Μέ τή χάρη τοῦ Θεοῦ, πλησιάζουμε στήν ὁλοκλήρωση τῆς ψυχοσωτήριας περιόδου τοῦ Τριωδίου. Καί, καθὼς πορευόμαστε, μέ στέρεη ἐλπίδα, μέσα ἀπό τὴ στενή ἀτραπό τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς, ἡ Ἐκκλησία μας προβάλλει, ὡς πρότυπο ὀρθοδοξίας καί ἁγιαστικῆς ζωῆς, ἕναν Ἁγιορείτη ἅγιο⋅ τόν ἀρχιεπίσκοπο Θεσσαλονίκης Γρηγόριο τόν Παλαμᾶ.

Ὁ λόγος, πού ἡ Ἐκκλησία ἀφιέρωσε τήν Β΄ Κυριακή τῆς Μεγάλης Νηστείας εἶναι ἡ ἐνίσχυσή μας στὸν πνευματικὸ ἀγῶνα τῆς περιόδου αὐτῆς, πού εἶναι ὁ εὐπρόσδεκτος καιρός τῆς μετανοίας γιά ὅλους μας.

Καθώς, ἐκεῖνο πού ζητάει ἀπό μᾶς ἡ Ἐκκλησία, εἰδικά αὐτές τίς μέρες, εἶναι νά καθαρίσουμε τή ψυχή μας, καί στή συνέχεια, νά ἐμπλουτίσουμε τόν πνευματικό καί διανοητικό ἐσωτερικό μας κόσμο ὥστε νά ἀποκτήσουμε τόν φωτισμό καί νά ὁδηγηθοῦμε στή θέωση.

Ἀπό τή μελέτη τοῦ συγγραφικοῦ του ἔργου γίνεται κατανοητό πόσο σπουδαία εἶναι ἡ προσφορά τῆς διδασκαλίας τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ, ὁ ὁποῖος, ἀφοῦ ἀπέκτησε πρῶτα προσωπική γνώση τοῦ Θεοῦ, ἔγινε στή συνέχεια ἀπλανής θεολόγος, κήρυκας καί διδάσκαλος τοῦ ἀκτίστου Φωτός. Διέσωσε ὅλες τίς ἀληθινές προϋποθέσεις τῆς ὀρθόδοξης θεολογίας καί ἐξέφρασε τήν ἐμπειρία τοῦ Ἁγίου Ὄρους, πού εἶναι ἐμπειρία τῆς ὀρθόδοξης ᾽Εκκλησίας.

Εἶναι γνωστό ὅτι ἡ σπουδή καί ἡ ἔρευνα τῆς διδασκαλίας τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ σημείωσε τίς τελευταῖες δεκαετίες ἐκπληκτική πρόοδο. Αὐτό πού προσπάθησαν νά κάνουν τόν 18ο αἰῶνα οἱ πατέρες τοῦ φιλοκαλικοῦ ἡσυχαστικοῦ κινήματος, οἱ ἱεροπρεπεῖς «Κολλυβάδες», μέ τήν σχεδιασθεῖσα ἀπό τότε ἔκδοση τῶν ἔργων τοῦ μεγάλου πατρός καί διδασκάλου, πραγματοποιήθηκε μέ τή χάρη τοῦ Θεοῦ στίς μέρες μας.

Ἡ ἔκδοση τῶν ἔργων ἔχει σχεδόν ὁλοκληρωθεῖ, κυκλοφορεῖ μάλιστα καί σέ νεοελληνική μετάφραση· πλῆθος ἐπίσης μελετῶν ἔχουν γραφεῖ γύρω ἀπό τά βασικά θέματα τῆς διδασκαλίας του.

Ἡ ἐπάνοδος τῆς ὀρθόδοξης θεολογίας στίς πατερικές της ρίζες καί τῆς πνευματικῆς ζωῆς στήν ὁδό τῶν Ἁγίων καί τῶν Πατέρων συνδέεται μέ τήν ἄνθηση τῶν παλαμικῶν σπουδῶν, καθώς καί μέ τήν ἀναγέννηση τῆς πνευματικῆς ζωῆς, τῆς συνδεδεμένης μέ τήν ἄσκηση καί τήν προσευχή, κατά τή δι¬δασκαλία τοῦ ἁγίου Γρηγορίου Παλαμᾶ, ὅπως αὐτό συμβαί¬νει στό Ἅγιον Ὄρος, ἀλλά καί ἐδῶ ἀκόμη στόν κόσμο.

Σέ μία παράλληλη θέαση, ἀναπολώντας κατά καιρούς τήν ἁγιασμένη μορφή τοῦ ἁγίου Νικολάου τοῦ Πλανᾶ καθώς καί τίς φωτισμένες νουθεσίες καί διδαχές του, πού πάντα στάλαζαν σά βάλσαμο στίς ψυχές ὅλων, μᾶς μένει ἡ αἴσθηση ὅτι ἡ ζωή του ἦταν μία συνεχής διακονία ἀγάπης.

Μιᾶς ἀγάπης χωρίς σύνορα, πού ἐπειδή ἦταν εἰλικρινής καί ἀπαύγασμα τῆς θεοειδοῦς του ψυχῆς, ξεκούραζε ὅλους ὅσους τή γεύονταν.

Ὁ ἅγιος Νικόλαος ὑπῆρξε καί ὑπάρχει ἕνα πρότυπο ὁλοκληρωμένου ἀνθρώπου, ὁ ὁποῖος πάντοτε μπορεῖ νά γίνει ὁδηγός μας στούς ἀσέληνους καί δύσκολους καιρούς πού ζοῦμε.

Ἕνας γνήσιος ἐκφραστής τοῦ ἑλληνορθοδόξου ἰδεώδους καί φορέας τοῦ ἡσυχαστικοῦ καί κολλυβαδικοῦ πνεύματος, πού ὁριοθετοῦν τή γνήσια ὀρθόδοξη πνευματικότητα. Ἡ ἀγάπη του πρός τόν Θεό καί ἡ ἱεροπρέπειά του κατά τή Θεία Λειτουργία ὅταν τήν ἐπιτελοῦσε ἔχουν μείνει παροιμιώδεις.

Ἀναφέρεται στόν Βίο του ὅτι ἡ μεγαλύτερη εὐχαρίστηση τοῦ ἁγίου Νικολάου ἦταν οἱ ὁλονυχτίες, οἱ ὁποῖες ἐκτείνονταν ὡς τίς πρῶτες πρωϊνές ὥρες.

Κατά τή διάρκειά τους, σπάνια καθόταν, ἀλλά στέκονταν ὄρθιος μπροστά στήν ἁγία Τράπεζα, προσευχόμενος. Θά ἔλεγε κανείς, δίχως ὑπερβολή, ὅτι ὁ ἁπλοϊκός ἐκεῖνος λειτουργός ζοῦσε κυριολεκτικά μόνο γιά νά λειτουργεῖ. Ὁ ἱερός ναός ὑπῆρξε τό πραγματικό του σπίτι. Τίς ἱερές ἀκολουθίες τίς θεωροῦσε ὡς πρώτιστη διακονία του, γιά τήν ἀέναη δοξολογία τοῦ Θεοῦ.

Ἡ προσευχή τοῦ ἁγίου Νικολάου τοῦ Πλανᾶ ἦταν ἀδιάλειπτη. Ὁλόκληρη ἡ ζωή του ἦταν μία ἀέναη προσευχή καί δοξολογία στόν Θεό. Δέν ὑπῆρχε καμμία στιγμή στήν καθημερινότητά του, πού νά μήν δοξολογοῦσε τόν Θεό, νά μήν μνημόνευε τό πανάγιο καί μεγαλοπρεπές ὄνομά Του καί νά μή Τόν εὐχαριστοῦσε γιά ὅσα προσφέρει στό ἀνθρώπινο γένος.

Ὁ ἅγιος Νικόλαος ὁ Πλανᾶς συνδύαζε μέ συνέπεια καί βίωνε τίς τρεῖς ἐκφάνσεις τῆς ἡσυχαστικῆς ζωῆς καί ἀσκητικῆς παράδοσης τῆς Ἐκκλησίας μας: τήν ἀδιάλειπτη προσευχή, τή νηστεία καί τήν ἀγρυπνία. Γι᾿ αὐτό καί ἀξιώθηκε ἀπό τόν Θεό νά γίνει τό καθαρό δοχεῖο τῆς θείας χάριτος καί νά θαυματουργεῖ, ἐνῶ ἀκόμη βρισκόταν στήν ἐπίγειο ζωή.

Ἔχουν περάσει ἤδη ἀρκετά χρόνια ἀπό τήν ὁσιακή κοίμηση τοῦ ἁγίου Νικολάου τοῦ Πλανᾶ. Ὅμως οὔτε αὐτά κατάφεραν οὔτε ὅσα ὁ Θεός θά ἐπιτρέψει νά ζήσει ἀκόμη αὐτός ὁ κόσμος θά καταφέρουν νά σβήσουν τήν χαριτωμένη μορφή του ἀπό τίς καρδιές τῶν ἀνθρώπων πού ἀγάπησε μέσα ἀπό τήν πολλή του μανική ἀγάπη πρός τόν Χριστό.

Ὁλόκληρη ἡ ζωή του ἦταν μιά διακονία ἀγάπης. Μιᾶς ἀγάπης χωρίς σύνορα ! Γι αὐτό καί ὅσο ὁ ἥλιος θά ἀνατέλλει στή γῆ, δέν θά πάψει νά μᾶς ἐμπνέει καί νά διδάσκει πῶς ν’ ἀγαποῦμε πραγματικά! Μία ἀπό τίς τελειότερες ἐκφράσεις ἀγάπης εἶναι τό νά προσευχόμαστε γιά τούς ἄλλους. Τήν ἀλήθεια αὐτή καθώς καί τήν ἀξία της, ὑπογράμμιζε, μέσα ἀπό τή ζωή του, ὁ ἅγιος Νικόλαος ὁ Πλανᾶς.

Ἡ τιμή στή μνήμη τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ ὑπογραμμίζει σέ ὅλους ἐμᾶς τούς πιστούς τήν ἀνηφορική πορεία πρός τήν Βασιλεία τῶν Οὐρανῶν. Ταυτόχρονα ὅμως μᾶς ζωντανεύει τὴν ἐλπίδα τῆς Ἀναστάσεως.

Ἡ ταπείνωση καί ἡ εἰρήνη τῶν λογισμῶν ἀποτελοῦν κατά τόν ἅγιο Γρηγόριο τόν Παλαμᾶ τόν νοητό χῶρο, μέσα στόν ὁποῖο ἀναπτύσσονται τά διάφορα εἴδη τῆς ἀληϑινῆς ἀρετῆς. Στό κέντρο τοῦ χώρου αὐτοῦ ὑψώνεται τό βασίλειο τῆς ἀγάπης, πού ἔχει στά πρόϑυρά του «τό προοίμιον τοῦ μέλλοντος αἰῶνος», τήν ἀνεκλάλητη καί ἀνα-φαίρετη χαρά.

Ἡ πνευματική συγχορδία ὅλων τῶν Ἁγίων εἶναι θαυμαστή. Γι᾿ αὐτό, ὁ ἅγιος Νικόλαος ὁ Πλανᾶς, ὡς νοητός ὁδοδείκτης, μέ τήν ὁλόφωτη προσωπικότητά του καί τό προσευχητικό παράδειγμά του, μποροῦν νά μᾶς βοηθήσουν νά βγοῦμε ἀπό τά σημερινά συλλογικά καί προσωπικά ἀδιέξοδά μας.

Ἡ λύση στά σύγχρονα μεγάλα καί πολυποίκιλα προβλήματά μας θά πρέπει νά ἀναζητηθεῖ στήν ἐγκόλπωση τῶν ἀξιῶν, πού ἐνστερνίστηκε καί βίωσε ὁ ἅγιος Νικόλαος: τήν προσευχή καί τήν ὀρθόδοξη πνευματικότητα, τό γνήσιο ὀρθόδοξο ἀσκητικό ἰδεῶδες καί τόν ἑλληνορθόδοξο κοινοτικό τρόπο ζωῆς.

Ἀποσπάσματα ὁμιλίας τοῦ συγγραφέα ὑπό τόν τίτλο: «Ἀπό τόν ἅγιο Γρηγόριο τόν Παλαμᾶ ὥς τόν ἅγιο Νικόλαο τόν Πλανᾶ: ἡ Προσευχή στήν ἀσκητική παράδοση τῆς Ἐκκλησίας μας», πού πραγματοποιήθηκε τήν Κυριακή 31 Μαρτίου 2024 στόν ἱερό ναό Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Κυνηγοῦ τῆς Ἱερᾶς Ἀρχιεπισκοπῆς Ἀθηνῶν (ἐπί τῆς ὁδοῦ Βουλιαγμένης στήν Ἀθήνα).

Εκκλησία Online
Γράψε το σχόλιό σου

Αφήστε μια απάντηση

Comment moderation is enabled. Your comment may take some time to appear.