουν καταστραφεί. Από την µελέτη των πηγών αυτών, πέραν των όσων αναφέραµε παραπάνω, παρατηρούµε ότι εν συµπνοία µε τους Οθωµανούς, Εβραίους, Αρµενίους, αλλά και µε τους άλλους λαούς της Οθωµανικής Αυτοκρατορίας οι Ρωµηοί της Πόλης παράγουν πολιτισµό και συµβάλλουν αποφασιστικά στην ευηµερία της τότε Κοινωνίας.
