«Απεκδυσάμενοι τον παλαιόν ανθρώπων»

(Εισαγωγική μονογραφία στο Άγιο Τριώδιο)

Κινητές ονομάζονται οι εορτές, τα ενθυμούμενα γεγονότα και ο λατρευτικός πλούτος αυτής της ιερής περιόδου, διότι καθορίζονται από το Άγιο Πάσχα, το οποίο αποτελεί το κέντρο και την κορύφωση ολόκληρης της εορτολογικής αυτής διαδρομής.

Η Αγία μας Εκκλησία, καθ’ όλη τη διάρκεια του ετήσιου εορτολογικού κύκλου, μας προσφέρει αδιάκοπα ευκαιρίες και μας διδάσκει τρόπους, ώστε να ανακαλύψουμε τον χαμένο αυθεντικό εαυτό μας, να συνειδητοποιήσουμε την έκπτωσή μας από την αληθινή μας ταυτότητα, να διορθώσουμε τη λανθασμένη πορεία της ζωής μας και να καλλιεργήσουμε τον πλούτο των χαρισμάτων που μας έχει δωρίσει ο Θεός.

Σκοπός όλων αυτών είναι η αποκατάσταση της καθαρότητας της θεόσδοτης εικόνας μας, ώστε να γίνουμε «σύμμορφοι τῆς εἰκόνος τοῦ Υἱοῦ» του Θεού (Ρωμ.8,29), να φθάσουμε «εἰς μέτρον ἡλικίας τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ» (Εφ.4,13) και, τελικά, να αξιωθούμε της σωτηρίας μας, της κατά χάριν θεώσεως, που αποτελεί τον ύψιστο σκοπό της δημιουργίας μας.

Ιδιαίτερη και κατεξοχήν ευκαιρία για την ψυχοσωματική μας κάθαρση και την πνευματική μας πραγμάτωση μάς προσφέρει η Εκκλησία κατά την ιερή περίοδο του Τριωδίου.

Το Πάσχα, η κορυφαία εορτή της πίστεώς μας, αποτελεί τον τελικό προορισμό αυτής της πορείας, κατά την οποία εορτάζουμε τη λαμπροφόρο Ανάσταση του Λυτρωτή μας Χριστού. Με την Ανάστασή Του νικήθηκε ο «ἀπ’ ἀρχῆς ἀνθρωποκτόνος» διάβολος (Ιω.8,44), καταργήθηκε ο θάνατος και θριάμβευσε η ζωή.

Ο αναστημένος Κύριος έγινε για μας «ἀπαρχὴ τῶν κεκοιμημένων» (Α΄ Κορ.15,20), εγκαινιάζοντας την ανάσταση της ανθρώπινης φύσεως, η οποία είχε νεκρωθεί εξαιτίας της αμαρτίας. Έτσι, όλοι οι άνθρωποι έχουμε ήδη αναστηθεί δυνητικά.

Για να γίνουμε όμως μέτοχοι των αστείρευτων αναστάσιμων δωρεών και να αποδεχθούμε την προσωπική μας ανάσταση, οφείλουμε να καθαρθούμε από τα εμπόδια που μας κρατούν πνευματικά νεκρούς.

Τα εμπόδια αυτά είναι τα πάθη μας, παρείσακτα και αφύσικα στοιχεία της φύσεώς μας, ολέθρια κατάλοιπα της αμαρτίας, τα «ὀψώνια τοῦ θανάτου» (Ρωμ.6,23), κατά τον Απόστολο Παύλο.

Όπως τα παθογόνα μικρόβια φθείρουν το σώμα και το οδηγούν στον θάνατο, έτσι και τα ψυχοκτόνα πάθη διαβρώνουν την ψυχή και μας οδηγούν στον πνευματικό θάνατο.

Όπως η φυσική μας μητέρα μεριμνά για την υγεία μας, έτσι και η πνευματική μας μητέρα, η Αγία Εκκλησία, μας φροντίζει αδιάλειπτα, «πάσας τὰς ἡμέρας τῆς ζωῆς ἡμῶν», και ιδιαιτέρως κατά την περίοδο του Τριωδίου.

Οι άγιοι και θεοφόροι Πατέρες, στο πέρασμα των αιώνων, διαμόρφωσαν ένα βαθύτατα κατανυκτικό και παιδαγωγικό πνευματικό κλίμα, ικανό να στηρίξει τον πνευματικό μας αγώνα.

Τα αγιογραφικά αναγνώσματα, οι ιερές ακολουθίες, ο πλούτος της λατρείας, τα τιμώμενα ιερά πρόσωπα και τα σωτηριώδη γεγονότα διεγείρουν στη ψυχή μας τη συναίσθηση της αμαρτωλότητάς μας και την ανάγκη της μετάνοιας.

Όλα αυτά προβάλλονται με θαυμαστή ιεράρχηση, ώστε να γίνονται πιο διδακτικά και να μας οδηγούν σταδιακά στην αποβολή των παθών και στην απόκτηση των αρετών.

Έτσι, την πρώτη Κυριακή του Τριωδίου η Εκκλησία μας διδάσκει ποιο είναι το φοβερότερο πάθος, η «μήτρα» όλων των παθών: η υπερηφάνεια.

Με την παραβολή του Τελώνη και του Φαρισαίου μας αποκαλύπτει ότι ο μόνος δρόμος προς την αποδοχή από τον ουράνιο Πατέρα είναι η ταπείνωση, διότι, κατά τον άγιο Μάξιμο τον Ομολογητή, «ἀρχὴ πάντων τῶν παθῶν ἐστὶν ἡ φιλαυτία, τέλος δὲ ἡ ὑπερηφανεία».

Τη δεύτερη Κυριακή προβάλλεται η σωτήρια μετάνοια μέσα από την παραβολή του Ασώτου Υιού, η οποία φανερώνει ότι η οντολογική μετάνοια αποτελεί τον μόνο δρόμο της σωτηρίας, σε αντίθεση με την αμετανοησία που οδηγεί στον θάνατο.

Παράλληλα, μας αποκαλύπτεται το άπειρο μέγεθος της θείας αγάπης και η αδιάκοπη προσμονή του ουράνιου Πατέρα για την επιστροφή μας στις πατρικές Του αγκάλες.

Η τρίτη Κυριακή μάς υπενθυμίζει τη Μέλλουσα Κρίση, η οποία θα κρίνει τη μετάνοια ή την αμετανοησία μας και θα καθορίσει την αιώνια κατάστασή μας: είτε τη μακαρία κοινωνία με τον Θεό στον παράδεισο είτε την τραγικότητα της απουσίας Του στην κόλαση.

Η τέταρτη Κυριακή μάς οδηγεί στη μνήμη της πτώσεως των Πρωτοπλάστων, της ανταρσίας κατά του Θεού, που αποτελεί τη ρίζα της ανθρώπινης κακοδαιμονίας.

Η Εκκλησία μάς καλεί να αγωνιστούμε για την απαλλαγή μας από αυτή την «κατάρα» (Γαλ.3,13) και από «τὰ παθήματα τοῦ νῦν καιροῦ» (Ρωμ.8,18), μέσω της νηστείας, της προσευχής, της κατανύξεως, της συμμετοχής στη θεία λατρεία, της εξομολογήσεως και της Θείας Κοινωνίας.

Ο Θεός μας δημιούργησε από άπειρη αγαθότητα και αγάπη, για να μας καταστήσει κοινωνούς της δικής Του μακαριότητας.

Γι’ αυτό και ετοίμασε για μας τον μεγάλο «Δείπνο» (Λουκ.14,16), «ἀπὸ καταβολῆς κόσμου» (Ματθ.25,34), καλώντας μας να γίνουμε συνδαιτημόνες της βασιλείας Του. Δυστυχώς, με την αποστασία μας απορρίψαμε αυτή την υπέρτατη δωρεά και κλείσαμε μόνοι μας την είσοδό μας στον μεγάλο αυτό Δείπνο.

Εκείνος, όμως, δεν έπαψε να μας αγαπά· απέστειλε τον Υιό Του στον κόσμο, για να μας ενώσει εκ νέου μαζί Του, να ανοίξει εκ νέου τη θύρα του μεγάλου Δείπνου, με μία και μόνη προϋπόθεση: την ελεύθερη αποδοχή της πρόσκλησής Του. Και μας αναγγέλλει ότι «ἤδη ἕτοιμά ἐστι πάντα» (Λουκ.14,15-24).

Για να μπορέσουμε να ανταποκριθούμε σε αυτή τη μεγάλη πρόσκληση, καλούμαστε να πραγματοποιήσουμε τη μεγάλη μας υπέρβαση· να αγωνιστούμε σθεναρά εναντίον του μεγαλύτερου εχθρού μας, του πτωτικού εαυτού μας, του «παλαιού ανθρώπου» (Κολ.3,9), που φωλιάζει μέσα μας και μας πολεμά αδιάκοπα, επιδιώκοντας την πνευματική μας καταστροφή.

Ο Απόστολος Παύλος μας προτρέπει να «ἀπεκδυσάμενοι τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον σὺν ταῖς πράξεσιν αὐτοῦ καὶ ἐνδυσάμενοι τὸν νέον» (Κολ.3,9-10), να τον πολεμήσουμε και να τον νικήσουμε, διότι διαφορετικά εκείνος θα μας καταβάλει.

Ως «παλαιός άνθρωπος» νοούνται τα πάθη μας, τα πνευματικά εκείνα «μικρόβια» που φθείρουν την ψυχή και μας οδηγούν στην απώλεια.

Ο αντίδικος διάβολος τα καλλιεργεί, τα ενισχύει και τα θεριεύει, προσπαθώντας να μας αποσπάσει από την κοινωνία μας με τον Θεό και να ματαιώσει τη σωτηρία μας.

Όπως επισημαίνει ο άγιος Μακάριος ο Αιγύπτιος, «μύρια τῷ ἀντικειμένῳ πεπραγμάτευται, τῆς ἐλπίδος ἡμᾶς ἀποσπᾶν καὶ τῆς εἰς Χριστὸν ἀγάπης»· γι’ αυτό και η συμμαχία του διαβόλου με τον κακό εαυτό μας αποτελεί ένα ολέθριο και επικίνδυνο δίδυμο, το οποίο καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε και να νικήσουμε.

Ακριβώς γι’ αυτό η Αγία μας Εκκλησία, κατά την ιερή και κατανυκτική περίοδο του Τριωδίου, μας καλεί να λάβουμε μια γενναία και αποφασιστική στάση ζωής.

Μας προτρέπει να αξιοποιήσουμε τον πολύτιμο χρόνο και τα σωστικά μέσα που μας προσφέρει, ώστε να πολεμήσουμε και να καταβάλουμε αυτά τα δύο αόρατα θηρία. Μας καλεί σε προσωπικό πνευματικό αγώνα, για να ξεριζώσουμε τα πάθη μας και να καθαρθούμε από τους ρύπους της αμαρτίας, οι οποίοι λερώνουν και κατασχίζουν τον χιτώνα της ψυχής μας, καθιστώντας μας ανάξιους της συμμετοχής μας στον μεγάλο «Δείπνο» της θείας βασιλείας.

Ο αγώνας αυτός ασφαλώς δεν είναι εύκολος· είναι δύσκολος και επίπονος, διότι, όπως μας υπενθυμίζει ο Απόστολος Παύλος, «οὐκ ἔστιν ἡμῖν ἡ πάλη πρὸς αἷμα καὶ σάρκα, ἀλλὰ πρὸς τὰς ἀρχάς, πρὸς τὰς ἐξουσίας, πρὸς τοὺς κοσμοκράτορας τοῦ σκότους τοῦ αἰῶνος τούτου» (Εφ.6,12). Ο όσιος Νικήτας ο

Στηθάτος μάς συμβουλεύει σοφά: «καθαρθῆναι οὖν βουλήθητι διὰ πόνων». Και ο Απόστολος Παύλος μάς παραγγέλλει να μη βασιλεύει πλέον η αμαρτία στο θνητό μας σώμα, αλλά να νεκρώσουμε τα γήινα μέλη μας, αποβάλλοντας τα πάθη και τις κακίες και ενδυόμενοι τη νέα εν Χριστώ ζωή.

«Απεθάνομεν τη αμαρτία…μη ουν βασιλευέτω η αμαρτία εν τω θνητώ υμών σώματι εις το υπακούειν ταις επιθυμίαις αυτού, μηδέ παριστάνετε τα μέλη υμών όπλα αδικίας τη αμαρτία» (Ρωμ.6,2 και 12-13).

«Νεκρώσατε ουν τα μέλη υμών τα επί της γης, πορνείαν, ακαθαρσίαν, πάθος, επιθυμίαν κακήν, και την πλεονεξίαν, ήτις εστίν ειδωλολατρία, … νυνί δε απόθεσθε και υμείς τα πάντα, οργήν, θυμόν, κακίαν, βλασφημίαν, αισχρολογίαν εκ του στόματος υμών» (Κολ.3,5-8).

Ο πνευματικός μας αγώνας, όμως, δεν περιορίζεται μόνο στην αποκοπή των παθών, αλλά ολοκληρώνεται με την απόκτηση των αρετών.

Ο Απόστολος Παύλος σκιαγραφεί με ακρίβεια αυτό το ενάρετο ένδυμα: σπλάγχνα οικτιρμού, χρηστότητα, ταπεινοφροσύνη, πραότητα, μακροθυμία, ανεξικακία, συγχωρητικότητα και, πάνω απ’ όλα, την αγάπη, «ἥτις ἐστὶ σύνδεσμος τῆς τελειότητος» (Κολ.3,12-15).

Οι αρετές αποτελούν το μέτρο της γνησιότητάς μας ως ανθρώπων και, κατά τους ασκητικούς Πατέρες, είναι τα πνευματικά «φτερά» με τα οποία η ψυχή υψώνεται προς τον ουρανό.

Αν τα πάθη είναι τα κουρέλια της ψυχής μας, οι αρετές είναι το λευκασμένο ένδυμα που μας επιτρέπει να εισέλθουμε στον γαμήλιο Δείπνο και να συναντήσουμε τον Νυμφίο Χριστό.

Η είσοδός μας, λοιπόν, στο Άγιο Τριώδιο αποτελεί μια σπουδαία ευκαιρία αυτογνωσίας και μεταστροφής.

Η Εκκλησία, ιδιαιτέρως κατά την περίοδο του Τριωδίου και της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, αφυπνίζει τη συνείδησή μας, μας αποκαλύπτει την πτωτική μας κατάσταση και μας προσφέρει τα αναγκαία μέσα για τη θεραπεία και την αποκατάστασή μας.

Μέσα στο κατανυκτικό κλίμα των ημερών και με τη βοήθεια των ιερών ακολουθιών, και τον προσωπικό μας αγώνα, καλούμαστε να ανακτήσουμε τη χαμένη πνευματική αυτοσυνειδησία μας και να συναισθανθούμε την οικτρή κατάσταση της αμαρτωλότητάς μας, η οποία μας κρατά δέσμιους και μακριά από τη σωστική χάρη του Θεού.

Μας καλεί, τέλος, να λάβουμε τη μεγάλη απόφαση: να εγκαταλείψουμε τον σκοτεινό και δύσοσμο βούρκο της αμαρτίας και να πορευθούμε προς το καθαρό φως του ουρανού. Να βαδίσουμε την ουρανοδρόμο ατραπό, η οποία διέρχεται αναπόφευκτα μέσα από την Εκκλησία, διά της οποίας επιτελείται η κάθαρση και πραγματώνεται η εν Χριστώ τελείωση.

Μόνον εφόσον κατεβούμε στο νοητό στάδιο του πνευματικού αγώνα και αγωνιστούμε, καθαρίζοντας τον εαυτό μας «ἀπὸ παντὸς μολυσμοῦ σαρκὸς καὶ πνεύματος», θα φθάσουμε στο Άγιο Πάσχα και θα εορτάσουμε θεοφιλώς τη λαμπροφόρο Ανάσταση του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, η οποία μας χαρίζει τη βεβαιότητα και της δικής μας αναστάσεως.

Θα πανηγυρίσουμε επαξίως το θάνατο του θανάτου μας, ψάλλοντας τον θριαμβευτικό παιάνα της ζωής: «θανάτου εορτάζομεν νέκρωσιν Άδου την καθαίρεσιν»! Καλό στάδιο!